«امامزاده عبدالله شهرري» يكي از معروفترين امامزادههاي شهرستان ري است كه با وجود مدفون بودن مشاهير بسيار و بنام بودن خود، حتّي براي مردم شهرري ناآشنا و مهجور است.
حسین ابوعبدالله ملقب به ابیض، فرزند عبدالله بن عباس و از نوادههای امام زینالعابدین(ع) است. وی در شهر «قم» متولّد شد و در سال 319ه .ق.، در ری وفات یافت. او از بزرگان عصر خود و سرآمد علم و اخلاق به شمار میرفت. جدّ چهارمش حسن الفطس بود كه در اوّلین قیام آل علی(ع) علیه جور و بیدادگری بنیعبّاس، پرچمدار بود و چون بیرق سفید و گاهی زرد در دست داشت، او را سرنیزة آل ابیطالب میگفتند.
مرحوم حاج شیخ عبّاس محدّث قمی در حاشیة كتاب «منتهی الآمال» نوشته است:
در قرب مزار حضرت عبدالعظیم قبری است ظاهر كه زیارتگاه عامه است و عقبهاش منقرض شده است.
علّامه قزوینی میگوید:
به احتمال قوی ابوعبدالله در عداد شیخ مفید و شیخ طوسی و از اركان شیعه به حساب می آید..
امامزاده عبدالله كه اینك محلّ زیارت بسیاری از دوستداران ائمّة اطهار(ع) است، بقعهای چهار ایوانی دارد كه اكنون سه ایوان شمالی، جنوبی و غربی آن بسته شده و تنها ایوان شرقی آن باز است؛ امّا از سه ایوان دیگر به عنوان مسجد استفاده میشود. این امامزاده دارای ایوان، رواق و ضریح است. آینهكاریهای ایوان در سال 1362ه .ش.، بازسازی شده است و اصل بنا به دورة صفویان باز میگردد.
ناصرالدین شاه به سبب وجود كتیبهای بر سر در ایوان، دستور مرمّت آن را داد و دو مرمّت هم در سال 1325ه .ش.، انجام شده است كه شامل مرمّت رواق و در خاتم 125 سالهای است كه به همّت مرحوم حاج مهدی دربال و پدرش آقا ملّا عبّاس صورت گرفته و سازندة آن، میرزا كاظمخان نظامالملك بوده است.
سبك نقّاشیهای زیر گنبد كه قدیمیترین نقوش به كار رفته در بقعه است، به دورة صفویه باز میگردد و شباهت فراوانی به نقوش «چهلستون»، «عالی قاپو» و دیگر بناهای «میدان نقش جهان» دارد.
محدوده موقوفات گورستان، صحن و بقعه، پیش از این، 12 هزار متر مربّع بود كه بعدها مساحت گورستان، تقریباً به 90 هزار متر مربّع افزایش یافت.
در این گورستان شخصیتهای سرشناسی، چون صابر همدانی، صادق سرمد، وحید دستگردی، محمّدهاشم افضل العلما، شمسالعلمای محلّاتی، محمّد صانعی خوانساری، سلیمی قلم، شیخ مجد رازی، ادیب پیشاوری، استاد جعفر شهیدی، علی دشتی، عماد الكتاب و شهدای 16 آذر مدفون هستند.
آقا سیّد علی مفسّر
از درب اصلی امامزاده عبدالله که وارد صحن شوید، سمت راست و کنج شرقی صحن اصلی آرامگاه، مقبرة خانوادگی با نمایی قدیمی و تاریخی است. پنجرهای کوچک رو به سرداب بر روی زمین قرار دارد که رهگذران میتوانند از این پنجره نمای سرداب و قبر آقا سیّدعلی مفسّر را که در انتهای سرداب کمی بالاتر از سایر قبرها قرار گرفته است، نظاره نمایند؛ قبری که مفروش شده و قاب عکس مرحوم مفسّر و چند جلد قرآن کریم و چراغهای سبزی که روی آن قرار گرفته است، علاوه بر نمای زیبایی که به سرداب بخشیده، تا حدّی نمایانگر بخشی از آثار معنوی و باطنی این جایگاه مقدّس است.
سیّدعلی مفسّر یا آیتالله سیّدعلی حائری از علمای صاحب نظر در دو عرصة فقه
و تفسیر بوده و در زمان خود، مرجع پاسخ به بسیاری از سؤالات در زمینة تفسیر «قرآن» به شمار میرفته است و عالمان و جویندگان فراوانی، از جلسات وعظ و تفسیر ایشان بهره بردهاند که در میان همة آنها میتوان آیتالله حقشناس و آیتالله زاهد را به عنوان نمونه نام برد.
نقل شده است که روزی برخی از علاقهمندان خواستند قبر ایشان را تزئین کنند و بزرگی ببخشند که همان ایّام، آقا سیّدعلی به خوابشان رفته و آنها را از این اقدام شدیداً نهی میکنند. برداشت نزدیکان این بود که نمیخواستند نام و نشانشان، کمترین لطمهای به آستان مبارک و نورانی امامزاده بزند.
امّا حال و هوای این سرداب...
جلوة معنوی این مکان مقدّس را باید در حکایت تشرّف مرحوم سیّدکریم پینهدوز خدمت حضرت ولیّ عصر(عج) دانست.
سیّدکریم پینهدوز در صحن حرم حضرت عبدالعظیم خدمت حضرت ولیّ عصر(ج) مشرّف میشوند و در آن تشرّف حضرت بقیةالله(عج) به آقا سیّدکریم پینهدوز میفرمایند: «سیّدکریم! بیا همراه من به زیارت جدّم حضرت رضا(ع) برویم.» آقا سیّدکریم همراه با حضرت، به حرم امام رضا(ع) مشرّف میشوند؛ امّا هنگام بازگشت، به خواست حضرت بقیةالله(عج) بر سر مزار سیّدعلی مفسّر میرسند.
وارد که میشوند، آقا سیّدکریم مشاهده میکند روح آقا سیّدعلی مفسّر از جایگاهش بیرون میآید و با عجله و شتاب و با اظهار خلوص و ادب و ارادت، به استقبال آن حضرت میرسد.
در آخرین لحظههای این ملاقات، مرحوم سیّدعلی مفسّر رو به آقا سیّدکریم میکند و به او میگوید: به آقا شیخ مرتضی زاهد سلام ما را برسان و بگو چرا حقّ رفاقت را فراموش کردی و به دیدن من نمیآیی؟
در این هنگام، امام زمان(عج) جملة بسیار عجیب و پرمحبّتی را بر زبان میآورند. ایشان به مرحوم حاج سیّدعلی آقا میفرمایند: «آقا شیخ مرتضی بیمار بودند و از آمدن معذور؛ من به جای او به دیدنتان آمدم.»