تولیّ ، تبرّی و بنیادهای حیات فرهنگی و تمدّنی (2)

سردبیر

در «زیارت آل‌یاسین» چنین می‌خوانیم:

«السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مِيثاقَ اللهِ الَّذِي أَخَذَهُ وَوَكَّدَهُ... ؛

سلام بر تو ای پیمان خدا! که آن را برگرفت و استوارش کرد...»

در تفکّر ولایی شیعی، هر آن‌کس که خود را در چتر ولایت حضرت ولیّ‌الله الاعظم(عج) وارد می‌سازد، خود را وقف امام ساخته، با جان و دل و مال و عیال، در حمایت ایشان وارد می‌شود؛ به عبارتی، همة آنچه را دارد، در خدمت امام وارد می‌سازد. در زیارت حضرت صاحب‌الامر(عج) چنین آمده است:

«و آن عهد و پیمان من با توست... پس جان و مال و فرزندان و خویشان و هر آنچه پروردگارم به من داده، به پیشگاهت و در راه تو و آرمان‌ها و فرمان‌هایت تقدیم می‌کنم...»11

جز این است که به رغم همة ادّعا و در طول بیش از یک‌هزار سال که از غیبت می‌گذرد، شیعیان، به حقیقت در عهد امام وارد نشده و خود را و دارایی و توان خود را در خدمت امام وارد نساخته‌اند؟ و اگر جز این بود، تا کنون، عصر غیبت به سر آمده و امام از پس پرده بیرون آمده بودند. پیامبر اکرم(ص) فرمودند:

«مثل و مانند امام، مانند کعبه است که مردم باید به نزد ایشان بروند؛ نه آنکه او به سمت مردم آید.»12

خواجه نصیرالدّین طوسی در توصیف غیبت، عبارت شیرینی دارد. او می‌نویسد:

غیبت و نبودن او (حضرت مهدی(عج)) از ناحیة ماست.13

جناب سیّد محمّدتقی موسوی اصفهانی(ره) صاحب «مکیال المکارم» تصریح می‌کند:

مانع ظهور و آشکاری آن حضرت، ناشی از خود مردم است... بر مردم واجب است که موانع

ظهور را برطرف سازند.14

این‌همه را بهانه و مقدّمه‌ای ساختم تا عرض کنم، هر که می‌خواهی باش، هرچه می‌خواهی بگو؛ چنانچه گفت‌وگو از امام، هم‌عهدی با امام، تلاش در مسیر رفع موانع ظهور ایشان و حرکت به سوی ایشان را امام جملة ایّام حیات خویش نساخته باشی، لاف‌زنی هستی که دربارة حجّت حیّ خداوند دغلی می‌کنی...

چه کسی است که بتواند از دل و جان, خطاب به امام اعلام کند:

«وَ نُصْرَتِی لَکُمْ مُعَدَّةٌ... ؛

همة یاری من برای شما فراهم است

امّا سهمی از قلمش، سهمی از اعتبارش، سهمی از مالش و سهمی از امضایش را برای یاری امام هزینه نکرده باشد؟! تا چه رسد به آنکه، همة دارایی و جان و مالش را فدای امام کند و خودش را وقف ایشان.

خطاب «زیارت عاشورا»، خطاب زائر عصر و زمان ما به امام حسین(ع) نیست؛ آنجا که می‌گوید:

«إِنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَكُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَكُمْ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَةِ»

عاشورا به سر رسید؛ شهیدان به خاک سپرده شدند؛ کاروان اسیران به «کربلا» و «مدینه» بازگشتند؛ امّا خون‌خواهی امام حسین(ع) اتّفاق نیفتاده، پرچم قیام ایشان به اهتزاز درنیامده و دولت کریمة امام هدایت، محقّق نشده است. پس زائر، خطاب به خون‌خواه می‌گوید: با شمایم و برای حمایت شما آمده‌ام در جنگ و صلح تا به روز قیامت!

چنان‌که این ولایت‌ورزی و ولایت‌مداری به کمال خودش برسد، بال تولّای مؤمن کامل شده و مهیّای اربعین و پرواز می‌شود؛ امّا بال دیگر چه؟

تولّی و تبرّی مخصوص موجود صاحب عقل و اختیار است؛ امری که با پرسش آغاز می‌شود.

پرسش ذاتی وجود آدمی، پرسش از رازهستی، مبدأ و غایت هستی، حکمت و سرانجام هستی، آمد و شد آدمی در همة هستی و سرانجام، نقش و مأموریتش در پهنة زمین است.

همة بسترها و زمینه‌های تولّی و تبرّی در ساحات و مناطق مختلف بر صفحة جان و روح آدمی مهیّا است. این امر ذاتی است و نه اکتسابی و حصولی و آدمی با پرسش، با تولّی و تبرّی، با عشق و کین مقدّس، پرده به پرده برکشیده می‌شود تا بالاترین ساحت کمالی؛ اگر از خود به درآمده و سیر و سفر آفاقی و انفسی را آغاز کرده و به انجام برساند.

از این سیر و سفر درونی، با عنوان صیروریّت، نوعی شدن و تحوّل روحی یاد می کنند. به قول شاعر شیرین سخن، سعدی:

رسد آدمی به جایی که به جز خدا نبیند

بنگر که تا چه حد است مقام آدمیت

طیران مرغ دیدی تو ز پایبند شهوت

به درآی تا ببینی طیران آدمیت

تولّی و محبّت‌ورزی، ضرورتاً از امر جزئی باید متوجّه امر کلّی شود تا آدمی پوست ترکانده، به بلوغ و کمال برسد. از این مرتبه به منزلة «فنا» یاد می‌شود.

فنا در تمام صفات جمادی، نباتی، حیوی و احراز حیات طیّبه و تولّد دیگربار در صفات متعالی کمالی و رحمانی.

امّا آنکه طریق عشق‌ورزیدن می‌داند، با طیّ مراتب، مهیاّی فنا در حضرت معشوق می‌شود تا از وی هیچ بر جای نماند، الّا حضرت محبوب؛ او از خود تهی شده و از معشوق انباشته گشته است.

عبارت دعایی «بأبی أنت و أمّی» را در بسیاری ادعیه قرائت کرده‌ایم. در «دعای ندبه»، خطاب به امام عصر(عج) عرض می‌کنیم:

«بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي وَنَفْسِي لَكَ الْوِقاءُ وَالْحِمىٰ، يَا ابْنَ السَّادَةِ الْمُقَرَّبِينَ؛

پدر و مادرم فدای تو و جان من نگهدار و حامی ذات پاک تو باد! ای فرزند بزرگ مقرّبان خدا!»

و در «زیارت جامعة کبیره» نیز زائر خطاب به امامان هدی(عج) عرض می‌کند:

«بِأَبِي أَنْتُمْ وَأُمِّي وَنَفْسِي وَأَهْلِي وَمالِي... ؛

پدر و مادر و خانواده و مال و تبارم فدایتان باد! خدا و شما را گواه می‌گیرم که من به شما و هر آنچه شما بدان ایمان دارید، ایمان دارم و به دشمن شما و هر آنچه شما بدان کفر ورزیده‌اید، کافرم و به مقام شما آگاهم و به گمراهی هر که با شما مخالفت کند، بینایم. دوستدار شما و دوستان شما هستم و به دشمنانتان کینه می‌ورزم و دشمنم. با هر که با شما صلح کند، در آشتی و با هر که با شما بجنگد، در ستیزم. آنچه را شما حق دانستید، حق می‌دانم و هر آنچه را شما باطل می‌دانید، باطل می‌دانم. پیرو شما هستم و حقّتان را می‌شناسم و به برتری شما اعتراف می‌کنم.»

آن که در امام فانی می‌شود، فانی فی الامام، شایستة از او شدن است؛ واجد صفات کمالی امام شدن است؛ واجد مرتبة والایی از ولایت تکوینی شدن است. ماندگاری با ماندگاری امام و پس از مرگ نیز؛ همان که دربارة شهیدان فرمود:

«وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ؛15

هرگز كسانی را كه در راه خدا كشته شده‏اند، مرده مپندار؛ بلكه زنده‏اند كه نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.»

ماندگاری تا همیشه، عند ربّهم احیا، عند ربّهم یُرزقون. حیات اینان از ربوبیّت حق است.

در این مرتبه، عاشق فانی شده در حضرت محبوب، با او یکی می‌شود، برکشیده می‌شود تا هم‌نشینی در جوار معشوق در بارگاه بی‌نیازی تمام و نیل به وحدت تامّه، عاشق را به ولایت می‌رساند.

در «زیارت ناحیة مقدّسه» حضرت صاحب‌الزّمان(عج) رو به شهیدان دشت «کربلا»، همان یاران و یاری‌دهندگان اباعبدالله الحسین(ع) می فرمایند:

«السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَنْصَارَ أَبِی عَبْدِ اللهِ بِأَبِی أَنْتُمْ وَ أُمِّی»16

این انصار به وقت فنای فی الامام، به چنان مقامی از وحدت با حضرت اباعبدالله(ع) رسیده‌اند که امام زمان(عج) خطاب به ایشان می‌فرمایند: «پدر و مادرم فدای شما...»

جناب مولانا در حکایت فنای مجنون در عشق لیلی و تهی‌شدنش از خود و انباشته شدن از معشوق و تقرّبش، حکایتی شگفت دارد.

مجنون صحراگرد بیمار شده و بر بستر رنجوری و تعب می‌افتد، طبیب بر بالینش

حاضر شده و تجویز فصد (رگ زدن) می‌کند.

پس طبیب آمد به دارو کردنش

گفت چاره نیست هیچ از رگ‌زنش

رگ زدن باید برای دفع خون

رگ‌زنی آمد بدانجا ذو فنون

بازوش بست و گرفت آن نیش او

بانک بر زد در زمان آن عشق‌خو

مزد خود بستان و ترک فصد کن

گر بمیرم گو برو جسم کهُن

مجنون از رگ زدن سر باز می‌زد و طبیب از راز این خودداری می‌پرسید. مجنون در پاسخ گفت:

گفت مجنون من نمی‌ترسم ز نیش

صبر من از کوه سنگین هست بیش

لیک از لیلی وجود من پُرست

این صدف پر از صفات آن دُرَست

ترسم ای فصّاد گر فصدم کنی

نیش را ناگاه بر لیلی زنی

داند آن عقلی که او دل‌روشنیست

در میان لیلی و من فرق نیست

من کیم؟ لیلی و لیلی کیست، من

ما یکی روحیم اندر دو بدن17

بدین لحاظ بود، عرض کردم تولّی و تبرّی، دو روی یک سکّه‌اند؛ سکّة تقرّب به ذوات مقدّسه، سکّة فنا فی المحبوب و سرانجام دستیابی به وحدت تامّه در صفات کمالی حضرت محبوب.

تبرّی‌جستن، همچون تولّی واجد مراتب است؛ دوری‌جستن و اظهار تنفّر و دوری از همة آنچه حضرت محبوب را ناخوشایند می‌آید و از همة آنچه و آن‌کس حضرت دوست را می‌آزارد، اینجا با وی به کین و دشمنی برمی‌خیزد.

برائت، رویة دوم سخن عشق‌ورزی است. در جایی از «زیارت عاشورا»، به مثابه مرام‌نامة شیعگی یاد کرده‌ام.

آن که قصد زیارت امام حسین(ع) می‌کند، از تبرّی‌جستن از دشمنان امام، آزاردهندگان، قاتلان و بدخواهانش نردبانی می‌سازد تا شاید به آستان حضرت ربّ‌الارباب برکشیده شود.

«اَللّهُمَّ اِنّی اَتَقَرَّبُ اِلَیْکَ فی هذَا الْیَوْمِ وَ فی مَوْقِفی هذا وَ اَیّامِ حَیاتی بِالْبَراَّئَهِ مِنْهُمْ وَاللَّعْنَةِ عَلَیْهِمْ... ؛

خدایا! من تقرّب می‌جویم به سوی تو در این روز و در اینجایی که هستم و در تمام دوران زندگی‌ام به بیزاری‌جستن و لعن بر آن ظالمان و دشمنی آنها... .»

زائر از برائت و اظهار بیزاری بهره می‌جوید تا به بالاترین مقام قرب به خداوند و رسول خدا(ص)، فاطمه زهرا(س)، امام حسن(ع) و سرانجام امام حسین(ع) برسد.

«اِنّی اَتَقَرَّبُ اِلی اللهِ وَ اِلی رَسُولِهِ وَ اِلی امیرِالْمُؤْمِنینَ وَ اِلی فاطِمَةَ وَ اِلَی الْحَسَنِ وَ اِلَیْکَ بِمُوالاتِکَ؛

من تقرّب می‌جویم به درگاه خدا و پیشگاه رسولش و امیرالمؤمنین و فاطمه و حسن و به حضرت تو قرب می‌طلبم، به واسطة محبّت و دوستی تو.»

اگر در سیر و سلوک روحانی و صیرورت و شدن سالک، تقرّب به انسان کامل را امام خویش ساخته و با ایشان و شراکت در ابتلائات ایشان طیّ طریق می‌کند. با تبرّی‌جستن از دشمنان ایشان، همة رذائل نشسته در جان و جسم دشمنان و بدخواهان را در هر مرتبه در خود می‌سوزاند تا به تمامی از محبوب و با محبوب و از برای او شود.

خداوند دشمن‌ترین دشمنان مؤمنان را یهود معرّفی کرده و دوری‌جستن از آنان و تبرّی از ایشان را لازم می‌شناسد؛ چنان‌که فرموده است:

«لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَدَاوَةً لِلَّذِينَ آمَنُوا الْيَهُودَ... ؛18

مسلّماًً یهودیان و کسانی را که شرک ورزیده‌اند، دشمن‌ترین مردم نسبت به مؤمنان خواهی یافت.»

در طول تاریخ، یهود با کین‌جویی و عداوت، همة همّت خود را در مسیر خاستگاه ابلیس ملعون، مصروف عداوت با انبیاء و رسل، به نحو عام و آل‌ محمّد(ص)، به نحو خاصّ کرده است.

تمام حوزه‌های فرهنگی و تمدنّی غیر الهی و غیر دینی، شاهد و ناظر ترفندهای یهود علیه انسان و ادیان الهی‌اند؛ چنان‌که در طول حیات حضرات معصومان(ع) از هیچ کوششی برای ضربه زدن، نفی بلد کردن، به اسارت کشیدن و قتل عام ائمّة هدی(ع) و شیعیان و محبّان ایشان دریغ نورزیدند.

زنجیرة کین‌جویی علیه مؤمنان در عصر غیبت نیز ادامه یافته و دامنه را تا آخرین سال، یعنی «وقت معلومِ» وعده داده شده به ابلیس ملعون خواهد کشید. به عبارتی، دشمن‌ترین دشمنان آشکار آل الله(ع) یهودیان و آزاررسان‌ترین هستند؛ لذاست که بال به بال ولایت‌ورزی با مقرّب‌ترین بندگان صالح خداوند، ائمّة هدی(ع)، تبرّی‌جستن از منفورترین آفریده‌های ناصالح بدطینت و کین‌جو را باید در دستور روزان و شبان خود وارد ساخت؛ تا آخرین لحظة حیات با هر وسیلة ممکن.

بدین سبب بود که در محضر دوستان عرض کردم، همة اشخاصی که از امام زمان(عج) سخن گفته و اظهار محبّت می‌کنند، امّا در تبرّی‌جستن از دشمنان آل محمّد(ص) و به نحو خاص، ابلیس و جنود یاری‌کننده‌اش، از میان یهودیان کین‌جو، کوتاهی کرده و لنگ می‌خورند، به همان اندازه از ساحت قدسی مهدوی دورند که تبرّی‌جویندگان و منتقدان یهود؛ در حالی که در بخش تولّی‌جستن به ساحت قدسی انسان کامل، کاهل و سست‌عهد و پیمانند.

نکتة قابل توجّه آنکه به رغم ادّعای انقلابیّون مذهبی و شیعة این سرزمین در اظهار دشمنی با یهود و دوستی با حضرت صاحب‌الزّمان(عج)، طیّ چهل و دو سال گذشته، هیچ مرکز علمی، پژوهشی، هیچ کلاس و رتبة دانشگاهی به قصد ترویج معارف مهدوی، تربیت پژوهشگران و عالمان در این پهنه تأسیس نشده است؛ به همان‌سان که حتّی یک رشتة تحصیلی با گرایش یهودشناسی و صهیونیسم‌ستیزی افتتاح نشده و مراکز مطالعاتی یهودشناسی و غرب‌شناسی، عموماً خصوصی، ضعیف و کم‌رمقند؛ گویی با دو جریان از مهم‌ترین جریانات فکری فرهنگی و تمدٌنی کهنسال و البتّه مؤثّر در عموم نقطه‌عطف‌های رفته بر جهان مستضعفان و تأثیرگذار در تاریخ فردا تا رسیدن به فصل ظهور، مزاح می‌کنند و کنارش می‌گذارند!

میزان معرفت عمومی ساکنان این سرزمین اسلامی و شیعی دربارة امام منتظر و موعود، همان اندازه سطحی، کم‌رمق و صوری است که دربارة یهود شناخت وجود دارد.

دربارة هر دو شاخة مهمّ مورد بحث، همة آگاهی‌ها در سطح می‌ماند و به لایه‌های دوم و سوم نمی‌رسد؛ چنان‌که طیّ بیش از چهل سال، بی پرسش از ماهیت یهودیانة حوزه‌های فرهنگی تمدّنی غربی، بی پرسش از نسبت مناسبات تمدّنی و فرهنگی مبتلابه، با خاستگاه دنیوی و نفسانی یهودیّت بی‌خدا، سعی در برکشیدن بنای تمدنّ به ظاهر اسلامی بر بنیادهای فرهنگی و معرفتی سکولاریستی و لیبرالیستی

داریم؛ درحالی که در همة مناسبات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، مبتلای مبانی و مبادی نظری و قواعد غرب الحادی هستیم و گاه با ضرب و زور پاره‌ای از آیات و روایات و حکایات، سعی در اسلامیزه کردن آن مناسبات می‌کنیم.

اسلامیزه کردن غرب یهودی و سکولاریزه کردن آموزه‌های وحیانی، هنر مردانی است که چهل و اندی سال گذشته، زمام مناسبات فرهنگی و تمدّنی این وطن اسلامی را در اختیار داشته‌اند.

بحران فراگیر امروز جامعة ما انعکاس همین عدم آگاهی و معرفت دربارة حوزة فرهنگی و تمدّنی غربی یهود و سرانجام تفکّر ولایی و مهدوی شیعی است.

شهرسازان و معماران ما بی پرسش از مبانی نظری حاکم بر شهرسازی مدرن عصر مدرنیته، ترتیب‌دهندگان مناسبات اقتصادی و سیاسی، مردم مسلمان بی پرسش از مبانی، مبادی و منابع نظری حاکم بر این مناسبات بر آمده از تاریخ جدید غربی، با صورت‌بندی و تزئین ظواهر و با بازی با اصطلاحات، بر دستپخت حاصل آمده از نادانی خود، تهمت تمدّن اسلامی، شهر اسلامی، اقتصاد اسلامی و سیاست اسلامی می‌بندند و گمان می‌دارند در این دیار، همه کور و کرند.

این جماعت همان اندازه از حقایق دینی دورند که از شناخت یهود، غرب و حوزة فرهنگی و تمدّنی برآمده از خاستگاه یهودیانه.

یهودیّت به رغم سلطة فرهنگی سیاسی و اقتصادی‌اش بر مقدورات و مقدّرات تاریخ جدید غربی که قریب به ۲۰۰ سال از عمرش می‌گذرد، موذیانه دولت صهیونیستی را در شرق اسلامی برپا و همة جوامع اسلامی را بدان مشغول داشته است. جمعی نیز به غلط، مبارزه و مجاهدت با صهیونیست واقع شده در سرزمین اشغالی را عین مجاهدت با یهودیّت فرض کرده و از یهودیّت آلوده و دورمانده از هرگونه دینداری، خداترسی و اظهار بندگی در درگاه خداوند متعال، در غفلت به سر می‌برند؛ چنان که در همة حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و حتّی تعلیمی و تربیتی، آلوده به نظام‌ها و قواعد یهودیانه‌اند.

سخن خود را به پایان می‌برم با این عبارت که:

ما به همان اندازه که نیازمند کسب معرفت دربارة دوست‌ترین دوست خداوند هستیم، نیازمند شناخت دشمن‌ترین دشمن خداوند نیز هستیم. تنها در این صورت است که در ما، کلمة طیّبة «لا اله الا الله» صورت حقیقی پیدا کرده و از اهل ایمان می‌شویم.

در خبری آمده است که خداوند به برخی از انبیاء فرمود:

«به مردم بگویید کارهایی که در دنیا انجام داده‌اید، از عبادت و زهد و تقوا، به نحوی سود آنها به خودتان بازمی‌گردد. پس بنگرید که برای من چه کرده‌اید؟ آیا هرگز دوستی از دوستانم را دوست داشته‌اید یا با دشمنانم دشمنی کرده‌اید؟ اگر عبادت آسمانیان و زمینیان همراه شما باشد و در آن، دوستی با دوستان من و دشمنی با دشمنان من نباشد، آن عبادت به کار شما نمی‌آید.»

پی‌نوشت‌ها: