محمود مطهری نیا
اشاره:
در چند سال گذشته به موازات گسترش اندیشه مهدویت و منجی گرایی در جهان، شبههپراکنی و طرح اندیشههای سست و واهی با هدف خدشهدار ساختن تفکر مهدویت و انتظار شیعی، رشد فزایندهای داشته است و فرهنگسازان جهانی با بهرهگیری از آخرین پیشرفتهای اطلاعرسانی (نظیر اینترنت) و با به کار گماردن برخی افراد بیمایه و شهرتطلب تلاش کردهاند که به هر نحو ممکن این تفکر رهاییبخش را مورد حمله قرار دهند. در این میان نویسندگان و متفکران شیعه و اهل سنت نیز با درک ضرورت حضور قدرتمند در عرصه دفاع از اندیشه مهدویت تلاش وسیعی را آغاز کردهاند که درخور تقدیر است.
در این مقاله شما با دو مورد از آخرین کتابهایی که در رد شبهات مخالفان اندیشه مهدویت نگاشته شدهاند، آشنا میشوید:
1. در انتظار ققنوس
(کاوشی در قلمرو موعودشناسی و مهدیباوری)
نویسنده: سید ثامر هاشم العمیدی
ترجمه و تحقیق: مهدی علیزاده
ناشر: قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینیقدس سره،
تاریخ نشر: چاپ اول، 1379؛
تعداد صفحات: 352 صفحه
محقق ارجمند سید ثامر هاشم العمیدی مسؤول مرکز تحقیقات ولی عصر، علیهالسلام، دو کتاب در نقد و بررسی شبهات احمدالکاتب تالیف کرده است:
اول: «الامامة و المهدی فی تطور الفکر السیاسی الشیعی من الشوری الی ولایة الفقیه» که در این کتاب به نقد مستقیم و مطالعه اعتقادی سطر به سطر نوشته این فرد میپردازد.
دوم: «المهدی المنتظر فی الفکر اسلامی» مؤلف این کتاب را به سفارش «مرکز الرسالة» تالیف کرده که در قالب نخستین کتاب از «سلسلة المعارف الاسلامیة» توسط مرکز مزبور انتشار یافت.
مؤلف بدون نام بردن از نویسنده و اثر مورد نظرش به شکل غیر مستقیم به نقد کلی سخنان وی در باب مهدویت میپردازد و تنها در دو سه جا از کتاب (ابتدا و انتهای مقدمه و انتهای فصل آخر) با کنایه از وی یاد میکند. این کتاب توسط آقای مهدی علیزاده ترجمه و با افزودن پنج فصل جدید در قالب بخش دوم و برخی تعلیقات به فصول چهارگانه بخش اول که توسط مؤلف نگارش یافته بود با عنوان «در انتظار ققنوس» توسط مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قم) برای اولین بار در تابستان سال جاری منتشر شد.
این کتاب که پس از ترجمه به چهار زبان زنده دنیا توسط مؤسسه بینالمللی «الامام علی، علیهالسلام» به زبان فارسی ترجمه شد حاصل تحقیق و تتبع مؤلف در
183 منبع و 200 منبع توسط مترجم میباشد و فصل چهارم کتاب از بخش اول حاصل کار مشترک مؤلف محترم و محقق گرامی دکتر عبدالجبار شراره است.
بخشهای افزوده شده توسط مترجم از این قرار است:
1- مقدمه: که پس از بیان حقوق امام، علیهالسلام، بر موالیان و وظیفه علمای دینی در عصر غیبت، در باب معرفی حضرت به معرفی رقم قابل توجهی از کتب نوشته شده درباره حضرت از شیعه و سنی در سه مقطع پیش و پس از تولد حضرت و سده اخیر و علاوه بر آن به بیان آمار کتب انتشار یافته بر حسب موضوع میپردازد. پایان بخش مقدمه، معرفی کتاب و ترجمه آن میباشد.
2 - بخش دوم (مهدیباوری): که شامل یک مقدمه مختصر و هفت فصل با عناوین زیر است:
فصل اول: مهدیباوری و ضرورت تعمیق پیوندهای عاطفی با امام زمان، علیهالسلام (شامل تعریف ایمان و ایمان به غیب)؛
فصل دوم: مهدی باوری و امنیت روانی (شامل بعد حمایتی وجود حضرت و نقش ایشان در ایجاد امید برای زندگی)؛
فصل سوم: کالبد شکافی انتظار (شامل تعریف واژه انتظار و ریشه یابی دشواریهای آن)؛
فصل چهارم: بعثت انبیا و انقلاب مهدی، علیهالسلام، (شامل فلسفه بعثت انبیا و نقش حضرت با توجه به رسالت انبیا در مساله نشر یکتاپرستی)؛
فصل پنجم: شیعه قافله سالار کاروان انتظار (بیان تاثیر ایمان به حضرت بر فرهنگ تشیع از دیدگاه مستشرقین)؛
فصل ششم: توطئه استکبار جهانی علیه مهدی باوری (که هدفش بیان دخالتهای مستقیم و غیر مستقیم دشمنان در تحریک برخی از جاهلان جهتحمله به این مباحثبا اشکال و طرق گوناگون است)؛
فصل هفتم: سر نهان در سپهر ادب که اشعار و غزلیاتی را که از علمای بزرگواری نظیر امام خمینی ملامحسن فیض کاشانی، ملاهادی سبزواری، مرحوم کمپانی، شیخ فضلالله نوری و مرحوم الهی قمشهای، رحمةاللهعلیهماجمعین، و آیتالله مکارم شیرازی،دامتبرکاته، به عنوان حسن ختام کتاب آوردهاند.
از جذابترین قسمتهای بخش دوم فصل پنجم آن است که بیان مستشرقین درباره حضرت است که به قول مترجم محترم: «خوشتر آن باشد که سر دلبران گفته آید در حدیث دیگران».
در آنجا از ماربین، محقق آلمانی، چنین نقل میکنند:
... گویا فرد فرد شیعه، بدون استثناء شب که به بستر میروند به امید ترقی و عالمگیری مذهب و اقتدار خود، صبح از خواب بر میخیزند. بر دانشمندان اجتماعی روشن است اگر چنین عقیدهای در میان فرد فرد ملتی گسترش یافته و رسوخ کند ناچار روزی اسباب طبیعی برای آنان فراهم خواهد آمد...
و از هانری کربن اسلامشناس و شیعه پژوه مشهور فرانسوی اینچنین نقل میکند:
... آنچه تشیع درباره شخصیت دوازده امام برای خود تبیین کرده که نه «حلول» است که هبوط خداوند را در تاریخ تجربی در بردارد و نه عقاید «لا ادریه» که انسان را با عالمی که خداوند آن را ترک کرده است، مواجه میسازد
و نه وحدت بینی انتزاعی اسلام سنی. که بعد بینهایتی میان خداوند و انسان به وجود میآورد. وضع فعلی جهان ما را وادار میکند که بار دیگر درباره صراط مستقیم بین «تشبیه» و «تعطیل» بیندیشیم.
... اینجانب مفهوم امام غایب را با روح غربی خودم به گونهای نو و بکر، احساس و درک میکنم و چنین به تفکر و دلم الهام میشود که رابطه حقیقی آن را با حیات معنوی بشر وابسته میدانم....»
2. شبهات و ردود
(الرد علی شبهات احمد الکاتب حول امامة اهلالبیت، علیهمالسلام، و وجود المهدی المنتظر، علیهالسلام)، الحلقات 1 - 4.
نویسنده: السید سامی البدری
ناشر: مؤلف
تاریخ نشر: چاپ سوم، 1421
تعداد صفحات: 552 صفحه
محقق گرانقدر، استاد «سید سامیالبدری» بنیانگذار و رئیس مؤسسه «مجمع الذخائر الاسلامیة» یکی دیگر از دهها نویسنده و اسلامشناسی است که پس از انتشار کتاب احمدالکاتب در اولین فرصتبه پاسخگویی شبهات وی پرداخت. کتاب «شبهات و ردود» که در چاپهای قبل در چهار مجلد مجزا از همدیگر با عناوین:
1- العقیده الاثنی عشریة،
2- النص علی علی، علیهالسلام،
3- امامة اهلالبیت، علیهمالسلام،
4- ولادة و وجود الامام المهدی، علیهالسلام
عرضه شده بود، با ویرایشی جدید و اضافه شدن یک فصل مقدماتی با عنوان «الامامة اهلالبیت، علیهمالسلام، و نظام الحکم» در سومین چاپ برای استفاده علاقهمندان و اسلام پژوهان ارائه گردید. این کتاب که به زبان عربی نگارش یافته و از کوشش و زحمات محققانه نویسنده خویش خبر میدهد؛ تحسین علمای بزرگواری نظیر علامه عسکری، آیتالله سیدکاظم حائری و آیتالله شیخ مجتبی عراقی و نویسندگانی چون استاد حیدرالحلی (از سوئد) استاد خضیرعباس (از کانادا) دکتر سعید سامرائی و استاد مهدی حمودی (از انگلستان) و استاد سید ثامر هاشم العمیری، استاد حمبل و دکتر عباس ترجمان و... را برانگیخته است.
جلد چهارم که پاسخ شبهات یکی از نویسندگان راجع به حضرت مهدی، علیهالسلام، استحاوی موضوعاتی است نظیر آنچه در ذیل میآید:
1- عقیده اکثریتشیعیان پس از وفات امام حسن عسکری، علیهالسلام؛
2- امامت پس از امام حسن و امام حسین، علیهماالسلام، در دو برادر جمع نخواهد شد؛
3- روایات اهل بیت، علیهمالسلام، درباره تشخیص هویت و ویژگیهای حضرت مهدی، علیهالسلام؛
4- استدلال متکلمین شیعه در غیبت صغری درباره وجود حضرت مهدی، علیهالسلام؛
5- ضرورتی که ایمان به مهدی موعود را و اینکه او همان فرزند امام حسن عسکری، علیهالسلام، است واجب میکند؛
6- علمای اهل سنتبه ولادت حضرت مهدی، علیهالسلام، اذعان کردهاند؛
7- اشکالات درباره ولادت حضرت مهدی،علیهالسلام؛
8- جواب سؤالات احمدالکاتب درباره امام زمان، علیهالسلام؛
9- گفتار علمای پیشین درباره روایات بیان کننده غیبت صغری و غیبت کبرای حضرت مهدی، علیهالسلام.
این کتاب در حقیقتبه بررسی سطر به سطر کتاب «تطور الفکر سیاسی الشیعی...» و با استدلالهای محکم و بیانی قوی به جوابگویی عبارات آن میپردازد.
نویسنده با اشاره به کتبی که با هدف شبههپراکنی در زمینه مهدویت نوشته شدهاند مینویسد:
برای شبهه، علیرغم اینکه میخواهند با آن برخی از عقاید را گرفته سلب کنند در حقیقت نقشی ایجابی و تثبیت کننده در تحریک اهل حق وجود دارد که آنها کل هم خود را برای بحثبه کار گرفته و چنان سطح فکرها را بالا برند که حقیقت در حد ضرورت و نیاز جلا و وضوح و روشنی خویش را بیابد که البته این هدفی است که ضد آن مطلوب و مقصود شبههپراکنان بوده است.
ایشان سپس به کتب شبهه افکنی نظیر «اظهار الحق»؛ «الهدایة»؛ «المغنی»؛ «التحفه الاثنی عشریة» و دیگر آثار حاوی شبهات علمای سنی و نقش آنها در تالیف کتب گرانقدری نظیر «المهدی الی دین المصطفی، صلیاللهعلیهوآله»، «غیبت نعمانی»، «کمالالدین» شیخ صدوق، «الشافی فی الامامة» سید مرتضی، «عبقاتالانوار» و «الغدیر»، «یکصد و پنجاه صحابی ساختگی»، «راویان ساختگی» و «عبدالله بن سباء» توسط علامه عسکری در قرن اخیر اشاره کرده و در انتهای مقدمه میگوید:
هرچند این شبهات و دیگر شبهات تکرار شبهات زیدیه و معتزله و اهل تسنن است و علمای ما هزاران صفحه و صدها کتب در رد و پاسخ آنها نوشتهاند، لیکن همانطور که در ابتدا گفته شد در این مجموعه سعی شده پاسخها مختصر و ساده در اختیار طالبان حق و حقیقت قرار گیرد تا مراجعه به کتابهای مختصر یا مبسوط مستلزم صرف کردن وقت زیاد توسط ایشان نباشد.