به جای تبلت ، برای بچّه‌ها، بیلچه بخريم

فرصت تجربة ملموس را از کودکان نگیریم

یادگیری شخصی، شیوه‌ای از آموزش است که این روزها بین طرفداران فناوری محبوبیت زیادی دارد. آنها می‌گویند برای بچّه‌ها رایانه‌ای شخصی تهیّه کنید و رهایشان کنید در اینترنت تا هرچه خودشان می‌خواهند و هرطور که خودشان دوست دارند، بیاموزند؛ امّا پشت این شیوة آموزش، خطای فلسفی بزرگی نهفته است. اینکه همه چیز را می‌شود با چشم آموخت در حالی‌که ما نه فقط با چشم، بلکه با تمام بدنمان می‌آموزیم.

بدیهی است که کودکان وقتی با کلّ بدنشان درگیر تجربه‌ای معنادار می‌شوند، بسیار بهتر یاد می‌گیرند تا وقتی که پشت رایانه می‌نشینند.

اگر در این شک دارید، به واکنش کودکان وقتی فعّالیتی را روی صفحة نمایش می‌بینند و خودشان آن را انجام می‌دهند، دقّت کنید. وقتی خودشان سوار اسب می‌شوند، خیلی بیشتر درگیر می‌شوند تا وقتی که ویدئویی دربارة اسب‌سواری می‌بینند. همین‌طور وقتی با کلّ بدنشان ورزش می‌کنند در مقایسه با وقتی نسخة شبیه‌سازی شدة آن ورزش را در یک بازی آنلاین انجام می‌دهند.

باید توجّه داشت که یادگیری با صفحة نمایش جای دیگر شیوه‌های ملموس‌تر کشف کردن جهان را می‌گیرد و چنین کودکانی وقت کمتری برای گردش علمی، ساختن کاردستی، مسابقه دادن، در دست گرفتن کتاب، صحبت کردن با آموزگار و دوستان خود را خواهند داشت.

اندیشیدن با بدن

به رغم جدید بودن رسانه‌های دیجیتال، اندیشة غربی از مدّت‌ها پیش از ظهور آنها این فرض را در خود داشته که ذهن و نه بدن، جایگاه اندیشیدن و یادگیری است. اندیشة انسان از دل تجربة زیست او سر برمی‌آورد. آنچه ما می‌توانیم با بدن‌هایمان انجام دهیم، عمیقاً به آنچه فیلسوفان بدان می‌اندیشند و دانشمندان کشف می‌کنند، شکل می‌دهد. ذهن، خارج از زمان و مکان نیست. بدن است

که می‌اندیشد، حس می‌کند، میل می‌کند، درد می‌کشد، تاریخچه‌ای برای خودش دارد و رو به آینده می‌نگرد. بدن ما چیزهایی را می‌داند که ما هرگز نمی‌توانیم به طور کامل آنها را در قالب کلمات بیان کنیم. البتّه ممکن است کسی بگوید این مسئله فقط دربارة کارهای فکری صدق نمی‌کند. هرچیزی که یاد می‌گیریم، بدان می‌اندیشیم یا آن را می‌شناسیم، از بدن ما ناشی می‌شود. با گام زدن در یک مرغزار، پیمودن حاشیة یک رود و راندن قایقی در یک دریاچه است که می‌توانیم در علم جغرافیا حرفی برای گفتن داشته باشیم.

کودکان می‌خواهند در جهان حرکت کنند

طرفداران یادگیری شخصی، به مزایای پشت رایانه نشستن بچّه‌ها در بخش عمده‌ای از زمان مدرسه‌شان اشاره می‌کنند؛ از جمله اینکه دانش‌آموزان با سرعت متناسب با خودشان به سمت اهداف آموزشی حرکت می‌کنند؛ ولی از منظر پدیدارشناختی، روشن نیست که چرا دانش‌آموزان باید بخواهند که مدّت زیادی را در این وضعیت باشند؛ در حالی‌که این کار با زندگی عادّی آنها، بسیار فاصله دارد.

آموزگاران و والدین باید از مشوّق‌ها استفاده کنند، تهدید کنند و حتّی از دارو استفاده کنند تا کودکان مدّت طولانی حاضر بشوند پشت رایانه بنشینند. این در حالی است که خودشان می‌خواهند بدوند، بازی کنند، نقّاشی بکشند، غذا بخورند، مسابقه بدهند و بخندند.

شفّاف بگویم، طرفداران یادگیری مبتنی بر صفحة نمایش، انگار گاهی یادشان می‌رود که کودکان می‌خواهند در جهان حرکت کنند. صفحات نمایش، چشمة زندگانی بسیاری از تجربه‌های آموزشی را خشکانده‌اند. تجربه‌هایی که با گوشت و پوست، خیلی بهتر به دست می‌آید. این خیزش به سمت یادگیری مبتنی بر صفحه نمایش، تنها در صورتی ناگزیر خواهد شد که آدمیان برای متوقّف ساختنش، هیچ اقدامی نکنند. پس بیایید آن را متوقّف کنیم.

تفاوت ارتباط آنلاین و واقعی

نوشتن، تماس صوتی یا تصویری در بسیاری از رابطه‌ها، اغلب خوب عمل می‌کند؛ امّا برای رسیدن به بالاترین سطح اعتماد و پیوند اجتماعی، افراد باید جسماً با هم ملاقات کنند. به نقل از جامعه‌شناسی در «دانشگاه پنسیلوانیا»: باید بدانید که افراد مایل هستند به صورت جسمانی نزد دیگران حضور پیدا کنند تا انرژی عاطفی، نوعی احساس اعتماد به نفس، سرخوشی، قدرت، اشتیاق و ابتکار عمل کسب کنند. ارتباط از طریق ایمیل یا اینترنت موجب می‌شود فهم زبان بدن طرف مقابل دشوار شود یا درک اتّفاقات پس‌زمینه‌ای که برای طرف مقابل در پشت دوربین رایانه رخ می‌دهد، سخت بشود.

ارتباط از فاصلة دور، آن پیوند جسمانی و عاطفی را که در حضور مشترک دیده می‌شود، تأمین نمی‌کند.

قرار دادن کودکان در برابر صفحة نمایش، به آنان امکان می‌دهد به اطّلاعات دسترسی پیدا کنند، در سراسر جهان با کسانی آشنا شوند، بازی کنند، مطالعه کنند، خرید کنند و کارهایی انجام دهند که در غیر این صورت امکان‌پذیر نیست؛ امّا اگر یادگیری را یک آئین برقراری تعادل در نظر بگیریم، آنگاه در یادگیری مبتنی بر صفحة نمایش، انرژی عاطفی کمتری در مقایسه با حضور جسمانی در مکان واحد با دیگر آموزگاران و دانش‌آموزان ایجاد خواهد شد.

دانش‌آموزانی که به صفحة نمایش نگاه می‌کنند، نسبت به آموزگان یا دانش‌آموزان دیگر، به همان اندازه اعتماد نخواهند داشت و نگران آنان نخواهند بود. درست است که افراد از پشت رایانه و وقتی دیده نمی‌شوند، خیلی راحت‌تر می‌توانند فکرشان را بیان کنند؛ امّا این یعنی احتمالاً بی‌خیال‌تر و پرخاشگرتر هم خواهند بود.