حضرت زهرا(س) و حضرت مهدی(عج)

علي مصلحي

حضرت مهدی(عج)، ادامة زهرا(س) و آینة تمام نمای اوست. اهداف مهدی(عج)، اهداف فاطمه(س) و راه او، راه فاطمه(س) و سلوكش، سلوك فاطمه(س) است.

مهدی‌باوری بی‌شناخت فاطمه(س) میسور نیست. فاطمه(س) به چنین فرزندی می‌بالد و مهدی(عج) نیز بر چنین مادری فخر می‌فروشد.

مناسب است به نمونه‌هایی از این ارتباط و مشابهت‌ها در آیات و روایات و برخی تشرّفات معتبر بپردازیم

فاطمه(س) و مهدی(عج) در سورة قدر

امام صادق(ع) فرمودند:

«لیلة» در «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‏ لَیْلَةِ الْقَدْر»، فاطمه است و قدر، خداوند. پس كسی كه حضرت زهرا(س) را آن‌گونه كه سزاوار است، بشناسد، شب قدر را درك كرده است و همانا او را فاطمه(س) نامیدند، چرا كه مردم نمی‌توانند او را بشناسند.»1

همچنین می‌فرمایند:

«لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر»، یعنی او بهتر از هزار مؤمن است؛ او مادر مؤمنان است.

مراد از ملائکه در «تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ؛ ملائكه نازل می‌شوند» مؤمنان هستند كه علم آل محمّد(ص) را فرا می‌گیرند و مراد از «وَ الرُّوحُ»، فاطمه(س) است.

و «حَتَّی مَطْلَعِ الْفَجْر»، یعنی تا زمانی كه قائم(عج) ظهور كند.»2

بقیّة النّبوة و بقیّة الانبیاء

حضرت زهرا(س) باقیمانده و ادامة نبوت است. ایشان از سوی حضرت علی(ع) این‌گونه مورد خطاب واقع شدند:

«ای دختر پیامبر برگزیده و ای باقیماندة نبوّت!»3

حضرت مهدی(عج) نیز در روایات باقیمانده و ادامه همة انبیای الهی معرفی شده‌اند.

حضرت حكیمه خاتون(س) در ضمن نقل حدیث شب تولّد امام زمان(عج) می‌فرمایند:

او را خدمت امام عسكری(ع) آوردم؛ پس حضرت فرمودند: «سخن بگو ای حجّت الله و بقیّة الانبیاء و نور برگزیدگان و فریادرس فقیران و خاتم‌بخش اوصیا و نور پرهیزگاران!»

پس حضرت مهدی(عج) لب به سخن گشودند و فرمودند: «أشهد ان لا اله الّا الله و...»4

سیدة النّساء و سیّدالخلق

حضرت زهرا(س) سرور زنان هستند؛ چنانچه پیامبر اكرم(ص) در موارد متعدّدی به دختر گرامی خود این لقب را داده‌اند. از جمله روایتی که ابن‌عبّاس از ایشان نقل می‌كند:

«امّا دخترم فاطمه، سرور زنان عالم از اوّلین و آخرین است.»5

لقب «سیّد الخلق» در روایتی از حضرت رضا(ع) به فرزند گرامی‌اش، حضرت مهدی(عج) داده شده است. حسن بن شاذان می‌گوید: نامه‌ای نوشتم خدمت امام رضا(ع) و از جفا و یورش و اذیّت اهل «واسط» كه جمعی از عثمانیان بودند، بر خود شكایت كردم. حضرت با خطّ مبارك جواب فرمودند:

«خداوند از دوستان ما پیمان گرفته كه در دولت باطل صبر كنند؛ تو هم صبر كن (نگران نباش). وقتی كه سیّد الخلق قیام كند، دشمنان می‌خوانند: وای بر ما! چه كسی ما را از قبورمان مبعوث كرده؟ این همان است كه خداوند وعده داده بود و فرستادگان الهی راست می‌گفتند.»6و7

طاهره و طاهر

طاهره بودن حضرت زهرا(س) هم از «آیة تطهیر» استفاده می‌شود و هم می‌بینیم پیامبر(ص) آن حضرت را به این لقب نامیده‌اند؛ چنانچه اسماء بنت عمیس می‌گوید: پیامبر(ص) فرمودند: «آیا نمی دانی كه دخترم پاك و طاهره است؟!»8

آیة تطهیر هم دلیل دیگری بر پاك بودن حضرت از رجس و پلیدی‌هاست.

«إِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهیرا؛9

خدا فقط می‌خواهد آلودگی را از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاك و پاكیزه گرداند.»

حضرت زهرا(س) یکی از مصادیق این آیه و یکی از از اهل بیت(ع) است. حضرت مهدی(عج) طاهر است.

همچنین لقب طاهر را پیامبر اكرم(ص) به امام زمان(عج) داده‌اند. ایشان فرمودند:

«خداوند در صلب امام حسن (عسكری)(ع) نطفه‌ای مبارك، پاك و پاكیزه تعبیه نمود كه هر مؤمنی كه خداوند از او پیمان ولایت گرفته، از او خشنود می‌شود و هر منكری به او كفر می‌ورزد. او پیشوای پارسا، پاكیزه، هادی و مهدی است.»10

مباركه و مبارك

مبارك از بركت گرفته شده؛ به معنای رشد و زیاده. مبارك، یعنی آنچه كه از او خیر زیاد بیاید11 و مبارکه یکی از نام‌های نه‌گانة حضرت زهرا(س) است که در روایات بدان اشاره شده است.

حضرت مهدی(عج) مبارك است. در ضمن لقب‌هایی كه پیامبر(ص) برای آن حضرت شمردند، همین لقب است.

وقتی پیامبر(ص) در بیاناتی، آخرالزّمان را ترسیم می‌كنند، می‌فرمایند:

«این گرفتاری با مردم آن زمان خواهد بود تا هنگامی كه مأیوس و ناامید شوند و تصوّر كنند كه دیگر خداوند از آنها رفع گرفتاری نخواهد فرمود؛ آنگاه خداوند مردی را از بهترین فرزندان و پاك‌ترین عترت من بر می‌انگیزد كه سراپا عدل و بركت و پاكی است.»12

هم‌سخن با فرشتگان

بیش از ده روایت داریم كه دلالت دارند, ملائكه بر حضرت زهرا(س) فرود آمده و با ایشان سخن می‌گفتند. از این‌رو، به ایشان محدَّثه گفتند.

امام صادق(ع) فرمودند:

«همانا فاطمه(س) را محدّثه نامیدند؛ زیرا همیشه ملائكه از آسمان بر او هبوط می‌كردند؛ پس همان‌گونه كه حضرت مریم(س) را مورد ندا قرار دادند، او را هم مورد خطاب قرار دادند و گفتند: ای فاطمه! خداوند تو را بر تمام زنان عالم برگزید و تو را پاكیزه قرار داد.»13

حضرت مهدی(عج) نیز محدّث است. امام رضا(ع) ضمن برشمردن صفات امام زمان(عج) می‌فرمایند:

«او داناترین مردمان، حكیم‌ترین، پرهیزكارترین، بردبارترین، بخشنده‌ترین و عابدترین مردم است كه پشت سر را می‌بیند؛ همان‌گونه كه پیش رو را می‌بیند، سایه ندارد، دیدگانش در خواب فرو می‌رود؛ ولی دلش همیشه بیدار است و فرشتگان با او سخن می‌گویند.»14

منصوره و منصور

در وصف حضرت فاطمه(س) آمده است كه او

«میمونة منصورة محتشمة جمیلة جلیلة معظّمة.» 15

پیامبر اکرم(ص) در ضمن روایتی دربارة حضرت زهرا(س) فرمودند:

«او را در آسمان منصوره می‌خوانند و این همان گفتار خداوند است كه فرمود: «در چنین روزی مؤمنان به یاری خداوند - یاری خداوند به محبّان آن حضرت - خوشحال می‌شوند.»16

خداوند حضرت مهدی(عج) را منصور نامیده‌ و در قرآن فرموده است:

«وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُورا؛ 17

كسی كه مظلومانه كشته شود، ما برای ولیّ او سلطه قرار دادیم. پس اسراف در قتل نكند. به درستی كه او منصور و یاری‌شده است.»

در روایات آیة شریفه به حضرت امام حسین(ع) و حضرت مهدی(عج) تأویل شده است.

امام باقر(ع) فرمودند:

«كشته شدة مظلوم، حسین(ع) است. خداوند مهدی(عج) را منصور نامیده؛ همان‌طور كه (پیامبر را) احمد و محمّد و محمود نامید و چنانچه عیسی(ع) را مسیح نامید.»18

حضرت‌ زهرا(س) نور اهل آسمان و حضرت‌ مهدی(عج) نور اهل زمین‌

در بخشی‌ از یك‌ حدیث‌ طولانی‌ و زیبا، پیامبر اكرم(ص) فرمودند:

«... سپس ظلمت و تاریكی‌ همه جا را فرا گرفت. ملائكه‌ به‌ خدا شكایت كردند: خدایا! این تاریكی را از ما برطرف كن. پس‌ خداوند، كلمه‌ای فرمود. از آن‌ كلمه، روحی‌ را خلق كرد. سپس كلمه‌ای فرمود. از آن‌ كلمه‌ هم، نوری‌ خلق كرد. آن‌ نور، روشنایی داد (و اضافه شد) به‌ آن‌ روح. خداوند، او را در جایگاه‌ عرش جا داد. پس‌ همه‌جا روشن‌ شد. آن، حضرت‌ فاطمه زهرا(س) است. به‌ همین‌ دلیل، فاطمه(س) را زهرا نامیدند؛ چون به واسطة نور او، آسمان‌ها روشن‌ شد.»19

دربارة نور حضرت‌ مهدی(عج)، مفضّل‌ بن‌ عمر می‌گوید: از امام‌ صادق(ع) شنیدم كه فرمودند:

«مراد از ربّ الا‌رض در آیة‌ «وَ أَشْرَقَتِ الْارْضُ بِنُورِ رَبِّها؛20 و زمین به نور پروردگارش

روشن می‌شود»، امام‌ زمین‌ است.»

پرسیدم: وقتی‌ حضرت‌ خروج‌ كند، چه‌ می‌شود؟ فرمودند:

«در آن‌ روز، مردم از نور خورشید و ماه بی‌نیاز می‌شوند و به‌ نور امام(عج) اكتفا می‌كنند.»21

خیرة الأحرار و خیرة الإماء

حضرت‌ زهرا(س) خیرة الا‌حرار و سیّدة النّساء (سرور آزادگان و سرور بانوان) و مادر حضرت‌ مهدی(عج) خیرة الإماء و سیّدة الإماء (بهترین و سرور کنیزان) است‌.

امیرمؤمنان علی(ع) در ضمن روایتی در توصیف حضرت مهدی(عج) فرمودند:

«پدرم به‌ فدای‌ فرزند بهترین‌ كنیزان!»22

عبدالرّحیم قیصر می‌گوید: به‌ امام‌ باقر(ع) عرض كردم: این جملة امیرمؤ‌منان(ع): بأ‌بی ابن خیرةالإماء آیا منظور، فاطمه است؟ حضرت‌ فرمودند:

«همانا فاطمه(س) بهترین و برگزیدة‌ زنان‌ آزاده است.»23

سخن گفتن حضرت زهرا(س) و حضرت‌ مهدی(عج) در شكم مادر

امام‌ صادق(ع) می‌فرمایند:

«وقتی‌ حضرت‌ خدیجه(س) با پیامبر(ص) ازدواج‌ كرد، زنان‌ «مكّه» از او كناره‌گیری‌ كردند، (و او تنها شد) تا اینكه به حضرت زهرا(س) باردار شد. در آن‌ زمان‌ بود كه‌ فاطمه با او سخن می‌گفت و از او می‌خواست‌ كه‌ صبر كند.»24

همچنین دربارة حضرت مهدی(عج)، حضرت‌ حكیمه خاتون(س) از ماجرای شب‌ تولّد ایشان چنین نقل می‌کند:

امام‌ عسكری(ع) فرمودند: «سورة قدر را بر نرجس‌ خاتون بخوان.»

شروع‌ كردم‌ به‌ خواندن‌ سورة‌ قدر. پس‌ آن‌ طفل، در شكم نرجس خاتون با من‌ همراهی‌ می‌كرد و می‌خواند آنچه‌ من‌ می‌خواندم و بر من‌ سلامی كرد. من‌ ترسیدم.

امام(ع) صدا زد: «ای‌ عمّه! از قدرت‌ الهی‌ تعجّب‌ نكن كه‌ حق‌تعالی كودكان ما را به‌ حكمت‌ گویا می‌گرداند و ما را در بزرگی، در زمین، حجّت خود می‌گرداند.»25

شفیع و شفیعة‌ مؤ‌منان در قیامت

حضرت‌ زهرا(س) شفیع‌ روز قیامتند. روایات‌ دلالت‌كننده بر مقام‌ شفاعت زهرا(س) متعدّد است.26 در اینجا، به‌ برخی‌ از آنها اشاره می‌شود.

پیامبر اكرم(ص) فرمودند:

«ای‌ فاطمه! بشارت باد بر تو! نزد خداوند مقام‌ محمودی‌ داری. در آن‌ مقام، برای‌ دوستداران و شیعیان‌ خودت، شفاعت می‌كنی و شفاعت تو پذیرفته می‌شود.»27

حضرت‌ مهدی(عج) هم‌ شفیع‌ روز قیامت هستند. در حدیثی، امیرمؤمنان‌ علی(ع) و جابر بن‌ عبدالله انصاری از رسول‌ خدا(ص) نقل می‌كنند كه‌ پیامبر(ص) مقامات‌ ائمّه(ع) را در روز قیامت بیان فرمودند و مقام‌ حضرت‌ مهدی(عج) را این‌گونه بیان می‌فرمایند:

«امام‌ مهدی(عج)، شفیع‌ مؤ‌منان در روز قیامت است؛ چرا كه‌ اذن شفاعت، از طرف خداوند داده‌ نمی‌شود؛ مگر به‌ كسی كه خداوند بخواهد و به‌ آن‌ راضی‌ باشد.»28

مظلومیت حضرت زهرا(س) و حضرت‌ مهدی(عج)

دربارة ستم‌دیدگی حضرت زهرا(س) در زیارت آن حضرت می‌خوانیم:

«سلام‌ بر تو ای‌ معصومة ستم‌دیده...29 و خداوند درود فرست بر آن بتول... آن ستم‌دیدة مقهور شده...»30

حضرت صاحب الزّمان(عج) نیز ستم‌دیده است. امیرمؤ‌منان علی(ع) در ترسیم مظلومیت و غربت‌ فرزندش،‌ مهدی(عج) می‌فرمایند:

«صاحب‌ این امر، همان‌ رانده‌شدة دور شدة یگانه و تنها است.»31

علاقة‌ پیامبر(ص) به‌ حضرت‌ زهرا(س) و حضرت‌ مهدی(عج)

علاقه و محبّت رسول خدا(ص) به‌ حضرت‌ زهرا(س) را در این نوشتار نمی‌توان‌ بیان‌ كرد. در زیارت حضرت زهرا(س) می‌خوانیم:

«خدایا! درود فرست‌ بر بتول،‌ فاطمه، دختر رسول‌ خودت‌ و پارة تن او و سویدای‌ دل‌ او و پارة جگر او و محبوبة مصطفی.»32

علاقة‌ پیامبر(ص) به‌ حضرت‌ مهدی(عج) نیز مثال‌زدنی است. حضرت نبی اکرم(ص) با معرفی حضرت مهدی(عج) می‌فرمایند:

«پدر و مادرم به فدای او باد! هم‌نام من است و شبیه‌ من‌ و حضرت‌ موسی‌ است. هاله‌ای از نور گرداگرد او را فرا گرفته. اشعة انوار قدسی‌ از او ساطع‌ است.»33

عنایت هر دو(ع) به‌ زائران‌ حسین(ع)

یكی از ویژگی‌های حضرت زهرا(س) این است كه به زائران فرزند شهیدش، امام حسین(ع) عنایت ویژه‌ای دارد. هنگامی‌ كه‌ آنان‌ به‌ زیارت امام حسین(ع) می‌روند، حضرت زهرا(س) حاضر می‌شود و برای‌ آنان‌ طلب آمرزش و دعا می‌كند.

امام‌ صادق(ع) می‌فرمایند:

«حضرت‌ فاطمه(س) دختر گرامی حضرت محمد(ص) برای‌ زوّار قبر فرزندش‌ حضرت‌ حسین(ع) حاضر می‌شود، سپس برای گناهان آنان طلب آمرزش می‌كند.»34

حضرت مهدی(عج) نیز نگاهی از سر لطف به‌ زائران‌ حسین(ع) دارند. قضایای‌ زیادی بر این مطلب دلالت دارد. یكی از آنها، قضیّة‌ معروف جعفر نعل‌بند است كه مرحوم نهاوندی آورده است.35

بیعت‌ كسی بر آن‌ دو بزرگوار نیست‌ و از كسی تقیّه نمی‌كنند

دشمنان، پس‌ از غصب خلافت، سعی كردند از همة‌ مردم، به‌ ویژه‌ صحابة‌ خاصّ پیامبر اكرم(ص)، خاصّه خاندان رسالت (حضرت‌ علی(ع) و حضرت‌ زهرا(س)) برای‌ خود بیعت‌ بگیرند تا افكار عمومی را به‌ خود جلب كنند؛ ولی حضرت زهرا(س)، همة‌ مصیبت‌ها را تحمّل‌ كردند و تا زنده‌ بودند، با غاصبان‌ حكومت بیعت نكردند؛ بلكه‌ برای‌ بازگرداندن‌ خلافت به مسیر اصلی‌اش، مبارزه‌ نمودند.36

یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد حضرت مهدی(عج) در میان اوصیای رسول الله(ص)، نبودن بیعت احدی از ستمگران بر گردن‌ایشان است.

پیشوایان‌ معصوم ما، اگر با كسی پیمان می‌بستند، (گرچه‌ از روی مصلحت و تقیّه)، به‌ آن‌ پایبند بودند. بهترین‌ گواه، این است كه امام حسین(ع) تا زمانی كه معاویه زنده بود، به‌ خاطر احترام‌ به‌ صلح برادرش قیام نكرد؛ امّا حضرت‌ مهدی(عج) به‌ دلیل‌ اینكه برای ریشه‌كن كردن ستم و ستمگران آفریده شده است و اگر ظاهر و آشكار بود، سكوتش به معنای رضا به‌ ستمگری‌ ستمگران و ترك نبرد با آنان‌ بود (گرچه‌ از روی تقیّه) در پس‌ پردة‌ غیبت‌ به‌ سر می‌برد تا بیعت‌ كسی بر گردنش نباشد. همین، یكی از علل غیبت آن حضرت شمرده شده است.

حضرت‌ علی(ع) می‌فرمایند:

«هنگامی‌ كه‌ قائم‌ ما قیام‌ كند، بیعت‌ احدی‌ بر گردن‌ او نخواهد بود. از این‌رو، ولادت او مخفی‌ می‌شود و از دیده‌ها پنهان می‌شود.»37

در زمان‌ آن‌ حضرت‌ تقیّه‌ای در كار نیست؛ چنانچه حضرت‌ علی(ع) در تفسیر آیة‌ شریفه

«وَعَدَ اللهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِم‏ وَ لَیُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دینَهُمُ الَّذِی ارْتَضی‏ لَهُمْ وَ لَیُبَدِّلَنَّهُمْ

مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنی‏ لا یُشْرِكُونَ بی‏ شَیْئاً؛38

خدا به كسانی از شما كه ایمان آورده و كارهای شایسته كرده‏اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در این سرزمین جانشین [خود] قرار دهد؛ همان‌گونه كه كسانی را كه پیش از آنان بودند جانشین [خود] قرار داد و آن دینی را كه برایشان پسندیده است، به سودشان مستقر كند و بیمشان را به ایمنی مبدل گرداند، [تا] مرا عبادت كنند و چیزی را با من شریك نگردانند»

نیز فرمودند:

«[اینکه خداوند فرموده است] در امن و امان‌ مرا بپرستند، بدون‌ هیچ ترس و واهمه‌ای و نیاز به‌ تقیّه احساس نكنند، این آیه، در حقّ‌ قائم(عج) نازل‌ شده است. منظور از كسانی كه ایمان آورده‌اند، در این آیه، پیشوایان‌ معصوم(ع) هستند.»39

دوری‌ هر دو از ستمگران‌

بعد از آن‌ تلاشی كه حضرت زهرا(س) برای‌ هدایت مردم و برگرداندن ولایت به حضرت علی(ع) كرد و مورد بی‌مهری‌ و ستم قرار گرفت، از مردم‌ فاصله گرفت و در خانه‌ مشغول عزاداری و گریه‌ بر فقدان پدر شد؛ امّا این بار هم‌ مورد بی‌لطفی قرار گرفت‌ و جمعی‌ از بزرگان‌ به‌ حضور امیرالمؤ‌منین علی(ع) آمدند و عرض كردند:

فاطمه(س) شب‌ و روز گریه‌ می‌كند. شب‌ از گریه‌ آن‌ حضرت‌ خواب‌ نداریم‌ و روز برای‌ ما آرامش نیست تا بتوانیم به امور معاش‌ خود بپردازیم. ما از تو تقاضا می‌كنیم كه به آن حضرت بگویی، یا شب‌ گریه‌ كند و روز آرام‌ باشد یا روز گریه‌ كند و شب‌ آرام‌ باشد.

پس حضرت علی(ع) برای‌ فاطمه(س) سرپناهی به نام «بیت الا‌حزان»، دورتر از خانه‌های‌ مردم‌ در قبرستان «بقیع» ساخت و فاطمه(س) هر روز صبح حسن و حسین(ع) را در پیش روی خود به‌ سوی بقیع روانه می‌كرد و گریان به بیت الا‌حزان می‌رفت. وقتی‌ كه‌ شب‌ فرا می‌رسید، حضرت‌ علی(ع) نزد او می‌آمد و همراه آن حضرت به خانه مراجعت می‌كرد.40

امام‌ صادق(ع) می‌فرمایند: «هر روز از مدینه خارج می‌شد و كنار قبرهای‌ شهیدان‌ مشغول گریه بود.»41

حضرت‌ مهدی(عج) نیز از هنگام ولادت از مردم‌ و به‌ ویژه‌ ستمگران مخفی‌ بود. در آغاز ولادت، بعضی‌ به‌ صورت‌ محدود می‌توانستند خدمت‌ آن‌ حضرت‌ برسند. این محدودیت، در زمان‌ غیبت‌ صغرا بیشتر شد و در زمان‌ غیبت‌ کبرا به‌ اوج خود رسید و از مردم‌ دوری‌ می‌فرمود.

امام‌ باقر(ع) می‌فرمایند: «هنگامی‌ كه‌ خدای‌ تبارك و تعالی بر مردمان‌ خشمگین‌ شود، ما را از مجاورت‌ آنان‌ دور می‌سازد.»42

حضرت‌ مهدی(عج) در توقیع شریف خود خطاب به شیخ مفید می‌فرمایند:

«اگر چه‌ ما در مكان‌ دور دستی‌ زندگی می‌كنیم، مكانی كه از خانه‌های‌ ستمگران به دور است، به‌ جهت مصلحتی كه خداوند برای‌ ما و شیعیان‌ ما دیده‌ در این دوری، امّا ما از خبرهای‌ شما آگاه‌ هستیم.»43

آزادی از تعلّقات دنیایی‌

دختر اشرف‌ مخلوقات عالم، همسر برترین‌ مردمان‌ و سرور زنان‌ دو عالم، در نهایت زهد و دوری‌ از دنیا و حتّی‌ ابتدایی‌ترین‌ نیازهای یك زندگی ساده و عادی‌ می‌زیست.

در زیارت آن حضرت می‌خوانیم که ایشان بریده از دنیا و فانی‌ در ذات احدیت بود.44

حسن بصری دربارة حضرت مهدی(عج) می‌گوید:

«حضرت‌ مهدی(عج) نیز با اقتدا به‌ مقتدای‌ خویش، در نهایت زهد و سادگی زندگی می‌كند.»45

حضرت‌ صادق(ع) نیز می‌فرمایند:

«به‌ خدا سوگند! لباس‌ مهدی(عج) جز پوشاكی‌ درشت‌ و خوراك او جز غذایی سخت نیست.»46

بندگی خداوند

حضرت‌ زهرا(س) به‌ حدّی‌ خالصانه خداوند را عبادت می‌كرد كه‌ خداوند با او بر ملائكه‌ مباهات‌ می‌كرد و می‌فرمود:

«بنگرید به‌ بهترین‌ بندة من فاطمه! او در مقابل من ایستاده و از خوف من تمامی وجودش می‌لرزد و با تمامی حضور قلب، به‌ عبادت من روی آورده است.»47

حضرت، به‌ قدری‌ عبادت می‌كرد كه‌ پاهایش ورم می‌نمود و به سختی قدم برمی‌داشت.48

حضرت‌ مهدی(عج) هم‌ به‌ قدری‌ عبادت خداوند را می‌كند كه‌ رنگ رخسار مباركش‌ متمایل‌ به‌ زرد است.

امام‌ كاظم(ع) می‌فرمایند:

«مهدی، بر اثر تهجّد و شب‌ زنده‌داری، رنگش‌ به‌ زردی‌ متمایل‌ می‌شود.»49

غمخواری و توجّه‌ به‌ امور‌ شیعیان‌

یكی از علّت‌هایی‌ كه‌ فاطمه(س) را به‌ میدان آورد و آن‌همه مصایب و آزارها را تحمّل كرد، همّ و غمّ آن‌ حضرت‌ نسبت‌ به‌ امّت‌ پدرش‌ و شیعیان‌ شوهرش و مصایبی‌ كه‌ دامن‌گیرشان خواهد شد بود.

حضرت(س) تا بدان‌جا نسبت‌ به‌ امور امّت‌ پدرش‌ اهتمام‌ می‌ورزد كه‌ شب‌ تا صبح را پیوسته‌ در ركوع‌ و سجود و قیام‌ و دعا می‌گذراند و همواره، مؤ‌منان را دعا می‌كند و برای‌ خود دعایی نمی‌كند. وقتی‌ فرزند دل‌بندش حسن(ع) علّت‌ را جویا می‌شود، می‌فرمایند: «اوّل همسایه، بعد خانه.»50

حضرت‌ مهدی(عج) نیز غمخوار همگان، به‌ ویژه‌ شیعیان‌ است و برای‌ آنان‌ دعا می‌كنند. توقیعات و ملاقات‌های‌ فراوان، بر این مطلب دلالت می‌كند.

حضرت، در توقیعی‌ می‌فرمایند:

«... به‌ من‌ رسیده است كه گروهی از شما، در دین، به‌ تردید افتاده‌اید و در دل، نسبت‌ به‌ اولیای‌ امر خود، دچار شك‌ و حیرت‌ شده‌اید! این، مایة‌ غم‌ و اندوه ما شد. به‌ خاطر شما و نه‌ به‌ خاطر خودمان‌ و دربارة شما ناراحت‌ شدم نه دربارة خودمان... ما بر احوال شما آگاهیم‌ و اوضاع شما بر ما پوشیده‌ نیست. ما در رسیدگی‌ و توجّه به شما، كوتاهی‌ نكرده‌ایم و یاد شما را از خاطر نبرده‌ایم. اگر جز این بود، مشكلات‌ و گرفتاری‌ها بر شما روی می‌آورد و دشمنان،‌ شما را نابود می‌كردند.»51

پی‌نوشت‌ها: