سدسازی با هدف پیروزی درجنگ آبی

سدّ النهضه و آغاز تنش در حوضة رود نیل

با آب‌گیری کامل «سدّ النهضه» تا یک چهارم، سهم آب «مصر» کاهش یافته و 2 میلیون کشاورز مصری بیکار خواهند شد.

همان‌گونه که تمدّن سرزمین تاریخی «بین‌النهرین» در «عراق» کنونی وابسته به دو رود «دجله» و «فرات» بوده، تمدّن تاریخی مصر نیز متکّی به رود «نیل» است. این رود ۶.۸۵۳ متر طول دارد و بزرگترین رود جهان است. نیل دارای دو شاخة اصلی «نیل سفید» و «نیل آبی» است. نیل سفید از جنوب کشور «روآندا» شروع شده و پس از گذشتن از شمال «تانزانیا» و «دریاچة ویکتوریا» و «اوگاندا» به جنوب «سودان» وارد می‌شود. نیل آبی از «دریاچة تانا» در «اتیوپی» شروع شده، سپس وارد سودان می‌شود و در شهر «خارطوم»، پایتخت سودان با پیوستن به نیل سفید، رودخانة نیل بزرگ را تشکیل داده و به سمت مصر جاری می‌شود. به طور کلّی، ۱۰ کشور در حوضة رودخانه نیل واقع شده‌اند که شامل اوگاندا، روآندا، «بوروندی»، اتیوپی، تانزانیا، «کنیا»، کنگو، «سودان جنوبی»، سودان و مصر هستند؛ امّا اصلی‌ترین سرچشمة آن در «دریاچة ویکتوریا» قرار دارد. این دریاچه در محدودة سه کشور تانزانیا، اوگاندا و کنیا قرار گرفته‌ است.

به دلیل اینکه نیل نیز جزو حوضه‌های آبریز مشترک است، درگیری‌هایی بر سر آن وجود دارد. با وجود این، در توافقات پیشین سهم مصر از این رود 87% بوده است. این کشور تا بیش از 90% به آب نیل وابسته است. تصمیم کشور اتیوپی برای ساخت سدّ بزرگ النهضه که شامل نیروگاه برق نیز می‌شود، موجب شده بحرانی میان روابط اتیوپی با سودان و مصر به وجود بیاید. مصر و سودان نگران هستند با تکمیل این سد با بحران آب مواجه شوند؛ امّا میان مواضع مصر و سودان نیز تفاوت‌هایی دیده می‌شود. سدّ النهضه در 25 کیلومتری مرزهای سودان احداث شده است و نیروگاه برق آن درصورت راه‌اندازی، می‌تواند تا 6 هزار مگاوات برق تولید کند. سودان به رغم تهدیدانگاری احداث این سد، به شکلی به فواید این سد نیز گوشة چشمی دارد. سودان می‌تواند در آینده، کسری برق خود را از اتیوپی تأمین کند و همچنین احداث این سد می‌تواند کمکی بر مهار سیل‌های سودان باشد. به همین دلیل است که در برخی مواقع میان مصر و سودان نیز در پرونده

سدّ النهضه اختلافاتی بروز کرده است؛ امّا در کل، هر دو کشور این مسئله را تهدید بزرگی برای خود می‌دانند.

مصر به دلیل نداشتن سلاح‌های دوربرد، اقدام به خرید 24 جنگندة رافائل از «فرانسه» کرده است و در کنار آن، 50 موشک کروز با برد 500 کیلومتر به «پاریس» سفارش داده تا در صورت نیاز، بتواند از خاک خود مستقیماً به اهداف دوردست حمله کند.

نخستین توافق موجود برای ادارة رود نیل، به سال 1929م. و دوران تسلّط «بریتانیا» بر این منطقه بازمی‌گردد. در این توافق‌نامه مصر به عنوان یک کشور نیمه‌مستقل، این حق را یافت تا بتواند در صورت احداث تأسیسات در بخش‌های بالادستی رود نیل به آنها اعتراض کند. این توافق در سال 1959م. نیز در توافقی جدید مورد تأکید قرار گرفت؛ امّا کشورهای آفریقایی، این توافقات را به دلیل منعقد شدن در شرایط حضور استعمارگران، به رسمیت نمی‌شناسند. دولت اتیوپی بر همین اساس در سال‌های 2009 و 2010م. نقشه‌برداری برای احداث سدّ النهضه را بدون اطّلاع دولت مصر آغاز کرده و در سال 2010م. طراّحی سد را به پایان رساند. «آدیس آبابا» در سال 2011م. طرّاحی احداث سد را به طور رسمی رونمایی کرد و در همان سال برای احداث سد، قراردادی به ارزش 8/4 میلیارد دلار با شرکت ایتالیایی «Salini Costrettori» امضا نمود. با آبگیری کامل این سد، تا یک چهارم سهم آب مصر کاهش یافته و 2 میلیون کشاورز مصری بی‌کار خواهند شد. این میزان، 2% از کلّ جمعیت 100 میلیونی مصر را شامل می‌شود. همچنین بین 25 تا 40% از توانایی تولید برق مصر از طریق نیروگاه‌های آبی کاهش خواهد یافت. تأثیر این میزان کاهش در کلّ تولید برق مصر نیز تا 11% برآورد شده است.