جستاري درباره علل شيعه شدن يك عضو برجسته جنبش جهاد اسلامي فلسطين
محمد شحاده به عنوان چهره اي مبارز در صفوف جنبش ملي فلسطين شناخته شده است. او ساليان زيادي را در زندانهاي رژيم اشغالگر سپري كرده و پس از آزادي از زندان به عنوان نماينده جنبش جهاد اسلامي در صحنه مبارزه حضور پيدا كرد و سخنرانيهاي خود را در مراسم گوناگون به نام اين جنبش ايراد مي نمود. شايد پايداري، دورانديشي، احترام به مردم و پرهيز از تعصب از مهمترين ويژگيهاي شخصيتي او به شمار آيد و اينها ويژگيهايي است كه همگان در مورد آنها اتفاق نظر دارند.
محمد بتازگي تغيير مذهب داده و شيعه شده است و اين در حالي است كه جامعه فلسطين، جامعه‌اي پيرو اهل سنت است و شناختي از مذهب شيعه ندارد. افزون بر اينكه وي عضو جنبش جهاد اسلامي است كه اين جنبش نيز از جنبشهاي سني مذهب به شمار مي رود.
آنچه در زير مي خوانيد گفتگوي هفته نامه المجله است با اين عضو برجسته جهاد اسلامي:
چه زماني گرايش خود را به مذهب شيعه اعلام كرديد؟
من هر زمان كه درباره اين گونه مسايل سخن مي گفتم، آنها را حقايقي تاريخي توصيف مي كردم، ولي در واقع مي‌توان گفت كه پس از پيروزي چشمگير حزب الله بود كه هويت شيعي خود را فاش ساختيم.
شيعه شدن شما چه بازتابي داشت؟
پيروزي حزب الله، پيروزي همه امت و همه آزادگان جهان و همه جنبشهاي اسلامي و حتي جنبشهاي مخالف انديشه شيعي بود. تمامي اين جنبشها رفته رفته از اين دستاورد و پيروزي بهره خواهند گرفت و من نيز پس از اين پيروزي بود كه احساس كردم، زمان مناسب فرارسيده است. البته من در نهايت چيزي خارج از اسلام طرح نكردم و هر آنچه كه گفتم در چارچوب اسلام و سخنان پيامبر، صلّي اللَّه عليه وآله، و اهل بيت بود.
چگونه با مذهب شيعه آشنا شديد؟
از طريق مطالعه كتاب و حشر و نشر با شيعيان در دوران تبعيد در لبنان.
آيا دوستان شما در جهاد اسلامي از رويكردهاي شما به مذهب شيعه آگاه بودند؟
بله، من به مناسبتهاي گوناگون با آنان سخن مي گفتم و سعي داشتم در برابر اظهارنظرهاي آنان درباره انقلاب اسلامي ايران ايستادگي كنم. من به آنها مي‌گفتم كه مسلمانان و آزادگان جهان با انقلاب اسلامي ايران همراهند و آن را پاس مي دارند.
آيا با مخالفتي هم در درون جنبش جهاد اسلامي مواجه مي شديد؟
نه، با چنين چيزي روبرو نشدم. البته انتقادهايي مطرح مي شد، ولي هيچ گاه كسي مستقيماً با من در اين باره به بحث و مجادله نپرداخت.
با توجه به اينكه شما رهبر شناخته شده اي هستيد و از احترام زيادي در بين مردم برخورداريد، آيا اين اقدام برايتان پيامد خاصي به دنبال نداشت؟
من احساس مي كنم بسياري از مردم رفته رفته به اين نتيجه مي رسند كه چيزهايي هست كه بايد درباره آنها بحث و تحقيق كنند و دريابند كه تمام آنچه درباره شيعه گفته مي‌شود صحيح نيست. البته منظور من عقايد و افكار عده اي از شيعيان كه موسوم به غلات هستند، نيست. آنها داراي ديدگاهها و انديشه هاي خاص خود هستند.
من فكر مي كنم نسبت به مذهب شيعه اماميه درك و شناخت بيشتري به وجود آمده و مردم همچون گذشته
با اين مذهب مخالفت نمي كنند. دليل اين امر نيز آن است كه شيخ محمود شلتوت، شيخ اسبق الازهر، با فتواي خود، اين مذهب را در رديف مذاهب اسلامي دانست و پيروي از آن را جايز شمرد.
رك و بي پرده سخن بگوييم: با توجه به اينكه در فلسطين مذهب تسنن از قرنها پيش غلبه داشته، آيا به نظر شما براي مذهب شيعه در اين كشور آينده اي متصور است؟
بله اين مذهب در اين كشور آينده اي دارد و اين يك مسأله الهي است.
آيا شيعه شدن شما به رابطه تان با جنبش جهاد اسلامي كه خود نيز يكي از نمايندگان آن هستيد، تأثير گذارده است؟
نه، هيچ تأثيري نداشته است. جنبش جهاد اسلامي به طور كلي جنبشي سني مذهب است، اما از فرقه گرايي پيروي نمي كند و با ديگران، اعم از اعضا يا مردم عادي صرف نظر از مذهب آنان برخورد مي كند.
عده اي مي گويند بهتر بود شما به جاي آنكه با پيوستن به مذهبي جديد، به اختلافها دامن بزنيد، درصدد برمي‌آمديد تا در ميان صفوف مسلمانان يكپارچگي و اتحاد ايجاد كنيد؟
كاملاً آشكار است كه چه كسي رهبري جريان اتحاد مسلمانان را هدايت مي كند. در اين خصوص برادران ايراني ما نقش اصلي و انكارناپذيري را بازي مي كنند و رابطه خوبي هم با نمايندگان بيشتر جنبشهاي اسلامي دارند. در ايران يك هفته در سال نيز به هفته وحدت اختصاص داده شده است و من هيچگاه در برخورد با شيعيان بوي تعصب و موضع‌گيري عليه اهل سنت استشمام نكرده ام و هر آنچه كه ديده و يا شنيده ام از تلاش براي اتحاد ميان امت حكايت داشته است و اختلافها صرفاً در مسايل فرعي است و در مسايل اصلي و خط مشي هاي كلي هيچ اختلافي وجود ندارد و همه مسلمانان امت واحدي هستند كه بايد با اين اصول مشترك آشنا باشند.
ممكن است عده اي شما را مثلاً به فعاليت به نفع ايران متهم كنند، خصوصاً كه اقدام شما در فلسطين بي سابقه بوده است؟
اگر ردپاي اين اتهامها را بگيريد مي بينيد كه تنها افراد كم خرد آنها را مطرح مي كنند. تمامي جنبشهاي جهان همواره به فعاليت به نفع اين دستگاه و يا آن دستگاه متهم مي شوند، ولي به عقيده من رابطه اي كه ميان يك مسلمان با برادر مسلمانش ايجاد مي شود، رابطه مبتني بر عقيده است و رابطه من نيز با ايران، از همين نوع رابطه است و مبتني بر دين اسلام است و من هيچ رابطه اي با دستگاه اطلاعاتي ايران و غيرايران ندارم. هر جنبش آزاديبخشي نيز معمولاً به يك پايگاه تكيه دارد و به ياد مي آوريم كه در گذشته اي نه چندان دور به عنوان مثال با چين و اتحاد شوروي رابطه داشتيم.
عده اي مي گويند جنبش جهاد اسلامي تحت تأثير انديشه هاي شيعه است و بنيانگذار آن شهيد فتحي شقاقي از دوران تحصيل در مصر و ارتباط با شيعيان، تحت تأثير اين مذهب قرار گرفته است؟
جنبش جهاد اسلامي، جنبشي مبتني بر مذهب است كه در محيطي سني مذهب و به دست شماري از آزادگان اين امت بنيان نهاده شد.
اگر براي تأسيس يك حزب شيعي فرصتي دست دهد، آيا شما در اين راه پيشقدم خواهيد شد؟
سخن گفتن از اين موضوع هنوز زود است و ما هيچ گاه نمي خواهيم كه عامل تفرقه و جدايي باشيم؛ چه آنكه نقاط اشتراك ما بيش از نقاط اختلاف است.
چه آمال و آرزويي داريد؟ آيا براي مثال درباره آينده فلسطين به عنوان يك جمهوري شيعي مي انديشيد؟
آرزوي ما حاكميت دولت اسلامي بر تمامي جهان اسلام است. ما به گفتگو و تقريب بين مذاهب فرا مي خوانيم و اميدواريم به خواست خدا شكاف ميان سني و شيعه و ميان ساير مذاهب اسلامي كاسته شود.
×. برگرفته از مجله ترجمان.