حسن جلالى عزيزيان
محتشم چشمانش را كه باز كرد به اطراف حركت داد. تاريكى بود و سكوت و نور كم‌فروغ شمعى كوچك. صداهايى از دوردست خيال، درهم و برهم كه موج برمى داشت و اوج مى‌گرفت.
دردى ويران‌كننده بر رخش پاشيده بود لبهايش لحظه‌اى لرزيد و بغض را در سينه‌اش كشت. احساس كرد غمى به سنگينى عالم بر دلش سنگينى مى‌كند، غمى كه اگر بر كوه فرود مى آمد مى‌شكست و فرو مى‌ريخت.
انگار همين ديروز بود. گفل زندگيش، پسر دلبندش1 پيش رويش سوخت و پرپر شد. دلش ازدست روزگار سر رفت. ديگر زندگى و شعر برايش بى‌معنا شده بود. ادباى كاشان و شعراى معاصر در رثاى فرزندش بسيار سروده بودند، حتى خودش هم مرثيه‌اى غرّا در عظمت اين واقعه سروده بود. امّا درد او را اين چيزها درمان نمى‌كرد.
دوباره بر بستر دراز كشيد كه چشمش به شيشه مات پنجره افتاد. دلش هفرى فرو ريخت. انگار دو چشم كوچك و پرمژگان به او خيره شده بود. پسرش بود كه مى‌گريست و بابا، بابا مى‌گفت. چشمانش را ماليد، كسى پشت پنجره نبود.
روح صدا در تار و پود محتشم كاشانى حلول كرد. حس غريبى به‌او دست داد. در خود نبود. در مرگ فرزند خود را مقصر مى‌دانست، چشمان غم گرفته‌اش را بست تا بار ديگر پسر را در خواب به تماشا بنشيند.
آب بود و آب، آبشارهاى بزرگ رودخانه‌هاى پرجوش و خروش، چشمه‌هاى زلال، آب همه‌جا بود، او بر هوا مى‌رفت و هيچ نمى‌گفت. باغى از دور نمايان شد. بوستانى بزرگ و بى‌انتها، تا چشم كار مى‌كرد درخت بود و گل و گياه. سبز سبز. ميوه‌هايى آبدار و زرين كه همه يكجا به‌ثمر نشسته بودند.
در به‌آرامى باز شد. صدايى ملكوتى از وراى زمان او را به رفتن مى‌خواند. خود را در كشاكش راه يله داد، خود نمى‌رفت، بلكه انگار نيرويى نامرئى او را مى‌كشاند. احساس كرد كه دلش سبك شده است. درد و غم از تنش شسته شده و حالت غريبى‌اش ريخته است.
در خط نگاهش مردى سبزپوش را به نظاره نشست، قامت رساى مردى زيباروى كه لبخند مى‌زد و او را مى‌نگريست.
او را شناخت، دلش گواهى داد او پيامبر رحمت، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، است. خواست برود و دستهايش را غرق بوسه كند، صداى گامهاى شمرده‌اش از اعماق زمان به‌گوش مى‌رسيد، نزديكتر آمد و نرم‌خندى زد. لبهاى حضرت حركت نمى‌كرد. امّا شنيد:
تو براى فرزند خود مرثيه مى‌سرايى، امّا براى فرزند من مرثيه نمى‌گويى؟
آرى، ديشب همين را به او فرموده بود. خجالت مى‌كشيد چشم
در چشم پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، بدوزد. ياراى آن نداشت كه چشم از سيماى پرمحبت او برگيرد، حيران و واله فقط مى‌نگريست و دم فرو بسته بود.
پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، فرمود:
چرا در مصيبت فرزندم مرثيه نگفتى؟
كلام پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، عتاب داشت. عرق بر چهره‌اش نشست.
- «چون تاكنون در اين وادى گام برنداشته‌ام. راه ورود براى خود پيدا نكردم».
فرمود: بگو:
باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است.
از خواب پريد. در تاريكى دوات و كاغذ را يافت، دستهايش مى‌لرزيد. در كلام پيامبر طنين جادويى حق بود و زلال معرفت.
بايد امر نبى را اطاعت مى‌كرد، بايد از حسين، عليه‌السلام، مى‌گفت و حادثه بزرگ عاشورا.
بازاين چه شورش است كه در خلق عالم است
سرود:
باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
مصرع به مصرع و بيت به بيت سرود، روزها از پس هم مى‌رفتند و او تنها با كاغذ و قلم مأنوس بود. هرازگاهى چيزى در ذهنش جرقه مى‌زد و او را به نوشتن مى‌خواند. دستش با كاغذ آشنا بود و ذهنش با ظهر كربلا. به گذشته كوچيده بود. پيش رويش اصحاب نفر به نفر رخصت رزم مى‌گرفتند و چون شقايق پرپر مى‌شدند. ضيافت عشق بود و آلاله‌هاى قبيله سربداران سرزمين سرخ بيدارى.
به خود آمد. سكوت بود و سكوت. نگاهش با كاغذ آشنا بود. چند بند سروده‌اش را به پايان رسانده بود. مصرعى ناتمام پيش رويش بود:
هست از ملال گرچه برى ذات ذوالجلال
شگفت‌زده شد. عقلش به‌جايى قد نمى‌داد. هرچه بنويسد ممكن است به مقام پروردگار سبحان جسارتى كند. قلم از دستش فرو افتاد. رنگ از چهره‌اش پريد. احساس خفقان كرد. سرگيجه گرفت و آرام بر بستر غنود.
- «مى‌دانستم كه كار به اينجا مى‌كشد، راه چاره‌اى نيست... پيش پيامبر، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، رو سياه شدم. كجا رفت آن همه نغزگوئيت محتشم؟ يك كاشان بود و يك محتشم. آه، آه، كه همه‌اش اسم بود و رسم».
خواب به چشمانش آمد. جوانى خوشبوى و رعنا، سبزپوش و زيبا، در همان باغ بهشتى در جاى پيامبر ايستاده بود. سلام كرد و پاسخ شنيد. حضرت ولى عصر، عجّل‌اللَّه‌تعالى‌فرجه، فرمود:
چرا مرثيه خود را به اتمام نمى‌رسانى؟
پاسخ داد:
- «در اين مصرع به بن‌بست رسيدم، نمى‌توانم رد شوم».
فرمود: بگو:
او در دل است و هيچ دلى نيست بى‌ملال
ياراى حرف زدن نداشت، شوق در رگهايش مى‌دويد و زبانه مى‌كشيد. ندانست كى امام از باغ رفته است. صداى گنگ و مبهم، ذهنش را انباشت. صدا هر لحظه نزديكتر مى‌شد. دسته دسته فرشتگان مى‌آمدند و هروله‌كنان، پاى مى‌كوفتند.
همه سياه برتن كرده بودند و اشك مى‌ريختند، گويا كسى نوحه مى‌خواند. صدايش حفزن داشت و اندوه، نوحه را اينچنين آغاز كرد:
بازاين چه شورش است‌كه درخلق عالم است؟
باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز اين چه رستخيز عظيم است كز زمين
بى نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است؟
چشم گشود، پهنه صورتش خيس اشك بود و دستش مدام بالا مى رفت و بر سينه فرود مى آمد. انگار زمين و زمان با هم دَم گرفته بودند و در عزاى سالار شهيدان نوحه‌سرايى مى كردند.2
پى‌نوشتها:
×. برگرفته از كتاب «نگاه سبز» نوشته حسن جلالى عزيزيان. با سپاس از سركار خانم «صغرى خنارى» از قائم‌شهر كه اين داستان را براى ما ارسال كردند.
1. در برخى منابع «برادرش» آمده است.
2. با استفاده از: الكلام يجّرالكلام، ج2، ص110؛ در انتظار خورشيد ولايت، ص170-171.