یکی، دو روز پیش از این، به اتّفاق عزیزی که اهل مطالعات جدّی، به ویژه در موضوعات مجامع مخفی ماسونی و عملکرد یهودیّت صهیونیستی است، برای دیدار از یکی از مؤسّسات مردم‌نهاد و فعّال در حوزة شناسایی صهیونیسم و حمایت از مردم مظلوم و آوارة فلسطینی، به راه افتادیم. استقبال گرم و صمیمیت جمع حاضر در آن مؤسّسه و بی‌تکّلفی در گفت و شنود، دو سه ساعتی ما را مشغول داشت تا از منظرهای مختلف دربارة یهودیّت و صهیونیسم و رویارویی‌های آخرالزّمانی اهل ایمان و کفر، به گفت‌وگو بنشینیم و از ضرورت هماهنگی و هم‌افزایی در موضوعات مشترک مبتلا به مؤسّسات فرهنگی مستقل و مردم‌نهاد، داد سخن دهیم. فرصت را غنیمت دانسته در پاسخ به محبّت و استقبال دوستان، به نکاتی اشاره کردم که به اختصار و به بهانة نگارش سرمقالة این شماره از موعود، به آنها
اشاره خواهم کرد.
برخی از دوستان و علاقه‌مندان آثار قلمی منتشر شده از سوی «مؤسّسة فرهنگی هنری موعود عصر(عج)» با مشاهدة اختصاص‌یافتن حجم قابل توجّهی از کتب، مندرجات، نشریات و سایت‌های موعود، دربارة موضوعات یهودشناسی، غرب‌شناسی و نقد عملکرد یهودیّت صهیونیستی در ساحات مختلف، تعجّب کرده و سعی در کشف رابطة میان این مباحث و وظیفة ذاتی مؤسّسه‌ای مهدوی می‌کنند و گاه ناگزیر به بیان دلایل این امر می‌شویم و حکمت رویکرد موعود را به این مباحث فرهنگی، بال به بال مباحث مهدویّت و آخرالزّمان شناسانه بیان می‌داریم.
یکی از دلایل ساماندهی بنیادهای نظری منتشره از سوی آثار موعود، بر دو نقطة کانونی «مهدویّت» و «یهودیّت»، وجود دو رکن اعتقادی «تولّی و تبرّی» در حوزة اعتقادی اسلامی و به نحو خاص، شیعی است.
بر مؤمنان پوشیده نیست که تولّی و تبرّی در معنی سادة دوستی با خدا و دوستان وی و دشمنی با دشمنان خدا، به عنوان اصلی ضروری، از جایگاه ویژه‌ای در مذهب شیعه و اهل ولایت برخوردار است.
جهان، عرصة وسیع تقابل و هماوردی دو ولایت الهی و طاغوتی است.
از امام صادق(ع) نقل شده است که فرمودند:
«رسول اکرم(ص) از اصحابشان پرسیدند: «استوارترین دستاویزهای ایمان کدام است؟» گفتند: خدا و رسولش بهتر می دانند و بعضی گفتند: نماز، بعضی گفتند: زکات، بعضی گفتند: روزه، بعضی گفتند: حج و عمره و بعضی گفتند: جهاد. پیامبر(ص)فرمودند:
«برای همة آنچه که گفتید، فضیلت است؛ ولی [اینها] از استوارترین دستاویزهای ایمان نیستند؛ بلکه استوارترین دستاویز ایمان، دوستی در راه خدا [تولّی]، پیروی کردن از اولیای الهی و بیزاری‌جستن از دشمنان خداوند است.»۱
این رویکرد خاص حدود و ثغور اهل ایمان را در ساحات مختلف فکری- اعتقادی، اخلاقی- فرهنگی و عملی- تمدّنی معلوم می‌کند و آن را از سایر رویکردها و عملکردهای فردی و جمعی متمایز می‌سازد؛ دو اصل ضروری که به مثابه دو بال یک پرنده مجال پرواز را برای او فراهم می‌آورند.
هیچیک از اصول و فروع، همچون این دو، مجال «وضع‌گیری»، اتّخاذ استراتژی و انتخاب روش‌های بودن و زیستن را در جغرافیای زمین برای مؤمنان فراهم نمی‌آورند؛ اگرچه در باطن و حقیقت هر یک از اصول و فروع دینی و مذهبی هم این معنی مندرج و نهفته است. این امر مانع از مستحیل شدن مسلمانان و مؤمنان در حوزه‌های فرهنگی و تمدّنی غیر الهی شده و آنان را از حالت بی‌وضعی و انفعالی خارج می‌سازد تا همواره وارد حیاتی فعّال و سرزنده و حاضر در مناسبات و معاملات فردی و جمعی باشند.
در خبری آمده است که خداوند به برخی از انبیاء (ع) وحی فرمود:
«به مردم بگویید کارهایی را که در دنیا انجام داده‌اید، از عبادت و زهد و تقوا، به نحوی، سود آنها به خودتان بازمی‌گردد؛ پس بنگرید که برای من چه کرده‌اید؟ آیا هرگز دوستی از دوستانم را دوست داشته‌اید یا با دشمنانم دشمنی کرده‌اید؟ اگر عبادت آسمانیان و زمینیان همراه شما باشد و در آن، دوستی با دوستان من و دشمنی با دشمنان من نباشد، آن عبادت به کار شما نمی‌آید.»2
ابلیس ملعون، در توطئه‌ای، صورت اعمال عبادی فردی را در چشم مسلمانان آراست و همگان را بدان مشغول داشت تا با کناره‌گیری و غفلت از این دو اصل ایمان‌ساز تولّی و تبرّی، جان مؤمنان را از حقایق، تهی و آنان را مستعدّ استحاله در حوزه‌های فرهنگی و تمدّنی غیر دینی و غیر الهی ساخت.
در کلمة توحیدی «لا اله الا الله» این معنی در مجمل‌ترین صورت مندرج است؛ «اله»ها در جمیع مصادیق کفر و شرک و نفاق، رهزنان اهل ایمان، دروغ‌زنان اهل ادّعا و بت‌های دست‌ساز بت‌سازان عهد کهن و ایدئولوژی‌پردازان عصر جدید را نمایان می‌شود تا اهل ایمان با شناسایی و معرفت، از آن همه گذشته و به ولایت اهل ایمان و رستگاری وارد شوند.
ذیل آیة «يا أَيُّها الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقوا الله وَ كُونُوا مَعَ الصّادقين؛3 ای کسانی كه ايمان آورده‌ايد! از خدا بپرهيزيد و با صادقان باشيد.» نقل شده است که امام محمّد باقر(ع) به ابوحمزه ثمالی فرمودند:
«کسی (در حقیقت) خدا را می‌پرستد که وی را شناخته باشد و کسی که خدا را نشناخته، پرستش وی مانند پرستش غیر خدا از روی گمراهی است.»
ابوحمزه پرسید: معرفت خدا چیست؟ امام فرمودند:
«معرفت به این است که خدا و رسولش را در موالات علی(ع) و اقتدا به وی و امامان پس از او و تبرّی‌جستن از دشمنان آنان تصدیق کند.»
ابوحمزه پرسید: چه کنم تا ایمانم کامل شود؟ امام(ع) فرمودند:
«دوستان خدا را دوست بدار و با دشمنان خدا دشمن باش؛ همان‌گونه که خداوند متعال فرمود: «... با صادقان باش.»4
با توجّه به حیات چندساحتی و سه لایة «اعتقادی، فرهنگی و تمدّنی»، تولّی و تبرّی‌جستن، در معنی، کسب معرفت و حقایق و رویکردها در هر سه ساحت است.
در وجهی، با شناسایی وجه ممیّز و مرزهای فکری و اعتقادی میان مکاتب غیر الهی در هستی‌شناسی، مبدأ، غایت‌شناسی و حکمت خلقت، با بنیادهای نظری مکتب الهی اسلام، می‌بایست دل و جان خود را از باورهای مجعول و مکاتب انحرافی پیراست؛ در وجهی دیگر، با شناخت حوزه‌های فرهنگی و ارزش‌گذاری‌های غیر الهی، خود را همراه و هم‌سو با مبانی و نظام فرهنگی و تربیتی خاندان وحی ساخت و سرانجام، تمامی مناسبات و معاملات فردی و جمعی مرتبط با حوزه‌های تمدّنی را به گونه‌ای سامان داد که از شائبه‌های شرک و الحاد پیراسته باشد و موجب کفر و شرک عملی در معاملات و مناسبات اقتصادی، سیاسی و... نگردد.
بنیان‌گذاران ظلم و فساد و دشمنان خداوند و رسول ایشان، اختلاط و امتزاج مبانی و مبادی اعتقادی اهل ایمان و اهل کفر را مقدّمه‌ای ساختند تا پس از آن، مسلمانان، پذیرای حوزه‌های فرهنگی و تمدّنی غیر الهی شده و در همان حال، در گمان، خود را از اهل ایمان به حساب آورند.
مرحوم علّامه طباطبایی(ره) با بررسی آیات «قرآن»، تبرّی را راهکاری برای دعوت سلبی و مبارزة منفی یافته و در توضیح این راهکار فرموده است:
دعوت منفی آن بود که مؤمنان از نظر دین و رفتار، از کفّار کناره‌گیری کرده و جامعة اسلامی خاصّی به وجود آورند که از هرگونه عقاید شرک‌آمیز کفّار برکنار باشد و اعمال زشت غیر مسلمانان و گناهان و سایر رذایل اخلاقی آنان، به مسلمانان سرایت نکند و آمیزش آنها با غیر مسلمانان، صرفاً در حدودی باشد که ضروریات زندگی ایجاب می‌کند.5
مادّة تبرّی، 30 بار در قرآن تکرار شده است. سخن قرآن در این‌باره بسیار شدید است. در آیة 41 «سورة یونس» فرموده است:
«وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ؛
و اگر تو را تكذيب كردند، بگو: عمل من براي من، و عمل شما براي شما. شما بيزاريد از آنچه من ميكنم و من بيزارم از آنچه شما انجام ميدهيد.»
راز انسلاخ فرهنگی عارض‌شده بر حیات مسلمانان طیّ قرون اخیر، عدم اتّفاق و اتّحادشان در وقت مواجهه با هجمه‌های دول استعماری بر جغرافیای سرزمین‌های اسلامی و انفعال شگفت آنان در وقت مواجهه با صورت‌های فرهنگی و تمدّنی غرب
الحادی و سرانجام، استحالة فرهنگی و تمدّنی مسلمانان در آن حوزة سربرآورده از غرب که از آن، گاه با عنوان «انحطاط مسلمانان» یاد می‌شود، معطوف به غفلت از این امر و منحصر داشتن دینداری در صورت‌های مذهبی فردی بریده از حیات تمدّنی (اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، تعلیمی‌تربیتی و...) است. در عصر جدید، فراماسونری جهانی، نقش عمده‌ای در کم‌رنگ یا بی‌اثر کردن این اصل و فریضة دینی در جوامع مسلمان و رواج اباحی‌گری، انفعال و بی‌تفاوتی در میان آنها داشته است. «لیبرالیسم» در معنی «اباحه‌گری»، طیّ قریب به 200 سال اخیر، مهم‌ترین نقش را در مهجوریت فریضة تبرّی و تولّی داشته است و روشنفکران متجدّد، به عنوان معلّمان و مبلّغان لیبرالیسم، به واقع، در قول و فعل، این اصل را هدف قرار داده و از کارکرد خارج ساخته‌اند.
در عصر ما، اگرچه بنیان‌گذاران انقلاب اسلامی، به تبع همین فریضه (تولّی و تبرّی)، موضوع «جدایی دین از سیاست» (سکولاریسم) را که از میانة عصر روشنگری اروپا سربرآورده و از مسیر تجدّد عقیم و بی ریشه در جوامع مسلمان نیز رسوخ کرده بود، نشانه گرفته و سعی در بازگشت به مبانی دینی داشتند و عَلَم مخالفت با سکولاریسم را برافراشتند، امّا عدم موفّقیت آنان در «احیاء و اقدام» هوشمندانة اصول و فروع دینی، بازنگری در ساختار حیات سیاسی، اجتماعی به ارث‌رسیده از عصر شاهنشاهی، اجرای عدالت در جمیع مناسبات و معاملات مردم و... باعث بود تا دیگربار، سکولاریسم، در اذهان، رمقی نو یافته و میل به بازگشت (تعرّب بعد الهجرة) در میان نسل جوان و نوپا جوانه بزند و آنان، در اساس، منکر توانایی و ظرفیت دین در تربیت و تنظیم مناسبات کلان سیاسی، اجتماعی متّکی و مبتنی بر اصول و قواعد دینی شوند.
ا امروزه، برخی اشخاص، هیجان‌زده، بدون تأمّل دربارة نسبت میان فرهنگ و تمدّن و قبل از مستحکم‌سازی مبادی و مبانی نظری دینی در حوزة مناسبات فرهنگی و تمدّنی، با صورت‌بندی برخی مناسبات، گمان ابتناء تمدّن نوین اسلامی دارند؛ آن‌هم بر پایه‌های صورت تمدّنی غرب مدرن؛ در حالی که در تنظیم عادلانة ساده‌ترین مناسبات و معاملات، درمانده‌اند. در مقابل، جماعتی، بی توجّه به ضعف و ناتوانی عاملان و مدّعیان صاحب امضا و منصب، جملة ضعف را متوجّه اصل و حقیقت دینداری می‌شناسند و در اساس، دین کامل اسلام محمّدی(ص) را ناتوان در تمدّن‌سازی می‌شناسند. معطّل گذاردن اصول و فروع دینی و جداانگاری تولّی از تبرّی، دامن گسترده، نادانسته، جمع بزرگی از اهل تتبّع و حتّی اهالی فرهنگ را هم مبتلا ساخته است.
جمعی در کسوت اهل تحقیق و تتبّع و فعّال فرهنگی، حتّی مجامع و محافل مذهبی، بی‌خیال تبرّی و دشمن‌ستیزی و جهاد، خود را به سهمی از آموزه‌های مذهبی و معتقدات دینی اسلامی مشغول داشته و به دور از غوغا، سر در پی برپایی مجالس و محافل مذهبی و گفت و شنود دینی - البتّه پیراسته از سیاست و تبرّی - گذارده و خواب حور و قصور می‌بینند.
در مقابل، جمعی دیگر هم، همة همّ خویش را مصروف سیاست بی دیانت و تبرّی‌جستن از دشمن غربی یهودی ساخته، می‌نویسند و می‌گویند و گروه و دسته به راه می‌اندازند و خود را فارغ از حقایق دینی، موفّق به انجام تکالیف می‌شناسند. به عبارتی، این کبوتران، به امید پرواز به بی‌کرانه‌های آسمان، خود را دلخوش به یک بال و مستغنی از داشتن بالی دیگر فرض کرده‌اند.
به عبارت دیگر، هر دو گروه، کارکردهای اصلی را از دین و دینداری گرفته‌اند؛ دسته‌ای دین را بر دنیا و دسته‌ای دیگر، دنیا را بر دین فروخته‌اند؛ یکی عقبا را ویران ساخته و دیگری دنیا را.
٭٭٭
دوستانی، همه پاک و مبرّا از پلیدی اخلاقی و زخارف دنیوی، بی‌خیال «جان‌مایة حقیقت تولّی‌جستن» که به باور، توسّل و تمسّک به ولایت و امامت حجج الهی و آخرین بازمانده (حضرت بقیـ［الله الاعظم(عج)) برگشت می‌کند، بدون یادی از آن فرید و طرید و شرید همة دوران و بی‌اعتنا به حضور، آگاهی و انتظار آن امام منتظر - برای برکشیدن پرچم قسط و عدل در سراسر هستی و برکندن بنیادهای کفر و شرک و نفاق و ظلم - سر خویش گرفته و مبارزه با یهود و صهیونیسم را امام خود فرض کرده‌اند. بدین سبب بود که عرض کردم قصد پرواز به یک بال کرده‌اند.
در سلسله مراتب ولایت‌ورزی و تولّی‌جستن، چنان‌که جامع همة افراد و مانع همة اغیار باشد و به تبع آن، همة مناسبات و معاملات فردی و جمعی را در ساحت مهمّ فکری، فرهنگی و تمدّنی در همة زمان‌ها شامل شود و در خود و با خود، همة ملزومات را برای نیل به سعادت دنیوی و اخروی داشته باشد، به ولایت و امامت انسان کامل امام معصوم و مأذون منتصب حضرت باری‌تعالی، یعنی آخرین حجّت الهی، حضرت صاحب الزّمان(عج) می‌رسد. - بعد از ولایت‌الله و اسم حضرت باری‌تعالی - در مقابل، در سلسله مراتب تبرّی‌جستن، همة ماجرا به سلسله‌جنبان این ماجرا، ابلیس ملعون و مطرود ختم می‌شود.
نقطة آغاز و انجام هر دو جریان در طول تاریخ حیات بشر معلوم است و جز این، هر چه هست، در سلسله‌مراتب و تحت امر ولایت الهی یا شیطانی مستقر شده و از آنها، نیرو، جهت و خطّ فکری و عملی اخذ می‌کند.
امام رضا(ع) در بیانی شیوا و بعد از ذکر دلیل وجود ولیّ امر فرمودند:
«ما هیچ گروه یا ملّتی را نیافتیم که بتوانند به حیات و بقای خود ادامه دهد؛ مگر با وجود سرپرست و قیّم و رئیسی (که به امور آنان رسیدگی کند)؛ زیرا مردم به ناچار به وجود سرپرستی نیاز دارند که کارهای دنیا و آخرت آنان را تنظیم نماید.»6
امام، متذکّر جایگاه ولیّ و سرپرست برای اقوام و ملل و نقش وی در تنظیم مناسبات دنیوی و نایل آمدن مردم به سعادت اخروی می‌شوند. به واقع از آن به عنوان اساس و شالودة اسلام یاد می‌کنند.
در برخی فرمایش‌های ائمّة(ع) آمده است که:
«اسلام، بر پنج پایه استوار است: برپا داشتن نماز، روزه، زکات، حجّ خانة خدا و ولایت...»
زراره از امام باقر(ع) می‌پرسد: کدام‌یک از این پنج پایه برتر و مهم‌تر است؟ حضرت فرمودند:
«ولایت برتر است؛ چرا که کلید بقیّه است و صاحب ولایت، راهنمای مردم به آن چهار رکن دیگر است.»7
هیچکس و در هیچ عصر، بی ولیّ نبوده و بدون اتّکا به ولایت یک ولیّ در عرصة هستی، سیر نکرده است؛ خواه ولایت الهی باشد یا ولایت شیطانی.
جملة فرهنگ‌ها و تمدّن‌های برکشیده شده و معدوم شده و موجود در طول حیات تاریخ بشر، انعکاس و محلّ تجلّی توسّل و تمسّک ساکنان هر حوزة فرهنگی و تمدّنی به ولیّ‌ای برگزیده شده از سوی مردم بوده است.
سرانجام هر قوم نیز به تبع همین امر بازگشت می‌کند:
«اللهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنوا يُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النّورِ وَالَّذينَ كَفَروا أَولِياؤُهُمُ الطّاغوتُ يُخرِجونَهُم مِنَ النّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولٰئِكَ أَصحابُ النّارِ هُم فيها خالِدونَ؛8
خداوند، ولیّ و سرپرست کسانی است که ایمان آورده‌اند؛ آنها را از ظلمت‌ها، به سوی نور بیرون می‌برد؛ (امّا) کسانی که کافر شدند، اولیای آنها طاغوت است که آنها را از نور، به سوی ظلمت‌ها بیرون می‌برند؛ آنها اهل آتشند و همیشه در آن خواهند ماند.»
تردیدی نیست که در هریک از حوزه‌های فرهنگی و تمدّنی الهی و غیر الهی، اگر نوعی تولّی‌جستن وجود داشته که بر پایه‌های آن حوزة فرهنگی و تمدّنی برکشیده شده، نوعی تبرّی‌جستن هم وجود داشته است.
در کیان فرهنگی و اعتقادی شیعه، ولایت امام معصوم، معرفت ایشان و تمسّک به ولایت ایشان، در نظر و عمل، بن‌مایة بودن و زیستن و ابتدا و انتهای سیر و سلوک در زمین است و این امر، منحصر در گفت‌وگویی تاریخی و کلامی یا پاسداشت مناسبتی و موسمی نمی‌شود و ضرورتاً آنکه در ولایت ولیّ‌ای در می‌آید، جزء و کلّ امور مادّی و فرهنگی خود را با ایشان، در مسیر ایشان و به سوی ایشان سیر می دهد.
چنین نیست که در دل، محبّت امامی و ولیّ‌ای را بپروریم؛ امّا در عمل و در تنظیم معاملات و مناسبات احکام، ولیّ دیگری را مرعی بدانیم.
اهمّیت مطلب تا بدانجاست که رسول خدا(ص) فرمودند:
«هر کس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلی مرده است.»
معرفت امام، ضرورتاً به دلیل مقامات امام و جایگاه ایشان در پهنة هستی، منجر به «وَلایت‌ورزی» و مهر به ایشان و سرانجام، «وِلایت‌ورزی» و گردن‌نهادن به عوامل و نواحی ایشان می‌شود و در بیان حضرات معصومان(ع) مراد از امام، اهل‌بیت و امامان معصوم و منصوب از سوی خداوند متعال و اعلام و اعلان حضرت ختمی‌مرتبت(ص) است و لذا در عصر حاضر، جمیع شیعیان، با چنگ‌یازیدن به ولایت و امامت حضرت حجّت بن الحسن(عج) و تنظیم جمیع جوارح خود، ذهن و زبان و دل و دست و پا را مستعدّ فرمانبرداری از ایشان، انتظار ایشان، حمایت ایشان، تبلیغ نام ایشان و دعا برای فرج ایشان می‌سازند و این‌همه را پیش‌قراول و طلایه‌دار جمیع حرکات فرهنگی و مادّی خویش تعریف می‌کنند.
حال می‌توان پرسید، چه تعداد از ساکنان شیعه‌خانة امام زمان(عج)، با معرفت امام حیّ و معصوم از دنیا رفته و از مرگ جاهلی رسته‌اند؟
در این میانه، دولت‌های چاق و لاغر، وزیران و وکیلان کوچک و بزرگ و اولیای امور مادّی و فرهنگی، چه وظیفه‌ای داشته و تا چه حد در انجام آن وظایف موفّق بوده‌اند؟
این وضع، نگارنده را به یاد این عبارت پر سوز و گداز می‌اندازد؛ آنجا که امام(عج) در توقیع شریفی به جناب شیخ مفید(ره) فرمودند:
«اگر شیعیان ما - که خداوند به آنها توفیق طاعت و بندگی بدهد - در راه وفای به عهدی که بر دوش دارند، هم‌دل می‌شدند، هرگز برکت ملاقات با ما، از آنها به تأخیر نمی‌افتاد و سعادت دیدار ما، به سرعت نصیب آنان می‌گشت؛ آن هم دیداری بر اساس شناختی راستین و صداقتی از جانب آنان نسبت به ما.»9
چنان‌که امام صادق(ع) فرموده‌اند:
«ما همان پیمان و عهد خداییم و هرکس به عهد ما وفا کند، به عهد الهی وفا کرده و هرکس با ما پیمان بشکند، با خداوند پیمان شکسته است.»10
ادامه مطلب در صفحه ۶۷