راضیه صادق پور
1. سینمای هالیوود در دهة 1960 و 1970 م.
سینمای علمی، تخیّلی در دهة 1960م. از رونق خاصّی برخوردار بود. درونمایة اصلی این فیلمها در دهة 1960م. چند مضمون ثابت را دنبال میکرد:
1. مسافرت فضایی که در دنیای واقعی با موشکهای استفاده شده در جنگ جهانی دوم امکان آن به وجود آمد؛
2. مضمون به رسمیتشناختن اهمّیت انسان در جهان؛
3. و بالاْخره پایان کار جهان و نابودی آن، در صورتی که بشر به طریقی از جمله آزمایشهای اتمی در تخریب آن بکوشد.
جامعة «آمریکا» و دنیای غرب از اواخر دهة 1970م. و سراسر دهة 1980م. در اوج ضدّ ارزشهای دینی قرار دارد. در این دوران فرهنگ اعتیاد به موادّ مخدّر و جنایت و ابتذال فرهنگی در میان نسل جوان بیداد میکند. در فیلمهای تولید شده در این سالها، فرهنگ خشونت و ابتذال ترویج میشد که طبیعتاً موجب افزایش جنایت، بارداری در میان دختران کمتر از 19 سال، افزایش بیماریهای مقاربتی، خشونت علیه کودکان و زنان، رشد آمار طلاق، افزایش چشمگیر همجنسبازان و کثرت فوقالعادّة زندانیان گردید. ایوانجلیستها در دهة هشتاد با انتقاد شدید به مظاهر فساد فرهنگ سکولار، در جامعة آمریکا نفوذ پیدا کرده و در تبلیغ برنامههای دینی خود فعّالیت میکردند. آنها اظهار میداشتند که قصد دارند اخلاق و معنویت را به کشور آمریکا و عزّت را به خانوادههای از هم پاشیدة این کشور بازگردانند و در تبلیغات خود، مردم را از درون، با عذاب شدید به دست دجّال یا همان ضدّ مسیح میترسانند و هنوز هم معتقدند که دجّال به زودی ظهور کرده و دنیا به عذابی سخت دچار خواهد شد. به نظر آنها تنها مسیحیانی نجات خواهند یافت که دوباره متولّد شده باشند.
2. مضامین فیلمهای سینمایی
از آغاز دهة اوّل قرن بیستم میلادی تاکنون مضامین فیلمهای ساخته شده در غرب به ویژه هالیوود، به جز مضامین موجود در فیلمهای سالهای قبل در زمینههای ژانر افسانهای علمی، بر اساس الگوی روانی که به آن اشاره شد، ادامه یافته است؛ البتّه در خصوص خطرات بمب اتمی و پایان کار دنیا، مضامین فیلمها تا حدّی مطرح شده است.
از اواخر دهة اوّل قرن بیستم میلادی، صهیونیسم بینالملل با ترویج خرافات بیشتر از طریق سینما، به نوعی جهانیسازی اسطورهای پرداخته و باورهای خرافاتی خود در زمینة شیطان، پایان دنیا، ظهور منجیّ یهود، سفر به سرزمین موعود و بالأخره تشکیل امپراطوری جهانی را به سایر اقوام و ادیان تسرّی داده است.
قصد هالیوود ماندگار ساختن ترس و وحشت ناشناخته و هولناک و عظیمی در دیدگاه مخاطب ساده و بیدفاع است و از این طریق، قصد دارد تعابیر اصلی آخرالزّمانی، ناشی از کتب غیرآسمانی، مانند «تلمود» را به مخاطب القاء کند.
مجموعاً چهار الگوی روانی در فیلمهای هالیوودی مطرح است:
1. ظهور منجی و بردن امّت خود به سرزمین موعود؛
2. حفظ جهان از خطراتی که آیندة آن را تهدید میکند، تنها توسط غرب و به ویژه آمریکا؛
3. «خلیج فارس» مرکز حرکتهای تروریستی جهان است؛
4. جنگ بعدی، نبرد نهایی بین دنیای کفر و جهان آزاد خواهد بود و نتیجة آن ظهور مجدّد حضرت عیسی(ع) به عنوان پادشاه جهان است.
ایوانجلیستها معتقدند که دولت ایالات متّحده این جنگ نهایی و مقدّس را رهبری خواهد کرد و در سراسر جهان، مخالفان مسیح(ع) را که قبل از آغاز جنگ نهایی مقدّس باعث ایجاد رعب و وحشت در جهان شدهاند، شکست خواهد داد. آنها موشکهای هستهای قارّهپیمای آمریکا و اسرائیل را شمشیرهای جنگ مقدّس و عملیات مقدّس میدانند. آنها معتقدند که در حال حاضر، مسیح(ع) همیشه در امور خاورمیانه به سود دولت اسرائیل مداخله میکند و خواستههای دولت اسرائیل در واقع خواست مسیحاست و تأسیس کشور اسرائیل بزرگ از رود «نیل» تا «فرات»، خواست مسیح(ع) است و لذا تخریب «مسجدالأقصی» و «قبة الصخرة» در «بیت المقدّس» نیز مقدّمهای است برای رسیدن به همین هدف؛ یعنی باید محلّ ظهور مسیح(ع) موعود را که بر معبد هیکل سلیمان ظهور خواهد کرد، آماده سازند که محلّ حکومت جهانی مسیح(ع) خواهد بود. آنها بر این باورند که این حادثه پس از سال 2000م. اتّفاق خواهد افتاد و قبل از آغاز جنگ نهایی مقدّس، رعب و وحشت جامعة آمریکا و اروپا را فرا خواهد گرفت و نکتة مهم این است که قبل از ظهور دوبارة مسیح، صلح در جهان، هیچ معنایی نداشته و مسیحیان برای تسریع در ظهور، بایستی مقدّمات جنگ نهایی مقدّس و نابودی جهان را فراهم سازند.5
3. راهاندازی شبکههای تلویزیونی (کلیساهای تلویزیونی) و زمینهسازی برای آرمگدون
جنبش مسیحیّت صهیونیست و بنیادگرا در دهة هفتاد میلادی عمدتاً به شبکههای تلویزیونی مذهبی که «کلیساهای تلویزیونی» نامیده شد، متّکی بود. این جنبش افکار و اندیشههای خود را از این طریق تبلیغ کرده و از طریق برنامههای نمایشی مردمی توانست به بسیاری از مردم آمریکا دسترسی پیدا کند.
این تحوّل به این معنا بود که جنبش نسبت به تغییرات تکنولوژیک و اجتماعی در جامعة آمریکایی حسّاس بوده است. تأسیس شبکههای تلویزیونی مذهبی (کلیساهای تصویری)، در واقع سوار شدن بر اسب تکنولوژی برای رساندن پیام مذهب به طور فعّال و کارآمد محسوب میشود و در عین حال، نشاندهندة اهمّیت و تأثیر تلویزیون در جامعة آمریکا نیز بود.
گسترش شبکههای تلویزیونی مسیحی، همزمان با رشد کلیساهای بنیادگرایی لاهوتی و اوجگیری مسیحیّت پروتستان انجیلی (بنیادگرا) از نیمة دوم دهة هفتاد آغاز شد؛ آنگونه که نظرسنجیهای «مؤسّسه گالوپ» نشان میدهد، در فاصلة سالهای 1976-1979م. بین پنج و یک سوم آمریکاییها دوباره غسل تعمید به جای آوردند (مسیحیانی که دوباره متولّد شدند).
از آغاز دهة هشتاد میلادی، پرستش اسرائیل محور توجّه رهبران کلیساهای پروتستان انجیلی در ایالات متّحده قرار گرفت و شبکههای تلویزیونی و رادیوی مذهبی (کلیساهای بصری) در برنامههای خود، اسرائیل را به عنوان اصلیترین مسئله مطرح میکردند. آنان برای حمایت از اسرائیل، به جمعآوری کمکهای مالی پرداختند و رهبران کلیساها نیز، همچون جری فالویل، پت رابرتسون، جیمی سواگارت، اورال رابرتز، جیم و تامی بیکر و مایک ایوانز در مسافرتهای تبلیغی خود, همین سیاست را دنبال میکردند.
رهبران کلیساهای تلویزیونی همراه با پروتستانهای آمریکایی سفرهایی را به اسرائیل ترتیب میدادند. هدف از این سفرها تأکید بر اعتقادات پروتستانها به نقش محوری اسرائیل در طرح خداوند برای پایان جهان، یعنی درگیری در جنگ آرمگدون و بازگشت دوبارة مسیح(ع) بود. این رهبران پروتستان، تاریخ قرن بیستم را در چارچوب طرح خداوند و برگرفته از یهود و جنبش قومی یهود (صهیونیسم) قرائت میکردند. به اعتقاد آنان، صهیونیسم توانست یهودیان را به سرزمین اجدادی آنان بازگرداند و این امر با عنایت الهی و در جهت تحقّق پیشگوییهای عهد عتیق و انجیل صورت گرفت.
4. ظهور شخصیتهای بنیادگرا در صحنة سیاسی
از سال 1980م.، مشخّص شد که ائتلاف راست مسیحی و راست جدید، بیشترین تأثیر را در صحنة سیاسی آمریکا دارد؛ زیرا راست مسیحی ضمن ائتلاف با راست سیاسی، به درون حزب جمهوریخواه راه یافت. آغاز این رابطه، سال 1980م. نبود؛ بلکه رابطه بین کشیش بیلی گراهام، رهبر سازمان «جوانان مسیح» و رئیسجمهور آیزنهاور شناختهشده بود؛ همچنانکه کشیش گراهام در دوران ریاستجمهوری
نیکسون، مراسم عشای ربّانی را در کاخ سفید برگزار میکرد؛ ولی در دوران کاندیداتوری و ریاستجمهوری ریگان این روابط وارد چشمانداز نوینی شد و ریگان شماری از شخصیتهای راست مسیحی را به مقامهای مهمّ سیاسی منصوب نمود. در سالهای دهة هشتاد میلادی، شاهد گسترش برنامههای راست مسیحی هستیم و این جنبش در کنار مسائل داخلی و اخلاقی، به برخی از مسائل خارجی، از جمله افزایش قدرت دفاعی آمریکا نیز پرداخت و با توقّف برنامههای هستهای به مخالفت برخاست؛ بلکه بالاتر از آن، در برخی از عملیاتهای خارجی نیز، مانند جریان رسوایی «ایران کنترا» و سرنگون ساختن حکومت ساندیستها دخالت نمود. کلّیة سیاستهای ریگان از ایمان او به پیشگوییهای کتاب مقدّس نشئت گرفت. وی به طور دائمی، التزام خود را به انجام وظیفه، مطابق با مشیّت الهی ابراز میداشت؛ به این معنا که با توجّه به ارادة خداوند و بازگشت مسیح(ع) برای حکومت هزارساله بر زمین، وی در جهت تحقّق پیشگوییها تلاش میکرد. به همین جهت، رویکرد ریگان به بالا بردن هزینههای نظامی و تردید وی در برابر پیشنهاد خلع سلاح هستهای با بینش وی که ملهم از کتاب مقدّس بود، سازگاری داشت؛ زیرا روز آرمگدون که در «سفر حزقیال» از آن خبر داده شده، نمیتواند در جهانی خلع سلاح شده تحقّق یابد.6
گروههای فشار نقش مهمّی در نظام سیاسی آمریکا و در فعّالیتهای سیاسی دارند و برای تأمین اهداف و منافع خود تلاش میکنند تا بر تصمیمسازان در نظام سیاسی تأثیر بگذارند. این گروهها مدافع منافع شرکتها، سندیکاهای کارگری و کشاورزی، سازمانهای صنفی، سازمانهای نژادی، دینی و گروهیای هستند که با تبعیض مبارزه میکنند. گروههای فشار در انجام اقدامات خود از ابزارهای متنوّعی بهره میگیرند که از جملة آنها لابی است. لابیها با ارائة اطّلاعات میکوشند، دیگران را قانع کنند و در تصمیمات آنان تأثیر بگذارند و به ویژه در قوای مجریّه و مقنّنه نفوذ کنند؛ علاوه بر آن، با تأثیرگذاری در گرایشها، آراء و مواضع سیاسی تودة مردم، دیدگاههای آنان را تغییر میدهند. آنها احزاب و گروههای تشکیلاتی را در اختیار میگیرند و برای پشتیبانی از نامزدهای خود در انتخابات و جلب کمکهای مالی و حمایتهای معنوی و تبلیغاتی آنان تلاش میکنند.
مقصود از آنچه «لابی یهود» نامیده میشود، کمیتة امور عمومی آمریکا و اسرائیل (ایپک) است که در سال 1959م. تأسیس شد و نیز کنگرة رؤسای سازمانهای یهودی و کمیتههای کار سیاسی که مهمترین آنها کمیتة ملّی فعّالیتهای سیاسی است که در سال 1982م. تأسیس شد. پس از تأسیس دولت اسرائیل در سال 1948م.، پروتستانهای انجیلی بنیادگرا این رویداد را نشانهای از صحّت پیشگوییهای «تورات» و نزدیک بودن بازگشت دوبارة مسیح(ع) دانستند تا در هزارة خوشبختی بر جهان حکومت کند. آنان حمایت و تثبیت دولت اسرائیل را موجب تسریع در فرا رسیدن روز رهایی و بازگشت مسیح(ع) میدانستند.
جنبش مسیحیّت صهیونیست و اصولگرا، به جای مسیحی کردن اسرائیلیها پیش از آمدن مسیح، آنگونه که انجیلگرایان اعتقاد داشتند، تلاشهای خود را بر تأثیر مشروعیت دولت اسرائیل و حمایت از حقوق آن در سرزمین موعود و از جمله «قدس» متمرکز ساختند؛ بر این مبنا که آن دولت منطبق بر پیشگوییهای تورات تشکیل شده است. همزمان با رشد مسیحیّت صهیونیستی و اصولگرای آمریکا در دهة هفتاد, به عنوان یک نیروی سیاسی مؤثّر، سازمانهای مسیحی صهیونیستی زیادی به طرفداری از اسرائیل تشکیل شد که بقای اسرائیل را به بقای آمریکا بزرگ پیوند میدادند؛ با این اعتقاد که خداوند، آمریکا را به خاطر حمایت از اسرائیل بر خوردار از موهبت خواهد نمود. مجموعة آن سازمانها نهادی را تشکیل دادند که میتوان آن را «لابی مسیحی صهیونیستی» نامید.7
5. سازمانهای بنیادگرا و زمینهسازی برای آرمگدون
قدرت نفوذ جنبش اصولگرا در تصمیمسازی آمریکا، سبب شد که طیّ موضعی که توسط سنا و نمایندگان کنگره در اکتبر 1995م. اتّخاذ گردید، قدس پایتخت اسرائیل اعلام و دستور انتقال مقرّ سفارت آمریکا از «تلآویو» به قدس صادر شود.
آشکار است که اصولگرایی انجیلی فقط به ارائة تفاسیر معیّنی از مفاهیم مذهبی محدود نمیشود؛ بلکه تلاش میکند تا تحوّلات آینده را بر مبنای تفاسیر اصولی خود رقم بزند. با توجّه به موقعیت ممتازی که در مرکز تصمیمسازی آمریکا، در اختیار اصولگرایان انجیلی قرار گرفته، نمیتوان تأثیر و نفوذ محوری آن را نادیده انگاشت؛ لذا منافع آمریکا، موضع کنگره راجع به قدس را رقم نزد؛ بلکه این تصمیم در چارچوب سیاست و تحلیل صهیونیستی عهد قدیم که جنبشهای مذهبی آمریکا بر آن تکیه دارند, اتّخاذ شد و تصمیمات سیاسی آمریکا را در خاورمیانه رقم زد.
در اوایل سال 2001م. کشیش آمریکایی به نام هال لیندسی که مبلّغ این مکتب میباشد، کتابی را با عنوان «در پیشگوییهای انجیل، جای آمریکا کجاست؟» تألیف کرده که یکی از پرفروشترین کتابهای سال 2001م. آمریکا به شمار آمده است. در این کتاب, نقش دولت آمریکا در جنگ آرمگدون بیان شده است. نویسنده در این کتاب اثبات نموده که دولت آمریکا جنگ آرمگدون را رهبری خواهد کرد و مخالفان مسیح(ع) در سراسر جهان را که تا قبل از آغاز این جنگ سبب ایجاد رعب وحشت در جهان شدهاند، شکست خواهد داد. در این کتاب آمده است:
در این جنگ مقدّس، دولت «انگلیس» همکار آمریکا خواهد بود.
بر همین اساس, دولت آمریکا در اوج جنگ سرد، موشکهای هستهای قارّهپیمای خود را «شمشیرهای جنگ مقدّس» نامیده بود. بر اساس اعتقادات صهیونیسم مسیحی طیّ سالهای 2000 تا 2007م.، یهودیان مقیم «فلسطین» باید دو مسجد الأقصی و صخره را منهدم کنند و به جای آنها, معبد بزرگ را بنا نمایند. روزی که یهودیان مسجد صخره و مسجدالاقصی در بیتالمقدّس را منهدم کنند، جنگ آرمگدون آغاز خواهد شد.
الف) سازمان اکثریت اخلاقی
جری فالول، کشیش و واعظ تلویزیونی در سال 1979م.، سازمان «اکثریت اخلاقی» را به منظور نشر اخلاق سنّتی مسیحی تأسیس نمود و به همین جهت، با سقط جنین، همجنسبازی و قوانین مربوط به حقوق همجنسبازان به مخالفت برخاست و خواستار رفع ممنوعیت برگزاری نماز در مدارس گردید.
در زمینة سیاست خارجی، اکثریت اخلاقی، هدفهایی را از جمله مبارزه با کمونیسم، تأمین دفاع نیرومند برای ایالات متّحده و مخالفت با توقّف تولید سلاحهای هستهای تعقیب مینمود؛ زیرا به ادّعای آن سازمان، جهان در انتظار جنگ آرمگدون هستهای بین نیروهای خیر و شر است.
ب) سفارت بینالمللی مسیحی
پس از تصمیم دولت اسرائیل به تعیین قدس به عنوان پایتخت ابدی و یکپارچة اسرائیل در سال 1980م.، این سازمان صهیونیستی متولّد شد. در اعلامیة تأسیس سازمان آمده است:
روشن است که فقط خداوند سفارت بینالمللی مسیحی را، آن هم در این لحظات دشوار، به خاطر راحتی صهیون و پاسخ جدیدی به عشق و علاقة اسرائیل پدید آورده است.
یکی از مهمترین فعّالیتهای سفارت بینالمللی مسیحی برگزاری دورهای «کنگرة
مسیحیان صهیونیست» در شهر «بال سوئیس» است؛ یعنی همانجایی که اوّلین کنگرة یهودیان صهیونیست در سال 1897م. در آن برگزار شد.
ج) بنیاد کوه معبد
میتوان گفت «بنیاد کوه معبد»، صهیونیستترین سازمان مسیحی صهیونیستی آمریکا است. مرکز بنیاد در «لسآنجلس» در ایالات «کالیفرنیا» و هدف آن ساخت معبد در قدس است. این سازمان صهیونیستی عقیده دارد که ساخت معبد یهودی یکی از آخرین علایمی است که پیش از آمدن دوبارة مسیح(ع) تحقّق خواهد یافت. به همین منظور، بنیاد کوه معبد اقدام به جمعآوری کمک از مسیحیان بنیادگرای آمریکا میکند تا اراضی قدس را خریداری کند. بنیاد همچنین در تهیّة نقشة «هیکل» مشارکت نموده و ماکت آن را به اندازة یک اتاق طرّاحی کرده است. بر اساس این نقشة تأیید شده، هیکل در جای مسجدالأقصی ساخته خواهد شد. این نقشه همچنین «قدسالاقداس» را نیز مشخّص میکند؛ یعنی جایی که گفته میشود الواح مقدّس که فرمانهای خدا بر آن حک شده, در آن قرار داشته است.
د) مجمع رهبری مسیحیّت ملّی به خاطر اسرائیل
مجمع رهبری مسیحیّت ملّی به خاطر اسرائیل در سال 1980م. از تجمّع چند گروه و سازمان مسیحی صهیونیست تشکیل شد. هدف از این تجمّع مسیحی و صهیونیستی, اهتمام به بقای اسرائیل و حمایت از رفاه و خوشبختی آن کشور است. مجمع فعّالیتهای خود را به شکلها و روشهای مختلف، از جمله فعّالیتهای معنوی، برگزاری کنفرانسها و راهپیماییها و اعمال فشار سازمانیافته و صدور بیانیه به انجام میرساند. این سازمانها تا آن حد پیش رفتهاند که اعتقاد دارند، حمایت آمریکا از اسرائیل, تنها یک تعهّد سیاسی نیست؛ بلکه یک رسالت الهی است که خداوند آمریکا را به خاطر آن مورد لطف قرار خواهد داد.
به این ترتیب، سازمانهای مسیحی صهیونیست و بنیادگرا جانبداری آمریکا از اسرائیل را پیش از آنکه اساس استراتژیک و راهبردی داشته باشد, بر پایة ایمان الهی و بنیانهای فرهنگی بنا نهادند و همین بنیان معنوی و فرهنگی است که موجب افزایش تأثیر و نفوذ اسرائیل و «لابی یهودیان صهیونیست» در ایالت متّحدة آمریکا گردیده است.
همچنین این جنبش اصولگرا معتقد است که بر اساس مشیّت الهی, حکومت یهود مورد هجوم غیرمؤمنان، به خصوص مسلمانان و منکران خدا قرار خواهد گرفت؛ همان هجومی که منجر به جنگی بزرگ، به نام آرمگدون میشود. در این جنگ, از سلاحهای تخریبکنندة شیمیایی و هستهای استفاده و صدها هزار نفر از مهاجمان و یهودیان کشته میشوند. زمینههای وقوع سناریوی آرمگدون، مطابق آنچه هال لیندسی، یکی از معروفترین رهبران جنبش در کتاب خود، به نام «فرجام کرة بزرگ زمین» ترسیم کرده است، عبارتند از:
1. تشکیل اسرائیل بزرگ؛
2. بازگشت قوم یهود از نقاط پراکنده به سرزمین موعود؛
3. بازسازی هیکل سلیمان؛
4. هجوم تعداد زیادی از کفّار (مسلمانان و مسیحیان غیر مؤمن به بازگشت مسیح) به اسرائیل؛
5. ظهور دیکتاتوری سختتر از هیتلر، استالین یا مائوسته تونگ که رهبری مهاجمان را بر عهده دارد؛
6. پذیرش سیطرة این دیکتاتور از سوی سرزمینهای وسیعی از جهان؛
7. گرایش 144 هزار یهودی به مسیحیّت انجیلی به گونهای که هریک از آنها، همانند بیلیگراهام (کشیش انجیلی معروف آمریکایی) در سراسر جهان پخش میشوند تا دیگر ملل را به مذهب انجیلی بکشانند؛
8. وقوع جنگ عظیم هستهای آرمگدون در سرزمین بزرگ؛
9. نجاتیافتن تنها کسانی که به ظهور مسیح (جسم) و معجزة خداوند در بالای میدان جنگ ایمان دارند؛ در حالیکه که اجساد بقیة افراد بشر در آهن گداخته ذوب شده است؛
10. وقوع همة موارد در یک چشم به هم زدن؛
11. فرود مسیح(ع) پس از هفت روز به زمین در حالی که ایمانآورندگان به او، اطرافش جمع شدهاند؛
12. حکومت مسیح(ع) بر جهان، به مدّت هزار سال، با صلح و عدالت تا هنگامی که قیامت برپا شود (عقیدة هزارهگرایی).
رابطة بین ایمان مذهبی به پیشگوییها و عمل سیاسی, نظامی، رابطهای مستقیم است.
این جنبش به پیروانش تعلیم میدهد که از جمله تکالیف انسان مؤمن آن است که همة امکانات و تواناییهایش را در راه اجرای مشیّت خداوند به کار گیرد و خداوند میان مردان، کسانی را که شایستگی و توانایی به دوش کشیدن نقش یاریرساندن برای انجام دادن ارادة او را دارند، برمیگزیند. از همینرو بود که رئیسجمهور پیشین آمریکا، ریگان میگفت که از خدا درخواست میکند تا بر او منّت گذارد و شرافت آغاز جنگ هستهای جهت تحقّق مشیّت خود را با وقوع آرمگدون و سپس ظهور مسیح(ع) نصیب او نماید. این بدان معنی است که ایمان به آرمگدون، تولید تسلیحات جمعی را ایجاب میکند و به همین جهت نیز آنها تولید شدهاند. همچنین محتاج ایجاد جایگاههای مناسب برای به کار گرفتن این تسلیحات در محلّی که در پیشگوییها برای ظهور مجدّد مسیح(ع) مشخّص شده، یعنی خاورمیانه، میباشند.
عوامل مؤثّر بر احیا و رشد رویکرد منجیگرایی در غرب
عواملی چند در بسط و گفتوگو و کنکاش همهجانبه دربارة آخرالزّمان، ظهور منجی، کیفیت ظهور و پیامدهای آن مؤثّر است. نباید از نظر دور داشت که انتظار، ذاتی وجود آدمی و امر مشترک میان عموم ملل است که خارج از ظرف زمان و مکان, به عنوان محرّکی قوی، انسان را متوجّه و متذکّر آینده و ضرورت نیل به کمال میسازد؛ از همینروست که وجوه مختلف آن را در میان آثار فرهنگی همة اقوام میتوان ملاحظه کرد؛ لیکن گاه غفلت، چون خاکستری آن را میپوشاند و وقتی دیگر، حوادث و شرایط، آن را چون اخگری سرخ نمایان میسازد. با تذکّر دربارة این موضوع, عوامل زیر را برای کنار رفتن این خاکستر و گرد و غبار میتوان برشمرد:
1. ظهور تمام قدّ بحران و بنبست در مناسبات فردی و جمعی مردم؛
2. ورود به هزارة جدید و احیای اندیشة هزارهگرایانه؛
3. رویکرد گستردة ساکنان غرب به معنا، مذهب و منجیگرایی؛
4. ظهور مصادیق پیشگوییهای پیشینیان دربارة عصر ظهور در عرصههای مختلف؛
5. گفتوگو از پایان تاریخ در مطالعات اجتماعی سیاسی.
در ادامه به توصیف و تشریح هریک از این عوامل خواهیم پرداخت؛ ضمن اینکه میتوان همة این عوامل را در قالب بحران بیان کرد.
ظهور بحرانهای اجتماعی مختلف در جوامع مدرن و ناتوانی نخبگان جامعه در مهار این بحرانها
پس از رنسانس بنا به دلایل زیادی، از جمله عملکرد نسنجیده و نادرست ارباب کلیسا، بشرغربی، تفکّر اومانیستی را در پیش گرفت. اومانیسم، به معنای اصالت انسان یا نظام انسانمداری است. بشر غربی با پذیرش دیدگاههای اومانیستی، جهانی را به ارمغان آورد که بهرغم پارهای از تحوّلات مثبت، آکنده از آثار ویرانگر و بحرانهای معرفتی، علمی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و روانی است که بر کسی پوشیده نیست و لذا انسان روی زیبای سعادت و خوشبختی را در سایة تفکّرات و فلسفة اومانیستی ندید؛ بلکه گریبان بسیاری از افراد تحصیلکرده و به اصطلاح روشنفکر را نیز گرفته است. امروزه در بسیاری از دانشگاهها و مؤسّسات آموزش عالی کشورهای صنعتی مغربزمین و رسانههای گروهی و دستگاههای
تبلیغی آنان، دامنة انحطاط، از انکار خدا و معاد گرفته تا اعمال شنیعی، همچون کامجویی جنسی از کودکان و... میانجامد.
نویسندة کتاب «غرب بیمار است»، در بخشی از کتاب خود آورده است:
یک مجلّة آمریکایی عللی را که سبب رواج و پذیرش فحشا در آمریکا میشوند، با عبارات زیر بیان کرده است:
سه عامل شیطانی با اتّحاد سهگانة خود دنیای ما را احاطه کردهاند و هر سه در کار شعلهور کردن یک نوع آتش برای مردم روی زمینند:
اوّل: ادبیات زشت و بیپردهای که پس از جنگ با سرعتی عجیب و مداوم، رواج یافته و بر وقاحت خود افزوده است؛
دوم: فیلمهای سینمایی که فقط عواطف شهوانی را در مردم بارور میکنند؛ بلکه در این باب, درسهای عملی بدیشان میدهند...
سوم: انحطاط سطح اخلاق در عامّة زنان که از لباس پوشیدن و حتّی عریان شدن و آمیزش بیقید و شرط با مردان، بروز و ظهور میکند.
همچنین آلوین تافلر آمریکایی در کتاب معروف خود به نام «موج سوم» به تفصیل، به انحطاط موجود در غرب اشاره میکند و مینویسید:
در سراسر کشورهای مرفّه، فریاد عجز و لابهای آشنا به گوش میرسد.
میزان خودکشی نوجوانان رو به افزایش گذاشته است، الکلیسم بیداد میکند، افسردگی روانی همهگیر شده است، بربریّت و جنایت، مد روز گردیده است، در ایالات متّحده، اتاقهای اوژانس بیمارستانها مملوّ است از معتادان به ماریجوانا، دیوانههای سرعت، دستههای اراذل و اوباش، معتادان به کوکائین، هروئینیها و بالأخره افرادی که گرفتار سختترین بحرانهای عصبی شدهاند.
به طور خلاصه علل انحطاط اخلاقی جهان معاصر، به خصوص جهان غرب، عبارتند از:
1. رویگردانی از ارزشهای اصیل انسانی و بیاعتنایی به ارزشهای والای اخلاقی و ایمانی؛
2. نبود تربیت حقیقی و برنامة انسانسازی؛
3. به فراموشی سپرده شدن «انسان» در لابهلای تمدّنهای فریبنده و کاذب؛
4. ایجاد تزلزل در بنیان خانواده و گسستن پیوندهای خانوادگی و اجتماعی؛
5. تقویت و گسترش برنامهریزی شدة رذایل (بیبند و باری، ستم، توحّش، فساد، خودپرستی، تجاوز و... به جای انسانیت).
6. وجود قدرتمندان ظالم و جنایتکار و اجرای برنامههای استعماری به وسیلة آنان؛
7. پیدایش بحرانهای عظیم معرفتی، روحی و روانی، علمی و اجتماعی (به دلیل فقدان ارزشهای اخلاقی) که خود، تشدیدکنندة انحطاطهای بعدی بوده است.8
این مسئله نشان میدهد که با حذف مذهب، خانواده در غرب، پشتوانة اجتماعی و ارزشی خود را از دست داده است. به همین دلیل تا زمانی که سکولاریسم بر تمدّن غرب غلبه دارد، فرآیند فروپاشی خانواده ادامه خواهد یافت. سکولاریسم با حذف مفاهیم متعالی و مذهبی از عرصة حیات اجتماعی، افراد را به لذّتگرایی بی حدّ و مرز تشویق میکند.
الف) 84٪ سکوت در برابر تجاوز
مرکز تحقیق مؤسّسات «وین» اعلام کرد: اطّلاعات ارائه شده توسط «مرکز مطالعات ملّی زنان آمریکا»، حکایت از آن دارد که همه ساله بالغ بر 683.000 زن بالای هجده سال در این کشور مورد تجاوز به عنف قرار میگیرد که 84% آنها سکوت اختیار کرده و آن را به پلیس گزارش نمیدهند.
ب) توزیع ناعادلانة درآمد در آمریکا
نشریة «مونتلی» به نقل از «تونی پلت» نوشت: تا سال 1998م. میزان درآمد سیزده هزار خانواده از ثروتمندترینهای آمریکا, تقریباً برابر بیست میلیون خانوادة فقیر برآورد شده است. از 1995 تا 1999م. آمار آمریکاییهایی که درآمد میلیون دلاری داشتند، تا دو برابر افزایش یافته است؛ در حالی که درصد مالیات بر درآمد آنها که به دولت فدرال اختصاص یافته, 11% کاهش یافته است.9
ج) فساد اخلاق در جامعة آمریکایی
جامعة آمریکایی رکورد جوامع جهانی را از نظر فساد اخلاق و فروپاشی نظام خانواده شکسته است و آمار رسمی ایالات متّحده از شیوع فساد و سقوط اخلاقی این جامعه، به ویژه نسل جوان پرده برمیدارد. به گزارش وزارت بهداشت آمریکا، شمار قتل کودکان در این کشور در طول چند دهة اخیر، به سه برابر افزایش یافته و سالانه بیش از 1.464 کودک و نوجوان زیر چهارده سال که بیشتر آنها پسر بودهاند، به قتل رسیدهاند. بر اساس همین گزارش میزان خودکشی نوجوانان زیر چهارده سال نیز سه برابر افزایش یافته است. کارشناسان امور اجتماعی آمریکا، افزایش خشونت و بیبند و باری در میان کودکان و نوجوانان را ناشی از تخریب بنیان خانواده و سقوط ارزشهای اخلاقی در این کشور دانستهاند...
د) خشونت جزء جدا ناشدنی مدارس آمریکا
طبق تحقیقات وزارت آموزش آمریکا در مورد 1.200 مدرسة دولتی در پنجاه ایالت این کشور, در سال گذشتة میلادی (1996م.) در مجموع 11.000 حملة مسلّحانه، 7000 فقره دزدی و 4.000 مورد تجاوز جنسی در این مدارس صورت گرفته و در حدود 190.000 مورد دعوا و حمله بدون اسلحه و 116.000 مورد دزدی و خلافکاری کوچک و چندین حادثه که طیّ آن به تأسیسات مدارس خسارت وارد آمده نیز در همین مدّت به ثبت رسیده است.
همچنین آمار زندانیان آمریکا در جهان مقام اوّل را دارد و در برابر هر صدهزار آمریکایی, 445 نفر زندانی هستند.
هـ) گسترش چادرنشینی در آمریکا
بحران اقتصادی باعث گسترش چادرنشینی در حاشیة شهرهای آمریکا گشته و سبب شده است که بسیاری خانه و کاشانة خود را از دست بدهند که نتیجة آن هم گسترش چادرنشینی در سراسر این کشور بوده است. کمپ چادرنشینان که در حاشیة شهرها ایجاد شده، از نظر امنیتی بسیار خطرناک بوده و امکانات اوّلیة زندگی, مانند برق را نیز ندارد. هم اکنون با افزایش میزان بیکاری، شهرهای چادرنشین به یک واقعیت تلخ برای آمریکا تبدیل شدهاند.
آمریکا، غنیترین کشور دنیا، فقر را مسئلة مهمّ اجتماعی ندانسته و به آن اهمّیت نمیدهد؛ ولی بزرگترین آمار مرگ و میر نوزادان را در اجتماع پیشرفتهاش دارد. این کشور کمترین طول عمر را در جوامع پیشرفته دارا است. 25% مردم آن از دسترسی به کمکهای پزشکی محرومند و نسبت افراد زندانی آن از دیگر کشورهای دنیا بیشتر است.10
آمریکا بهشت افراد مسلّح است. آمار نشان داده که روزانه 89 آمریکایی که 12 نفرشان بچّه هستند, با اسلحة گرم کشته میشوند. مطابق این آمار, در هر ماه, مردم آمریکا به همان تعداد خودشان را میکشند که در فاجعة یازده سپتامبر کشته شدند.
و) آمریکا بزرگترین زندانبان کودکان و نوجوانان در جهان
به گزارش سرویس «زنان جهان», بر اساس آمار سال 2008 م. که توسط مؤسّسة
«حقیقتیاب آمریکا» به نام Equal Just Initiative منتشر شد, آمریکا با در بند کشیدن 2.225 کودک و نوجوان زیر 18 سال محکوم به مرگ، بزرگترین زندان کودکان و نوجوانان جهان به شمار میرود که بر اساس آمار, 73 نفر از این کودکان محکوم به مرگ، 13 یا 14 سال بیشتر ندارند؛ در حالی که کودکان محکوم به مرگ در سراسر جهان, تنها به 12 نفر میرسد.11
ز) سوءاستفاده از دویست هزار کودک انگلیسی
نزدیک به دویست هزار نفر از یازده میلیون کودک انگلیسی, در خانه مورد سوءاستفاده یا خشونت قرار میگیرند. روزنامة «تایمز», چاپ «لندن» با درج این مطلب با اشاره به گزارش لرد لیمینگ، رئیس سابق بازرسی خدمات اجتماعی انگلیسی نوشت:
والدین بیش از سیصد و پنجاه هزار کودک انگلیسی معتاد هستند و یک میلیون و سیصد هزار کودک نیز در خانوادههایی زندگی میکنند که والدین آنها به طور گسترده از مشروبات الکلی استفاده میکنند.
به نوشتة این روزنامه, در فاصلة سالهای 2007 تا 2008م.، 55 کودک, از جمله یک نوزاد ده ماهه توسط والدینشان به قتل رسیدهاند.12
ح) پورنوگرافی غیرعادی در آمریکا
سیزده هزار فیلم پورنو هر سال در آمریکا تولید میشود. بر پایة گزارش «Internet Filter Review»، عایدی جهانی پورنو، شامل اتاقهای پخش فیلم در هتلها، کلوپهای سکس و صنعت رو به گسترش سکس الکترونیک، نود و هفت میلیارد دلار در سال 2006م. بوده است.
این عایدی، با درآمد شرکتهای پیشرو در امر فنّاوری, مثل «مایکروسافت»، «گوگل»، «آمازون»، «ای بی»، «یاهو»، «اپل»، «نتفیلکس» و «ارثلینک» برابری میکند. فروش سالانة صنعت پورنوگرافی در آمریکا حدود ده میلیارد دلار یا حتّی بالاتر تخمین زده میشود.13
ط) بحران ایدئولوژی در غرب
طبق آنچه در تاریخ تمدّن و فرهنگ اروپایی و غربی خواندهایم، یک متعصّب مقلّد، به تدریج در قرون 15 و 16م. نسبت به عقاید خویش تردید و بازنگری مینماید و نسل جدید مسیحی, به تدریج از سنّت به سوی آگاهی انتقادی حرکت میکند تا آنکه در قرن 17م. که قرن روشنفکران و تحلیلهای غیر دینی است, به نوعی آگاهی غیرمذهبی رسیده و در قرن 18م.، قرن عصیان و آزادی، انتلکتوئل غیر مذهبی اروپا، مغز مستقلّی یافته و انقلابهای انسانگرا و آزادیخواه اجتماعی فعّال میگردند. به این ترتیب, غرب در قرن 19م. که قرن ایدئولوژیهای بشری است، به ایمان جدید و عقاید واضح بشری میرسد و در قرن 20م. که قرن انحطاطهای بزرگ انسانی است، تقریباً ایدئولوژیهای عمدة غربی که به قدرت رسیدند (فاشیسم، کمونیسم و لیبرالیسم سرمایهداری)، همگی امتحان خود را در قساوت و بیعدالتی و اخلاقستیزی پس میدهند. حال در آغاز قرن 21م.، از پایان مدرنیته و پایان عصر ایدئولوژیهای بشری در غرب, سخن به میان میآید. این یک سیر منطقی و قابل فهم است.
آرمانشهر مدرنیته، یک شهر دمکرات، سکولار، ثروتمند و صاحب تکنولوژی و آزادیهای بیمهار اخلاقی، دست کم برای متفکّران غرب امروز, دیگر یک آرمانشهر نیست و امروزه شهروندان شهر مدرنیته، گرچه از مزایای تکنولوژی و زندگی شهری و دمکراسی بهره میبرند, امّا از دود و سر و صدا، نفی اخلاق، متلاشیشدن خانواده، فاصلههای طبقاتی، ترور، جنگهای اتمی و بمبهای شیمیایی و میکروبی، کمبود محبّت، نهیلیسم و احساس پوچی و تمدّنی که ارمغان انسانی آن، سکس و خشونت شده است، سرسام گرفتهاند.
ادامه دارد...
پینوشتها:
پانویسهای این مقاله
- ۱
1. دن لادنیز، 1387: ص 294.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. میرزایی، 1387: 12-211.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. علوی طباطبائی، 1387: ص 12.
بازگشت به متن ↑ - ۴
4. شاه حسینی، 1387: 278
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. علوی طباطبائی، 1387: ص 116.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. جنتی، 1383: ص 168.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. هلال، 1387: ص 151
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. جوادی، 1387: ص 17
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. چامسکی، 1375: ص 251.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10.موعود، 1388: شمارة 99
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. همان، 1389: شمارة 116.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
12. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۳
13. موعود، 1388: شمارة 108.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۴
14. امّتطلب، 1382: موعود، شمارة 10.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۵
15. السادة، 1388: ص 25.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑