اسماعيل شفيعي سروستاني
متروپلیس
شاید عبارت «متروپلیس»1 به گوشتان آشنا باشد. به شهرهای کلان و پرجمعیت، در زبان آلمانی، متروپلیس میگویند. البتّه این عنوان نام یک فیلم صامت محصول 1927م. نیز هست. این فیلم را کارگردان معروف آلمانی، فریتز لانگ2 در سبک علمی، تخیّلی ساخت و از آن، به عنوان طولانیترین فیلم عصر فیلمهای صامت یاد میشود. نسخههایی از این فیلم، پس از گذر سالها، سرهمبندی شد و به نمایش درآمد. این فیلم را بارها و بارها میتوان دید و دربارة صحنهها و سکانسهایش به گفتوگو نشست. طیّ 93 سال گذشته، کمتر فیلمسازی را میتوان یافت که نیمنگاهی به این اثر فاخر سینمایی نداشته باشد.
برخلاف تصوّر، گذشت زمان، متروپلیس را متروک نساخت و از یادها نبرد؛ بلکه هر روز، بیش از پیش، خود را به رخ کشید و واقعیتهای ملموس زمان ما را به نمایش گذارد. گویی فریتز لانگ، یکصد سال قبل، امروز جهان ما و ساکنان جهان را دیده بود.
«متروپلیس»، نمایش یک دستوپیا و یک ویرانشهر مدرن است. با نظمی آهنین و نوین در ابعاد یک جهان مدرن.
ساکنان این سرزمین به دو گروه تقسیم میشوند:
برخورداران نخبه، غرق در رفاه و پیشرفت در یک شهر تکنولوژیک و رؤیایی و تهیدستان ساکن در طبقات زیرین جهنّمی و محروم از ابتداییترین امکانات برای ماندن و زیستن.
کارگران ساکن لایة زیرین متروپلیس، مسخشده و در منتهاالیه استیصال و درماندگی، به رباتهای بیاحساس و روحی میمانند که همة توان اندیشیدن، عشق ورزیدن و اختیار عمل را از دست دادهاند. آنان مرعوب و مغلوب ماشینی غولآسا در یک مجتمع صنعتی، به نام مولوخ3 میباشند که عهدهدار تأمین انرژی ساکنان لایة زیرین متروپلیس است.
ماشینها، بیهیچ توقّف، چونان دیوان آدمیخوار، پوست و گوشت و خون کارگران را در خود هضم میسازند؛ آنها چنان سیطره یافتهاند که کارگران تحت مدیریت وکنترلشان، بیهیچ ایستایی و توقّف، به سان چرخدندههای یک ماشین صنعتی، ساعات سخت کاری را پشت سر میگذارند؛ بیتاریخ، بیآینده و فاقد هرگونه حیثیت انسانی.
انسانها از تمامی شئون و حیثیت انسانی تهی شدهاند. در پیوستگی تمام با ماشین غولپیکر.
در لایة زیرین متروپلیس، کارگران باید همواره و همواره در کار وارد شوند تا حتّی
برای لحظهای در زندگی ساکنان لایة بالایی مرفّهین بیدرد متروپلیس، اخلال و توقّف عارض نشود.
ساکنان بخش مدرن، زندهاند. سرشار از حرکت، برخورداری و رفاه؛ چراکه ساکنان بخش پست زیرین، زندهمانی میکنند، عرق میریزند و پا به پای چرخدندهها و تسمهها، لحظه به لحظه، ذوب میشوند.
«متروپلیس» توسط یو فردرسن4 اداره میشود. فرمانروای مطلق این دیار جهنّمی و بیرحم؛ در حالی که لحظه به لحظه، از طریق سیستمهای نظارتکننده و کنترلی، عملکرد دستگاه صنعتی و کارگران صنعتی شده را نظاره میکند.
«متروپلیس»، همان سرزمین تصویر شدة جورج اورول در «1984» و «بوخافسک» کتاب «دنیای قشنگ نو»ی آلدوس هاکسلی است. دستوپیای وحشتناک آخرین مرحله از جهان تکنولوژیک. اتوپیای فانتزی عصر روشنگری قرن هجدهم میلادی اروپا.
آنچه که متروپلیس را از سایر دستوپیاهای معرّفی شده در صفحات قبل، منفک و البتّه بارز میسازد، انگشت اشاره و البتّه نمادین فریتز لانگ به عاملان و بنیانگذاران پردهنشین متروپلیس است. موضوعی که جورج اورول و هاکسلی متوجّه و متذکّر آن نبودند.
دستوپیانویسان با نگاهی روشنفکرانه و البتّه سطحی، ماشینیسم و ایدئولوژیهای توتالیتر، مانند مارکسیسم و سوسیالیسم را باعث و بانی واقعه و برکشیده شدن ویرانشهرها شناسایی کرده و راه خروج از بنبست را انقلابی روشنفکرانه علیه ایدئولوژیها و تمامیّتخواهی سیاستمداران توتالیتر پیرو آن مرامها معرّفی میکردند؛ اگرچه در پایان، جز بنبست و انفعال عمومی، نتیجهای حاصل نمیشد.
امّا فریتز لانگ که خود را در عصر «آلمان» هیتلری و مبتلای دو اردوگاه فاشیسم آلمانی و سوسیالیسم روسی میدید و در مقابل آنها، لیبرال سرمایهداری انگلیسی و آمریکایی را مشاهده میکرد، با نوعی تیزبینی، پی به وجود عاملی پوشیدهتر برده بود؛ مجامع مخفی ماسونی، دیر «صهیون» و پیروان مولوخ.
ماشینی بیترحّم و سیریناپذیر، مستقر در لایة زیرین که چون دیوی آدمی خوار (مولوخ)، از توش و توان و جسم و جان کارگران میمکید تا به حیات خود ادامه دهد.
مولوخ، دیو آدمیخوار
در بررسی و شناسایی بسیاری از نمادهای پلیدی و شرّ، ناگزیر باید به زمانهای دور و در میان اقوام کهن برگشت و اساطیر و ربّالنّوعهای مورد تقدیس و پذیرش
مطرح در میان آن اقوام را شناخت و از جایگاههایشان پرسش کرد. اساساً رمز گشایی از بسیاری رخدادها و رویکردهای امروزین، بدون شناسایی آنچه در گذشته، مورد توجّه و تقدیس وحتّی طرد وانکار بوده، ممکن نیست. در همین مسیر، اجازه میخواهم به پرستش مولوخ نزد «بنیاسرائیل» و قربانی فرزندان در پیشگاه این خدای دروغین فسق و فحشا اشاره داشته باشم.
مولوخ، از ریشة عبری مَلک به معنای پادشاه که مولچ، مولخ، مُلُخ، مولوک، مولک و مولاک نیز نامیده میشود، نام یکی از خدایان قدیم عمونیان5 بود. مولوخ در «کنعان»، «فینیقیه»، شمال «آفریقا» و «شام» پرستش میشد. به عنوان خدای فینیقیها و کنعانیها، پرستش مولوخ همراه با نوع خاصّی از قربانی کردن کودکان توسط والدین آنها بود. داستان مولوخ در کتاب «تثنیه» و کتاب «لاویان» از مجموعة «اسفار عهد عتیق»، به عنوان نوعی از بتپرستی ذکر شده است.6
مجسّمة خدای آتش کنعانیان را هم که برای او بچّهها را در آتش قربانی میکردند، مانند انسانی میساختند که دارای سری شبیه گاو بود.7
«بنیاسرائیل» پس از خروج از «مصر»، در همراهی با حضرت موسی(ع)، فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر نهادند و پس از محکوم شدن به سرگردانی چهل ساله در وادی، در اثر امتناع و خودداری از ورود به جهاد با عمالقه و بیرون راندن آن قوم سرکش از سرزمین شیر و عسل، همانند تمدّنهای آن مناطق، از جمله تمدّن «کنعان» که بتپرست بودند، به پرستش خدایان آن اقوام روی آوردند.
مراسمهای شرکآلود اقوامی که بتپرستی پیشه کرده بودند، معمولاً با رقص و موسیقی و میگساری صورت میگرفت و در میان مراسم، با برهنگی، به آمیزش جنسی نیز میپرداختند.
ویل دورانت در شرح سابقة خدایان یهود مینویسد:
یهودیان در آغاز پیدایش خود بر صحنة تاریخ، بدویان بیابانگردی بودند که از اجنّة هوا میترسیدند و سنگ و چهارپا و گوسفند و ارواح غارها و تپّهها را میپرستیدند. هرگز از پرستش گاو و گوسفند و برّه غافل نماندند. حضرت موسی(ع) چنانکه میدانیم، نتوانست عادت پرستش «گوسالة طلایی» را به تمامی، از میان قوم خویش ریشهکن کند، زیرا عبادت و تقدیس مصریان نسبت به گاو نر هنوز از یادها نرفته بود و مدّتهای دراز این جانور نیرومند علفخوار، رمز «یهوه» به شمار میرفت. در «سفر خروج»8 میخوانیم که چگونه موسی(ع) به کمک لاویان - یعنی طبقة کاهنان - سه هزار از ایشان را به کیفر بتپرستی کشت...
بعضی از عبرانیان، بعل را مانند لینگه در نظر هندیان، به صورت سنگ مخروطی شکلی مجسّم میساختند و آن را تقدیس میکردند و به تصوّر ایشان، اصل نری در تولید مثل به شمار میرفت و عنوان شوهر زمین و بارورکنندة آن را داشت.9
در زبان عبری، واژة «بعل»، به معنای ربّ النّوع آمده است؛10 امّا در اصطلاح فرهنگ اسلامی، بعل اسم عَلَم برای بتی است که در شهر «بعلبک لبنان»، «بنیاسرائیل» آن را میپرستیدهاند تا اینکه الیاس پیامبر(ع) برای هدایت آنان مبعوث شد.11 گویند: نام این شهر نیز برگرفته از نام همان بت است.12
هرچند اظهار نظر قطعی دربارة سابقة پیدایش بعل، به عنوان ربّالنّوع مردمان «آسیای غربی»13 دشوار است، امّا در اینکه این بت قرنها پیش از میلاد مسیح، پرستیده میشد، تردیدی نیست.14 ظاهراً فینیقیها (از ساکنان لبنان امروزی و مناطق همجوار) از نخستین اقوامی بودند که به پرستش آن روی آوردند. آنها برای بعل قربانگاههایی ساخته و محافظان بسیاری بر آن گمارده بودند و در برپایی جشنها به قربانی کردن انسان نیز میپرداختند.15
تأثیرپذیری بنیاسرائیل (عبرانیان) از حوزة فرهنگی و تمدّنی کنعانیان، وسیع و قابل توجّه بوده است. به عبارتی، نوعی بازگشت و «تعرّب بعد از هجرت»،16 به فرهنگ کنعانی در آنان قابل شناسایی است.
«کنعان»،17 سرزمینی بود که در میانة «لبنان»، «اردن» و «فلسطین» اشغالی امروزی قرار داشت.
قربانی کردن انسانها در میان کنعانیان مرسوم بود. داخل بت عظیمالجثّة مولوخ، کورهای در حال سوختن بود. بچّههای قربانی را زنده زنده در آغوش این کورة آدمیخوار پرتاب میکردند.
در «انجیل»، بارها از خدای کنعانیان، یعنی مولوخ، به عنوان خدای قربانی کردن کودکان نام برده شده است. دکتر عبدالوهّاب المسیری به تفصیل دربارة کنعانیها و تأثیرپذیری «بنیاسرائیل» از فرهنگ، تمدّن و مذهب آنان سخن گفته است که به طور خلاصه ذکر میشود:
کنعانی منسوب به کنعان و کلمهای حوری است و به معنای رنگ قرمز. کنعانیان رنگ قرمز درست میکردند و با آن تجارت میکردند. طبق جدول انساب «سفر پیدایش»، کنعانیان از نسل کنعان بن حام بن نوح هستند. در «عهد عتیق»، کنعانیها از حامیها شمرده شدهاند؛ در صورتی که آنها سامینژادند و زبانشان نیز سامی است. شاید این تغییر برای توجیه جنگهایی باشد که میان آنها و عبرانیان رخ داده است؛ ولی کنعانیها در واقع، قبایل سامیاند که از زمانهای دور، از صحرای شبه جزیرة عرب یا صحرای «سوریه» کوچ کردند...
کنعانیها نخستین کسانی بودند که مس را کشف کردند و با ترکیب آنها با روی، برنز ساختند. همچنین برای تزیین عاج از طلا و نقره استفاده کردند و بعدها نیز آهن را به کار گرفتند... تاریخ کنعانیها تا حدود زیادی با تاریخ «مصر» مرتبط است...
صنعت رنگسازی کنعانیها، مخصوصاً رنگ قرمز و ارغوانی که با نام آنها قرین گشته است، رونق زیادی یافت.
کنعانیان را نخستین مخترعان حروف نگارش دانستهاند. فینیقیها و بعدها عبرانیان الفبای کتابت را از آنها اقتباس کردند. آن مقدار از ادبیات کنعانی که به ما رسیده، عمدتاً شعر است.
دین کنعانیها، چندخدایی سامی بود که اثری عمیق در اندیشة دینی عبرانیان، پس از ورود آنها به «کنعان» داشت... هرکدام از شهرهای کنعانیان خدایان خاصّ خود را داشت؛ امّا این خدایان اغلب در میان خدایانی که مورد پرستش همگان بودند، جای داشتند...
بعل، برترین خدایان کنعانی و مرکز مجموعة دیگری از خدایان بود. کلمة بعل در اصل، اسم عام (نه اسم خاص)، به معنی آقا و سرور است. به همین علّت، به خدایان مختلف قابل اطلاق بوده؛ امّا بعل بزرگتر، خدای طوفان و برق و باران و تندباد بوده است.
خدایان کنعانی دیگری نیز هستند که نام آنها از ملک اشتقاق یافته است. این اسم میان عمونیها، به عنوان اسم خاصّ قوم آنها، به صورت «ملکوم» به کار رفته است... کنعانیها علاوه بر حیوانات، انسانها را نیز قربانی میکردند. این قربانیها معمولاً در حوادث طبیعی ناگوار و فراگیر، به عنوان بزرگترین و شریفترین قربانی تقدیم خدایان میشدند... عادت دیگری که حاکی از سطح نازل دینی در میان کنعانیان است، وجود زنا در مناسک دینی آنهاست. این عمل بخشی از نیایش مربوط به سرسبزی و باروری بود...
عبرانیان تمدّن مادّی کنعانیها را اخذ کردند و همانطور که دربسیاری از عبادات و آداب و اعمال و ویژگیهای دینی از آنها پیروی کردند، فرهنگ و تمدّن مادّی را نیز از آنان اقتباس کردند. عبرانیان کشاورزی را نیز در «کنعان» آموختند و به زبان کنعانیها سخن میگفتند. نخستین خوانندگان هیکل نیز از کنعانیها بودند و موسیقی که داوود و سلیمان مینواختند نیز موسیقی کنعانی بود. همچنین شعر عبری نیز از شعر کنعانی تأثیر پذیرفت...
ساختمانهای مذهبی عبرانیان نیز اصل کنعانی داشت. نقشة هیکل مطابق نقشة معابد کنعانی بود.
ورود و نفوذ عبرانیها به سرزمین «کنعان» از طریق حمله به آنجا و نیز از طریق ازدواج و همکاری با کنعانیها انجام گرفته است...
در اندیشة صهیونیستی، به اعراب، به مثابه همین اقوام کنعانی نگریسته میشود. اشارات زیادی در نوشتههای «گوش امونیم» وجود دارد که اعراب را کنعانیها، یبوسیان18 و عمالیقیهایی میشمرد که باید نابود شوند. از همینجا، اهمّیت یوشع بن نون که دانشآموزان مدارس اسرائیل او را به نیکی میشناسند، افزایش مییابد.
او قهرمانی عبرانی است که رهبری عملیات نابودی اقوام کنعانی را بر عهده داشت...19
به روایت «کتاب مقدّس» در «سفر لاویان»، خداوند به حضرت موسی(ع) فرمان قتل پرستندگان و قربانیکنندگان مولوخ را میدهد:
خداوند به مُشه (موسی) چنین سخن گفت: به فرزندان ییسرائیل (اسرائیل) بگو از فرزندان ییسرائیل و از غریبی که از میان قوم ییسرائیل زندگی میکند، هر کس نسلش (کسی را) برای مولِخ (بت مخصوصی است) تخصیص دهد، حتماً کشته شود. عامّة مردم او را سنگباران کنند و من خشمم را متوجّه آن شخص میکنم و او را میان قومش نابود میسازم؛ چونکه به خاطر ناپاک کردن مکان مقدّس من و برای بیحرمت ساختن نام مقدّسم از نسل خود (کسی را) برای [بت] مولخ تخصیص داده است و اگر عامّة مردم از کشتن آن مرد در حالی که از نسلش (کسی) را به مولخ داده، چشم بپوشند (بدین منظور) او را نکشند، من خشمم را متوجّه آن مرد و خانوادهاش نموده، او را و همة کسانی را که از او پیروی میکنند تا به دنبال مولخ منحرف شوند، از میان قومشان نابود میکنم. اگر کسی به احضارکنندة روح و جادوگر رجوع کند تا با پیروی از آنها منحرف شود، من خشمم را متوجّه آن شخص نموده، او را از میان قومش نابود خواهم کرد.20
متون تاریخی گواهی میدهند که از گذشتههای دور، مراسم قربانی کردن انسان در میان پیروان بسیاری از فرقههای شبه مذهبی اتّفاق افتاده است. معابد خون آلود آزتکها و قلب تپندة قربانیان بیگناه در دست کاهنان تمدّنهای «آمریکای جنوبی»، قربانی سالانة هندوان برای خدای مادر، کالیشیوا و گردنبندی از جمجمههای انسانی در گردن کالی هندی، تنها مصادیقی از این واقعة دهشتناک است؛ امّا همواره این یهودیان بودند که در این زمینه نیز از دیگر اقوام بدوی پیشی گرفتند، حتّی بعد از تجریة فرامین و کلمات وحیانی انبیای الهی.
منابع تفسیری و لغوی در بیان ویژگیهای بت بعل، آن را از طلا،21 توخالی، چهارروی، دارای ارتفاع 20 زراعی22 و دو یاقوت بزرگ در چشم،23 مانند انسانی نشسته بر صندلی، در حال خوردن چیزی وصف کردهاند که شیطان با سخن گفتن از درون آن، مردم را به گمراهی میکشانده است.24
از فرجام بعل اطّلاع دقیقی در دست نیست. به موجب پارهای از گزارشها، به رغم مبارزاتی که برای ریشهکن کردن پرستش آن در زمانهای مختلف صورت گرفت، باز هم عبادت آن استمرار یافت. سرانجام این بت نیز همچون بتهای دیگر «جزیرةالعرب» با گسترش اسلام از بین رفت.25
به اعتقاد بیشتر مفسّران، «بنیاسرائیل» پس از وفات حزقیل نبی(ع) به پرستش بعل روی آوردند و سبب رواج آن را نیز همسر اخاب دانستهاند:
اخاب پسر عمری در سال سی و هشتم سلطنت آسا، پادشاه «یهودا»، پادشاه اسرائیل شد و بیست و دو سال در «سامره» سلطنت کرد. اوبیش از پیشینیان خود، علیه خداوند گناه ورزید. گویا گام برداشتن در راه گناهآلود یربعام، پسر نباط برایش کافی نبود که با ایزابل، دختر اَتبعَل، پادشاه «صیدون» هم ازدواج کرد و بت بعل را خدمت و پرستش نمود. او پرستشگاه و قربانگاهی برای بعل در سامره ساخت.26
آنها بر تمامی فرامین خداوند پشت کردند و برای خود دو گوسالة فلزی و الهة اشره ساختند و آنچه را در آسمان بود، پرستش کردند و بت بعل را خدمت نمودند. ایشان دختران و پسران خود را در آتش سوزاندند و برای بتها قربانی کردند و به فالگیری و جادوگری روی آوردند و خود را در نظر خداوند به پلیدی فروختند و خشم او را برانگیختند.27
ارمیای نبی(ع) از پیامبران بزرگ بنیاسرائیل در عصری بود که «اورشلیم» به دست بختالنّصر سقوط کرد و بنیاسرائیلیان به اسارت «بابل» درآمدند. کتاب مستقلّی که بیشتر به یک سوگنامه شبیه است، در مجموعة اسفار «تورات» وجود دارد.
تجزیة «یهودیّه» به دو بخش شمالی و جنوبی و جنگهای پیاپی میان آنها و رواج شرک و بتپرستی میان یهودیان و ضعف و بحران اقتصادی، همگی سبب زوال قدرت و انحطاط سیاسی و فرهنگی و اجتماعی آنان شده و رونق و اقتدار زمان سلیمان را از بین برده بود. در این دوره، شاهد ظهور پیامبران مصلحی هستیم که عمدة آموزههای آنان، صبغة اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی داشت. این پیامبران در کنار پند مردم، به پیشگویی حوادث اسفبار آیندة یهود به صورت عذاب خداوند پرداخته، بدینوسیله انان را از عواقب شوم کردارهایشان بیم میدادند.... اشعیای نبی سرسلسلة این پیامبران به شمار میرود.
او پادشاهان و بزرگان یهود و عموم مردم را به دلیل نقض احکام روز شنبه و پرستش ربّالنّوع خورشید و گناهان دیگر توبیخ میکرد.
رسالت ارمیا، پیام انتقال خدا از ملّتی گنهکار است.28
در بیان علّت خشم خداوند در بارة «بنیاسرائیل»، ارمیا(ع) میفرماید:
خداوند میفرماید: «اورشلیم» را به خرابه تبدیل کرده، آن را از لانة شغالها خواهم کرد. شهرهای یهودا را خالی از سکنه و ویران خواهم ساخت. پرسیدم: خداوندا! چرا این سرزمین باید به بیابان خشک و سوزان تبدیل شود؛ به طوری که کسی جرئت نکند از آن عبور نماید؟ کدام انسان حکیمی میتواند این موضوع را درک کند؟ به چه کسی این را آشکار کردهای تا به مردم توضیح دهد؟
خداوند در جواب فرمود: «قوم من از دستورهایی که به ایشان داده بودم، سرپیچی کرده و به آنچه گفته بودم، عمل ننمودهاند؛ بلکه به جای آن در پس خواستههای دل سرکش خود رفتند و طبق تعلیم اجدادشان، بتهای بعل را پرستیدند. به این سبب، به ایشان خوراک تلخ خواهم داد و آب زهرآلود خواهم نوشانید. ایشان را در میان قومهایی که نه خودشان و نه اجدادشان میشناختند، پراکنده خواهم ساخت؛ حتّی در آنجا نیز شمشیر هلاکت را به تعقیبشان خواهم فرستاد تا به کلّی نابود شوند.»29
یکی از مهمترین و اصلیترین مأموریت «بنیاسرائیل» در همراهی و متابعت از حضرت موسی(ع)، مهاجرت از «مصر» به سرزمین «کنعان» و جهاد با اقوام ساکن این منطقه بود؛ اقوامی که در منتهاالیه بتپرستی، فسق و فجور مستقر بودند؛ چنانکه در یکی از اسفار «عهد عتیق» آمده است:
خداوند به موسی فرمود که:
«به قوم اسرائیل بگو: وقتی که از رود «اردن» عبور کردید و به سرزمین کنعان رسیدید، باید تمامی ساکنان آنجا را بیرون کنید و همة بتها و مجسّمههایشان را از بین ببرید و عبادتگاههای واقع در بالای کوهها را که در آنجا، بتهایشان را پرستش میکنند، خراب کنید...»30
امّا بنی اسرائیل بخش فرمان تصرّف و تملّک را گرفت و بخش مهمّ در معیّت حضرت موسی(ع) و آئین الهی موسوی بودن را واگذارد. در نتیجه، آنان که طبق حکم پروردگار و در همراهی با حضرت موسی(ع) هجمه آورده بودند تا کنعانیان و عمالقة بتپرست مبتلا به فسق و فجور و سحر و جادو را موسوی و کلیمی کنند، خود در صورت و سیرت، کنعانی شده و تمامی صفات ذمیمه و پست آنان را پذیرفته و بدانها مؤمن شدند. از جملة این آلودگیها، پرستش مولوخ و اجرای مراسم قربانی در پیش پای این بت شیطانی و کسب خوی عصیانگری تصرّفی و تمامیّتخواهی بود که نسل در نسل گذشت و به زمان حال رسید.
و آن پیغمبر [ارمیا] از اینکه میدید قومش بعل و مولک [مولوخ] را میپرستند، اندوهگین و خشمناک شده بود.31
اقلّیت چشمگیری از مردم به سنگهای مقدّس سجده میکردند یا بعل و آستارته را میپرستیدند یا با روش بابلیان به خبر گرفتن از غیب میپرداختند یا بتهایی برپا میداشتند و برای آنها بخور میکردند یا به پرستش گوسالة طلایی میپرداختند یا در هیکل، جلسهها و جشنهای بتپرستانه تشکیل میدادند یا فرزندان خود را وادار میکردند که به عنوان قربانی از میان آتش بگذرند...32
آستارته33 در اساطیر «فینیقیه» نام الهة باروری، زیبایی، عشق جنسی و مطابق با ایشتر34 بابلیها بود که بعدها به علّت یکی شدن وی با الهههای دیگر، او را خدای ماه نیز به شمار آوردند.35
جالب توجّه آنکه، عبرانیان مأمور به تخریب عبادتگاههای مستقر در بلندای کوهها و محلّ استقرار بتها و بتخانهها شدند؛ امّا چنان بتپرستی به کامشان شیرین آمد که خود به بازسازی و توسعة دیرها و دخمهها و بتخانهها مشغول آمدند.
امروزه، شهر «صفد» در «الجلیل»، یکی از چهار شهر مقدّس یهود، بزرگترین پایگاه کابالیستهای یهودی است.
«صفد»36 از کلمة کنعانی «صفت» به معنای «بخشش»، نام شهری است در الجلیل. بالای کوهی به ارتفاع دو هزار و هفتصد و هشتاد فوت از سطح دریا و یکی از چهار شهر مقدّس یهود (به همراه «قدس» و «الخلیل» و «طبریّه»)...
در قرن شانزدهم میلادی، صفد به مرکزی دینی تبدیل شد. یوسف کارو،37 مؤلّف «شولحان عاروخ»،38 اسحاق لوریا39 و شاگردش، حَییم ویتال40 که از بزرگان تعالیم قبالا [کابالا] بودند، در این شهر میزیستند. بدین ترتیب، صفد مرکز تعالیم و تحقیقات کابالایی شد.41
کابالا،42 همان تصوّف یهودی است، متّکی به ریاضتهای غیرالهی و رازآلود و البتّه آلوده به باورهای خرافی جادوگرانه.
کابالیستهای یهودی مستقر در صفد، با اجرای مراسمهای خاص، همواره سعی در مقابله با مؤمنان و تضعیف قوای آنان در سرزمینهای اسلامی برای حمایت از صهیونیسم بینالمللی و ایادی شیطانپرست مستقر در دیرهای صهیونیستی و مجامع فراماسونری جهانی کردهاند.
ربّی اسحاق لوریا، پدر تصوّف کابالایی یهودی (1534-1572م.) اندیشهپرداز جدید کابالیسم، به یک خاندان سرشناس یهودی تعلّق داشت که شاخههای آن در بسیاری از کشورهای اروپایی و اسلامی گسترده بود. برادرش، مردخای، پیمانکار مالیاتی ثروتمند در «فرانسه» بود. اسحاق در نوجوانی به مصر رفت و مدّتی در جزیرهای در نزدیکی «قاهره» که به عمو و پدرزنش تعلّق داشت، زیست. در این دوران بود که لوریا به اندیشهپرداز کابالی و یکی از رهبران اصلی این فرقه بدل شد... پیروان لوریا، او را مسیح بن یوسف میدانستند که راه را برای ظهور مسیح اصلی، مسیح بن داوود (سلطان موعود قوم یهود) هموار کرد.43
پینوشتها:
پانویسهای این مقاله
- ۱
1. Metropolis.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. Fritz Lang.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. Moloch.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. Joh Fredersen.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. عمونیها (Ammonites) از ملل قدیم سامی بودند که مطابق روایات «تورات» با عبرانیان خویشاوندی داشتند. عمونیها پس از مدّتی نه چندان کوتاه که به صورت بدوی زندگی میکردند، دولتی پادشاهی در شمال «موآب» تأسیس کردند که از سال 1500 ق.م. تا قرن دوم میلادی برجای بود. آنان پایتخت کشورشان را «رباه عمون» (یا چنانکه در تورات مذکور است: ربهبنیعمون) نامیدند. عمونیها و عبرانیها مدّتی طولانی با هم درگیر بودند که شکستها و پیروزیهای مختلفی در این زمان نصیب هر یک شد تا سرانجام پایتخت آنها به دست داوود(ع) سرنگون شد.
یکی از زنان عمونی در دربار سلیمان(ع) به گمراهی و پرستش خدای عمونیان، ملکوم (مولک) منسوب گشته است... عمونیها نیز همچون دیگر ملل منطقه در قرن نهم قبل از میلاد، ابتدا به تابعیت آشوریان درآمدند و سپس تحت سلطة «بابل» و پس از آن «ایران» و آنگاه «یونان» و سپس «روم» قرار گرفتند تا اینکه نام آنها از تاریخ محو شد...
عمونیها خدایان باروری و حاصلخیزی را میپرستیدند که مهمترین آنها ملکوم بود. (المسیری، عبدالوهّاب، «دائرةالمعارف یهود، یهودیّت و صهیونیسم»، ج 4، صص 100-101.)
وقتی یوشانات، پادشاه «یهودا» و اخاب، پادشاه اسرائیل هر دو بر تخت «سامره» جلوس کرده بودند، چهارصد پیغمبر دروغگو پیش روی ایشان ایستادند. پس به پادشاه اسرائیل گفتند: قیام کن بر ضدّ عمونیان؛ زیرا خدای، ایشان را به دستهای تو واگذار خواهد کرد و عمون را بر باد خواهی داد. («انجیل برنابا»، ترجمة حیدرقلی سردار کابلی، فصل 160: 2-3.)
بازگشت به متن ↑ - ۶
6. ویکیپدیا دانشنامة آزاد، ذیل واژة مولوخ.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. دهخدا، علیاکبر، «لغتنامه»، ذیل واژه.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. «سفر خروج»، 32: 25-28.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. دورانت، ویلیام جیمز، «تاریخ تمدّن: مشرق زمین، گاهوارة تمدّن»، ترجمة احمد آرام و دیگران، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، چاپ چهارم، 1372، صص 361-362.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «قاموس کتاب مقدّس»، صص 180-181.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «تاریخ طبری»، ج 1، ص 461.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
12. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «معجم البلدان»، ج 1، ص 455.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۳
13. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «تاریخ جامع ادیان»، صص 338-339.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۴
14. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «المفصّل»، ج 6، ص 307.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۵
15. «ویکیفقه»، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «تاریخ تمدّن»، ج 1، ص 345.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۶
16. «تعرّب بعد از هجرت» به معنی بازگشت به بادیه پس از هجرت به مدینه و یک ضربالمثل است. در دوران هجرت پیامبر اکرم(ص) این اصطلاح درمورد کسانی به کار برده میشد که بعد از ایمان آوردن وهجرت به مدینه، به مکّه یا بادیه بازگشت میکردند. بنابر آیات قرآنی و روایات، این بازگشت به عقب، گناه بزرگی تلقّی میشده است.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۷
17. Canaan.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۸
18. تیرهای از کنعانیان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۹
19. المسیری، عبدالوهّاب، «دائرةالمعارف یهود، یهودیّت و صهیونیسم»، ج 4، صص 105-109.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۰
20. «کتاب مقدّس»، انجمن کلیمیان ایران، سفر لاویان، قدوشیم، فصل بیستم: 1-6.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۱
21. ویکیفقه، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «لسان العرب»، ج ۱، ص 449.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۲
22. ویکیفقه، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «روض الجنان»، ج ۱۶، ص 224.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۳
23. ویکیفقه، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «کشف الاسرار»، ج 8، ص 296.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۴
24. ویکیفقه، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «التحریر و التنویر»، ج 23، ص 167.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۵
25. ویکیفقه، دانشنامة حوزوی، ذیل واژة بعل؛ به نقل از «جاهلیت و اسلام»، صص 265-266.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۶
26. «کتاب مقدّس»، اوّل پادشاهان، باب 16: 30-34.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۷
27. «کتاب مقدّس»، دوم پادشاهان، 17: 16-18.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۸
28. دورانت، ویلیام جیمز، «تاریخ تمدّن»، ج ۱، صص 350-372.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲۹
29. «کتاب مقدّس»، ارمیا، 9: 11-16.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۰
30. المسیری، عبدالوهّاب، «دائرةالمعارف یهود، یهودیّت و صهیونیسم»، ص 121.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۱
31. دورانت، ویلیام جیمز، «تاریخ تمدّن، مشرقزمین گاهوارة تمدّن»، ج 1، صص 365-367.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۲
32. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۳
33. āstārte.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۴
34. Ishtar.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۵
35. معصومی، علیرضا، «دائرةالمعارف اساطیر و آئینهای باستانی جهان»، تهران، انتشارات سورة مهر، چاپ اوّل، 1388.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۶
36. Safed.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۷
37. Yosef Caro.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۸
38. Shulchan Aruch.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳۹
39. Isaac Luria.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴۰
40. Hayyim Vital.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴۱
41. المسیری، عبدالوهّاب، «دائرةالمعارف یهود، یهودیّت و صهیونیسم»، ص 128.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴۲
42. Kabbalah.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴۳
43. برای مطالعة دقیقتر ن.ک به: شولم، گرشوم گوهارد، «گرایشها و مکاتب اصلی عرفان یهود»، برگردان علیرضا فهیم، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، چاپ اوّل، 1392.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑