در مکتب جوانمردی

محمّد رضا درّانی

روزی پیامبر اکرم، صلی الله علیه و آله، در حلقه اصحاب نشسته بودند که خبر آوردند مردی و زنی در خانه ای خلوت به فساد مشغولند. نبی مرسل صلی الله علیه و آله، مردی را طلبید تا پس از تفحص ماجرا را گزارش کند. بسیاری اعلام امادگی کردند و رسول اکرم صلی الله علیه و آله، از آن میان، علی علیه السلام، را مامور فرمود. آن حضرت با چشمان بسته گرد خانه چرخید و بازگشت و اعلام نمود: یا رسول الله! من هیچ ندیدم. نبی اکرم، صلی الله علیه و آله فرمود: همانا که تو جوانمرد این امتی.

در میان چندین میلیون مرد و زنی که در جای جای این سرزمین زندگی می کنند مردی و جوانمردی آشناترین کلماتی هستند که آنها مفهومش را درک می کنند و در حسرت و یاد صاحبانش آه می کشند و قصه ها از رسم جوانمردی در خاطر دارند. اگر از تک تک این زنان و مردان بخواهید سر حلقه جوانمردان را نام ببرندبی هیچ تاملی خواهند گفت: علی، مولا علی

این مرد از گذشته های دور با صفت جوانمردی آَنایند و آن را فارق میان مرد و نامرد می شناسند بی آنکه جنسیت و مرد بودن یا زن بودن را در آن وارد کنند. چرا که مردی و جوانمردی مخصوص همه زنان و مردانی است که در خویش می میرند. تا در نام دوست حیات یابند. در هوای خود می میرند تا با نام مهر و عشق جوانمردی را پاس

دارند و این ویژگی همه مردم این دیار است سرزمینی که با عنوان دیار جوانمردان می شناسیمش. گرنفون مورخ معروف یونانی می نویسد:

ایرانیان بیش از هر کشوری به مصالح عمومی خود توجه دارند و در حسن اخلاق و عدالت نمونه اند و نوعدوستی را به فرزندان خود تعلیم می دهند. به دانش آموزان قناعت و اعتدال و نیز تسلط بر نفس را تلقین می کنند و آنان را از هتک ناموس و دزدی و دروغگوئی و دوروئی و تهمت بر حذر می دارند ولی اسپارتها برعکس فرزندان خود را به اصرار به شرارتت، رعارت و جنایت عادت می دهند.

فردوسی در سراسر شاهنامه، پهلوان و اخلاق پهلوانی را به عنوان یکی از ارکان اصلی حماسه خود در کنار مویدان و مردان روشن روان می آورد و در همه این موارد آنگاه که پهلوانان را برای مشورت و رایزنی می خواند؛ نه جسم تنومند که خرد روان و اندیشه روشن آنان را در نظر دارد. همان خصوصیاتی را که مردان را زیبنده لقب و صفت پهلوانی می کند.

ورزش ایران با این سابقه در بستر فرهنگ و اخلاق ایران اسلامی پرورش یافت و جوانمردی و فتوت روح حاکم بر قالب و وصرت ورزش مردم این سرزمین شد.

تربیت راد مردی و پهلوانی نتیجه قدیمی ترین تربیت سنتی و اجتماعی ایرانیان بود و پهلوانان نمونه های زیبا و کامل شهامت اخلاقی، دلیری، سلحشوری و مردانگی تربیتی که عبد قوی پرورش می داد تا معصیت نکند.

تاسی به مقام شامخ ولایت و پیروی از انسان کامل، نفطه اوج ورزش پهلوانی است. همانکه روح مذهب فتوت و جوانمردی است. به عبارت دگر اگر فتوت و جوانمردی را روح سنت پهلوانی و ورزش سنتی بدانیم؛ ولایت را اساس و جانمایه فتوت باید دانست.

با گسترش مذهب تشیع در ایران شیعیان چون حضرت امیر را پیشوای جوانمردان می دانستند ورزش در زورخانه ها با نام علی، این پیشوای جوانمردان عجین شد.

شیخ شهاب الدین سهروردی می نویسد:

فتوت از یکی از دو برج طلوع می کند یا از برج ولایت. گرچه، علی علیه السلام، نبی نبود اما ولی بود. از زمانی که حلقه نوبت بسته شد تا روزی که صور اسرافیل دمیده شود هرگز کسی در فتوت چون علی نبوده و نخواهد بود.

به مناسبت سال مولا علی و به بهانه ی یادی از سیره و سنت ورزشکاران راستین این دیار به سراغ چند تن از ورزشکاران ایرانی رفتیم و پای سخنان شیرین و دلنشین شان نشستیم. سخنانی که مشام جانمان را از عطر و بوی جوانمردی آکند و ما را در عالم خیال در پهندشت مردی و مردانگی و فتوت و جوانمردی پرواز داد. دریغمان آمد که در سال علی شما عزیزان را از شنیدن سخنان دلنشین این آخرین بازمانده های ورزش راستین این دیار بی نصیب نمائیم.

حاج آقا عباس بیاریگر روش یکی از پیشکسوتان ورزش باستانی است و به عباس قهرمان معروف است. هشتاد سال دارد و دارای 10 فرزند است. مردی بشاش و سرحال هنوز هم با این سن و سال ورزش می کند می گوید ورزش را از 7 سالگی شروع کرده و هفتاد و سه سال است که ورزش را ترک نکرده است و آنچه می خوانید گفت و گویی است با ایشان:

چرا نام ورزش باستانی همیشه با صفت جوانمردی و پهلوانی همراه است و شما چه تعریفی از این لغت دارید؟

هر چه از ورزشکارهای واقعی و جوانمردی هایی آنها بگوییم و بنویسیم کم گفته ایم. چون کسی که در این مسیر وارد می شود در واقع راه علی، علیه السلام، می رود. حضرت علی هم که مقامشان مشخص است؛ هرکس هم که راه او را برود موفق است. به همین دلیل است که ورزشکاران باستانی واقعی هیچ وقت دست از پا خطا نمی کنند. اصلا اینها به نام مولا، پا درون گود می گذارند و به نام ایشان ورزش می کنند و می خواهند کارها و رفتارشان را منطبق با رفتار مولا کنند.

ریشه و منشا ورزش باستانی و صفت پهلوانی و جوانمردی چیست؟

ورزش باستانی در کشور ما قبل از اسلام هم بوده اما نه به این طریق. من تاریخچه اش را در بعضی کتاب ها خوانده ام. بعد از اسلام این ورزش کم کم رونق بیشتری پیدا کرد. وقتی امویان سرکار آمدند مردم که نمی توانستند عملا بر ضد آنها قیام کنند دخمه هایی درست کرده بودند به نام زورخانه که دور هم جمع می شدند و ورزش را رواج می دادند؛ بحث های سیاسی می کردند. راهشان هم راه علی بود و زیر بار زور نمی رفتند. الگو و امامشان هم علی بود. علی مظهر جوانمردی مردوت عدالت و فتوت.

حاج آقا در میان پهلوانانی که می شناسید شاخص ترینشان چه کسی است؟

شاخص ترین فردی که من بعد از هفتاد سال می توانم نام ببرم حاج محمد صادق بلور فروش بود که به نظر من از همه نظر بالاتر بود. فردی تعریف می کرد در سفری که ایشان به مکه یا کربلا داشت –خوب در خاطرم نیست- همراه او بوده و زمانی که کشتی در بند بادکو به لنگر می اندازد همسفرها به سراغش می روند و می گویند: پهلوان تو که همه اش یا نماز می خوانی یا شنا می روی بیا بیرون تماشا کن ببین سه نفر دانمارکی رو عرشه چه می کنند. حاج محمد صادق می پرسد: چه کار می کنند؟ می گویند اینها وزنه های دویست کیلویی را سر چنگ می گیرند و بلند می کنند. پهلوان می گوید من از این کارهای بلد نیستم. اما با شما می آیم بیرو.ن و عبایش را بر می دارد و یاعلی مددگویان از کابین کشتی بیرون می رود. من بچه بودم ایشان را دیده بودم. قدش یک متر و هشتاد سانتی متر بود و ورزنش هم حدود 130 کیلو. این مرد با این قد و هیکل به قدری مقدس بود که وقتی پا درون گود می گذاشت گریه می کرد. خلاصه پهلوان می رود رو عرشه و این دانمارکی ها هم با وزنه هایشان مرتب نمایش می دهند. پهلوان نگاهی به این طرف و آن طرف می اندازد و به سراغ یکی از پروانه های کشتی می رود، چیزی که حدود ششصد، هفتاد کیلوگرم وزن داشت، یک یا علی می گوید و حدود سی سانت پره را بالا می کشد. دانمارکی ها با دیدن این صحنه یکی یکی به سراغ پروانه کشتی می روند. سه نفری هم تلاش می کنند ولی نمی توانند کوچکترین حرکتی به پروانه کشتی بدهند و به سراغ پهلوان می آیند و او را در آغوش می گیرند و می گویند تو پهلوان جهانی کسی به اندازه شما زور ندارد و پاسخ می شنوند که من زورم را مولا علی دارم

این بزرگان با اینهمه توانایی و زور بازو اینگونه بودند. هر وقت افراد ضعیف و ناتوان را می دیدند به اندازه ای ناراحت می شدند که گریه می کردند. صفات عالی تنها داشتن زور بازو نبود. تا می نشستند غذا بخورند به یاد فقرا و مساکین می افتادند و شامشان را می بردند با آنها تقسیم می کردند. هنوز هم تک و توک در میان پهلوانانی که به نام علی،

علیه السلام، پای در این نهاده اند افرادی وجود دارند که مصداق جوانمردی انند و صفات عالی ایشان در برابر ناتوانان و نیازمندان بروز می کند.

• بجز حاج محمد صادق بلور فروش چه کسانی پیشکسوت و الگوی شما بودند؟

در راسشان حاج محمد صادق بود و بعد حاج حسن رزاز و حاج میرزا باقر اندرونی که اینها پهلوانان هشتاد سال قبل هستند. همه شان هم دلاور بودند، سر دسته شان هم یزدی بزرگ بود. می گویند پهلوان یزدی بزرگ یک روز می رود باغ وحش، اتفاقا آن روز یکی از شیرها که از قفس فرار کرده بود به دختری حمله می کند. در همین حین پهلوان یزدی سرداری خود را در می آورد (سرداری لباسی بود که قدیمیها می پوشیدند) پهلوان یزدی دو متر و 10 سانتی متر قد داشت. می گویند همین که شیر به دخترک حمله کرد او سرداری خود را انداخت روی شیر و فشاری داد بطوری که نعره شیر باغ وحش را لرزاند. سپس با همان سرداری شیر را کشید و برد انداخت تو قفس. اسم صاحب باغ وحش علی شیر گیر بود وقتی شیر را انداخت تو قفس گفت: به این علی گربه گیر بگوئید بیاید گربه اش را تحویل بگیرد و من بعد در قفس را باز نگذارد.

سید نصرت الله رهبر مرشد زورخانه است. او پدر یک آزاده و یک جانباز جنگ است. می گوید در سال 1312 زیر نظر مرشد علی جان به مرشدی رسیده ام و شصت سال است که سردمم و تمام نوچه هایم به مقام پهلوانی رسیده اند. او هنوز در باشگاه هنر کوچه غریبان ضرب می گیرد. دل پری از وضع آشفته و درهم ریخته ورزش ایران دارد.

• ورزش سنتی و زورخانه ای را چگونه می بینید؟

ورزش سنتی ما بوی علی می دهد. قداستش به حدی است که سابقا در جاسنگی زورخانه ها حاجتمندان شمع روشن می کردند. ورزشی که ورزشکارش نمی تواند بی وضو وارد گود شود؛ مقدس است، اما در عجبم که امروزه حتی یک هزارم هزینه ای را که برای ورزش های وارداتی می کنند به این ورزش اخلاقی تخصیص نمی دهند بطوری که حدود 10 یا 12 زورخانه در این چند سال تعطیل شده است.

• چه در دل و یا سخنی با امام زمان علیه السلام دارید؟

ما همه منتظریم که امام زمان تشریف بیاورند و به داد ما برسند. به داد دینمان، به داد مملکتمان، به داد زندگیمان برسد و به داد مردنمان.

علی راد یکی دیگر از باستانی کاران ایران است که از طفولیت به دلیل علاقه ای که داشته به

ورزش باستانی روی آورده و قریب به چهل سال است که ورزش می کند. او انگیزه حضور در زورخانه را عشق به مولا می داند و بس و معتقد است که ورزش باستانی تنها داشتن زور بازو نیست. شخص باید به صفاتی چون سفره داری، گذشت، ایثار و شجاعت آراسته گردد.

او ورزش باستانی را تنها ورزش مطابق و متناسب با دین و مدهب ما ایرانیان می داند و می گوید متاسفانه این ورزش همچون مولایش علی مظلوم واقع شده است و توجهی به آن نمی شود. از او می پرسم:

• به نظر شما این ورزش با انسان چه می کند که شخص را وا می دارد تا به خصایل و فضایل اخلاقی اراسته گردد؟

کسی که پا در این راه می گذارد نگاه به پیشکسوت ها می کند. ما همه ی این صفات را از بزرگترهایمان داریم، از وقتی وارد زورخانه شدیم دیدیم که مرام همه شان مردانگی است. شاید شنیده باشید ماجرای محمد صادق بلور فروش را. می گویند روزی دزدی به به قصد سرقت وارد خانه ایشان شد. او که بیدار بود خود را به خواب زد و دزد قالیچه گرانبهایی را که در خانه بود برداشت و بیرن رفت، پهلوان به دنبال دزد روانه شد تا به بازار رسید. سارق که قصد فروش قالیچه را داشت آن را به مشتریان عرضه می کرد؛ اما چون ضامنی نداشت کسی آن را نمی خرید. پهلوان با دیدن این وضع جلو رفت و گفت: من ضامن این مرد هستم. مشتری که پهلوان را می شناخت ضمانت او را پذیرفت و قالیچه را 200 تومان از او خرید. مرد سارق که با دیدن پهلوان صاحبخانه را شناخته بود به دست و پا افتاد ولی پهلوان خیال او را راحت کرد و رفت. خب اینها پهلوانان واقعی بودند یا مثلا پوریای ولی، او به خاطر اینکه پشت همه را به خاک مالیده بود پوریای ولی نشد، زور تنها که ارزش ندارد. او زمانی پوریای ولی شد که پشت خود را به خاطر حاجت پیرزنی که فرزندش حریف او بود به خاک مالید. پوریا از آن زمان پوریای ولی شد؛ چون روی خودش پا گذاشت. حالا حساب کنید این تعلیمات با بچه های ما چه می کند. اگر ما می خواهیم جوانان صاحب اخلاق داشته باشیم؛ باید این ورزش در میان جوانان توسعه دهیم نه اینکه همه اش مروج ورزشهای غربی باشیم. وقتی بچه را آوردی در این محیط با مولا آشنایش کردی؛ از جوانمردی و ایثار برایش گفتی عاشق می شود، عاشق هم که شد کاریش نمی شود کرد. خودش راه می افتد، اما راه درست. این بچه دیگر به سمت اعتیاد و فسق و فجور نمی رود. این کار هم فقط باید توسط (آموزش و پروش انجام شود یعنی ورزش باستانی را به طور اصولی ببرند در مدارس بین بچه ها و جوانها اونوقت خیلی چیزها اصلاح می شود.)

• اگر قرار باشد جمله ای خطاب به حضرت بگوئید، آن جمله چیست؟

جلوه ی گل عندلیبان را غزلخوان می کند / دین مهدی هزاران درد را درمان می کند / مدعی گوید که با یک گل نمی گردد بهار / من گلی دارم که عالم را گلستان می کند. ان شاالله ما باید آماده ی ظهور ایشان شویم.

وقتی یک مهمانی داریم از یک هفته قبل خودمان را آماده می کنیم، بساط به پا می کنیم تا مهمانمان بیاید. ان شاالله ما با تقوا، با اخلاص، با قرآن و با نهج البلاغه و آنچه که علمای دینمان به ما تعلیم داده اند و گفته اند آماده شویم که اولینش گناه نکردن و دوری از محرمات و انجام واجبات است تا ان شاالله روزی چشممان به جمال دل آرایشان روشن گردد.

پی نوشت: