علی ابوالحسنی(منذر)
قسمت دوم
اینجا شیعه خانه ماست! میشکند، خم میشود، خطر هست، ولی ما نمیگذاریم سقوط کند.
ماندگاری عجیب ایران!
براستی کدام کشور نظیر ایران (ایران اسلامی شیعه) سراغ داریم که در دو قرن اخیر آن همه مورد طمع وتجاوز قدرتهای سلطهجوی جهانی قرار داشته و هر روز با یک یا چند توطئه و تعرض خانمانسوز نظامی یا سیاسی یا اقتصادی یا فرهنگی و یا همهاینها روبرو شده باشد، و در عین حال، از همه این امواج سهمگین بسلامت جسته و بر خلاف نوع کشورهای اسلامی و شرقی، حتی یک آن هم «استعمار رسمی» نشود و یک لرد انگلیسی یا پرنس روسی یا کنت فرانسوی یا صاحب منصب پرتغالی وهلندی و اسپانیولی وایتالیایی یا مستر امریکایی رسما بر وی حکومت نکند. و این درحالی است که میتوان لیستی دراز از نام کشورهای اسلامی درآسیا وآفریقا راتهیه کرد که هر یک، مدتی کوتاه یا مدید، تحت الحمایه یا مستعمره ومستملکه رسمی رسمی استعمار بودهاند.1
روسهای تزاری در اوایل قرن 19 به شمال ایران حمله کردند تا ... راهی به آبهای گرم جنوب گشایند؛ اما نشد و در پشت رود ارس متوقف شدند. مسلما قدرت پیشروی تا قلب ایران را داشتند و عملا نیز آذربایجان شرقی تا اردبیل در اشغال آنان بود و عوامل گوناگونی چون نوریشگی حکومت قاجاریه، سیستم شبه ملوک الطوایفی موجود در سراسر کشور، کینههای فرو خفته در قلب رقبای سرکوب شده آغا محمد خان قاجار، وبالاخره چشم و همچشمیها وتضادهای سیاسی موجود در دستگاه حکومت فتحعلیشاه و شاهزادگان قاجار نیز با پیشروی روسهابه سمت تهران و سرنگونی فتحعلیشاه و تجزیه کشور مساعدت داشت ولی... به دلایلی و از آن جمله، شروع درگیری عثمانیها با روسهای تزاری؛ همان عثمانیهای که در دوران جنگ ایران و روس، طبق عهدنامهبخارست 1814 متعهد شده بودند محرمانه برای روسها اسلحه و مهمات و آذوقه ارسال دارند - چنین نشد.
انگلیسها در طول همان قرن بارها کوشیدند تا منطقه سیستان وکرمان و خوزستان را به متصرفات خویش بیفزایند و صدها دسیسه نیز در این راه چیدند؛ اما نشد. روس و انگلیس در سال 1907 ایران را به سه منطقه (نفوذ روسها در شمال، نفوذ انگلیسها در جنوب، ومنطقه پوشالی بیطرف در وسط ) تقسیم کردند و در بحبوبه جنگ جهانی اول نیز
تکملههای سری دیگری به آن زدند و ایران را هم عملااشغال کردند؛ اما نشد. پس از آن، انگلیسها، به عنوان فاتح عمدهجنگ جهانی مزبور، در خلا فروپاشی امپراتوری تزاری وخلافت عثمانی در مقام آن برآمدند که ایران را تحت الحمایه خویش قرار دهند و برای این کار نیز قرارداد 1919 وثوق الدوله - کاکس را منعقد کردند و در راه پیشبرد آن رشوهها دادند و داغ و درفشها به کار بردند؛ اما... نشد؛ امپراتوری مغرور تزاری وخلف بلند پرواز بالشویک آن ،و بریتانیای کبیر (که آفتاب در مستعمراتش غروب نمیکرد)همگی رفتند و عثمانی نیز صد پاره شد و هر پاره آن لقمهای در کام یک قدرت استعماری، ولی ایران مانده است و به خواستخدای متعال میرود که کیان و شکوه گذشته خویش را نیز از سرگیرد! به قول یکی از سیاستمداران قدیمی کشورمان: «ایران به بار پنبهای میماند؛ از هر سو بیفتد عیب نمیکند!» چرا؟!
به قول یکی از نویسندگان معاصر:
گویی روزگار همه بلاها و بازیهای خود را بر ایران آزموده وآن را تا لب پرتگاه نیستی برده و از افتادن بازش داشته است. ایران از سخت جانترین کشورهای دنیاست، دورههایی بوده که با نیم جانی زندگی کرده ولی از نفس نیفتاده، چون بیمارانی که میخواهند نزدیکان خود رابیازمایند درست در همان لحظه که همه از او امید برگرفته بودند چشم گشوده و زندگانی را از سر گرفته است!
راستی، هرگز به رمز «بقای ایران»، و «دوام استقلال» آن در این فضای سرشار از توطئه و تجاوز قدرتهای خارجی اندیشیدهایم؟! آن هم قدرتهایی که در عین تضاد منافع با یکدیگر، همواره بر سر تجزیه وبلع ایران اسلامی شیعه با هم «اشتراک منافع» و«وحدت نظر و عمل» داشتهاند؟!
ژنرال پاسکیویچ، فرمانده کل ارتش تزاری در عصر فتحعلیشاه که دوره دوم جنگهای ایران و روس را با پیروزی کامل روسیه وشکست فاحش ایران به پایان برد، زمانی که پس از گذشت مدتی از آن جنگ، احساس کرد که ایرانیها، با مشاهده درگیری میان ترکان عثمانی با روسهای تزاری، در مقام تجدید حمله به قفقازند، در تابستان 1828 به عباس میرزا چنین نوشت:
تکیه بر مواعید سیاسی دولت انگلستان و اعتماد به اقوال ترکها، هر دو باعث زیان وخسران ایران است. انگلستان قدمی برای دفاع از ایران در مقابل روسیه برنمیدارد و تنها منظور وی محافظت هندوستان است.
سپس افزود:
سیاستمداران جهان، وجود دولت عثمانی را برای حفظ موازنه و تعادل اروپا لازم میدانند. لیکن هیچ نظر وتوجهی ندارند که حکومت ایران از چه قرار است و سلطنت آن با کی و چه خانوادهای است؟
در میان انگلیسها نیز کم نبودهاند
کسانی همچون گرگور، که بر تز «به نفع همه کس؛ به زیان ایران!» معتقد و مصر بودهاند.
قراردادهای اقتصادی - استعماری که در دو قرن اخیر میان ایران وبیگانگان بسته شده، و نوعا هم تحمیلی بوده (نظیر قرارداد امتیازات رویتر وقرارداد رژی و دارسی و...) و نیز وامهایی که دولت ایران، با شروط سخت و کمر شکن، از همسایگان قدرتمند و سلطهجوی خویش ستانده و پارهای از تاسیسات مهم کشور را به عنوان وثیقه بازپرداخت آنها گرو قرار داده (نظیر دو وام سنگین دولت ایران از روسهای تزاری در عهد مظفرالدینشاه)، هر یک به تنهایی میتوانست کشوری را در حلقوم استعمار فرو برد و آن را «مستعمره رسمی» قدرتهای بزرگ قرار دهد. چنانکه در پارهای از کشورهای بزرگ آسیا و آفریقا همین جریان اتفاق افتاد. استعمار بریتانیا، شبه قاره عظیم ووسیع هند را با «کمپانی تجاری هند شرقی» گرفت و حدود دو قرن کمابیش بر آن حکومت کرد. مصر نیز در دهههای پایانی قرن 19 و اوایل قرن 20، از طریق وامهایی که خدیوان مصر از دول غربی گرفته و در بازپرداخت آن درمانده بودند، گرفتار سلطه مستشاران انگلیسی شد وکسانی چون لرد کرومر، دهها سال حاکم و آمر مطلق بر آن دیار شدند. اما در ایران، با مصائبی که برای روسیهتزاری در فاصله سالها 1905 تا 1917 پیش آمد و به زوال همیشگی خاندان رومانف انجامید، خوشبختانه این فاجعه تکرار نگشت.
از قراردادهای استعماری و مضرات آن برای کشورها سخن گفتیم. بر اساس قرارداد امتیازات رویتر که در سال 1290 قمری میان صدر اعظم فراماسون و انگلوفیل ناصرالدینشاه (میرزا حسین خان سپهسالار قزوینی) و جولیوس دورویتر (یک مسیحی یهودی الاصل آلمانی نژاد نور چشم ملکه ویکتوریا، و مؤسس خبرگزاری امپریالیستی رویتر) منعقد شد، امتیاز انحصار کشیدن راه آهن و تراموای در تمام ایران به علاوه انحصار استخراج تمام معادن - غیر از طلا و نقره - ونیز امتیاز جنگلها و انحصار آباد کردن کلیهزمینهای بایر وحفر قنوات در تمام ایران و کندن مجاری آب و... ساختن آسیاب وکارخانجات و دایر کردن بانک دولتی و امتیاز ساختن هرگونه راه وکشیدن خط تلگراف در سراسر ایران، یکجا به رویتر (و در حقیقت، به بریتانیا) واگذار شد! و زمانی هم که مرحوم آیة الله حاج ملا علی کنی - مرجع متنفذ پایتختبا همراهی علمای دین و برخی از رجال صالح سیاسی و پشتیبانی مردم، با قرارداد و صدر اعظم عاقد قرارداد درافتاد و اجرای قرارداد را متوقف ساخت، بر سر لغو آن، بیش از 15 سال بین دولت ایران با شخص رویتر و سفارت انگلیس کشمکش و درگیری سیاسی وجود داشت تا آن که پس از مرگ مرحوم کنی، و گرایش عقربه سیاستخارجی ایران (در اثر سختگیریها وتحکمات بیش از حد سفیر روسیه در ایران، و دانه پاشیهای لرد سالیسبوری) به سمت لندن، انگلیسها با تحصیل امتیازاتی نظیر حق انحصاری چاپ و نشر اسکناس در ایران و آزادی کشتیرانی در کارون و... امتیاز تنباکو، رضایت دادند که قرارداد امتیازات رویتر کان لم یکن تلقی شود.و در این میان، اگر همان یک امتیاز کشت و برداشت وخرید و فروش تنباکو (امتیاز رژی) در کشورمان اجرا میشد ونهال کمپانی رژی (و در حقیقت استعمار بریتانیا) در این سرزمین ریشه میدوانید، با دسایس بسیاری که دیپلماسی لندن به بهانه اجرای
قرارداد مزبور چیده بود، بزودی از ایران یک هند یا مصر ثانی میساختند.
آگاهان به تاریخ قرن اخیر ایران میدانند که تنها، یک قرارداد دارسی و کمپانی نفت ایران و انگلیس، در نیمه اول قرن بیستم، چه مشکلات عظیم و پیچیدهای را در کشورمان به وجود آورد و چه کابینههایی را سرنگون کرد. و انگلیسیها، با چه تمهیداتی، سردار اسعد بختیاری (سهامدار نفت جنوب) را از لندن به خوزستان شیخ خزعل و از آنجا به تهران فرستادند تا دولت مرکزی را سرنگون سازد... ونیز چگونه برخورد تند آنها در شهریور 1320 با رضاخانی که خود آورده بودند ریشه در کشاکش وی در نیمه دوم عصر حکومتخویش با انگلیسها بر سر نفت داشت؟ وبالاخره میدانند که ملی کردن صنعت نفت چه هزینه سنگینی برای ملت ما (که یکی از آنها، کشتار 28 مرداد 1332 و تجدید موج اختناق و سرکوب پس از آن بود) دربرداشت. بنابراین، اگر قرارداد امتیازات رویتر یا رژی، که قلمرو اجرای آن تمام ایران بود، در بخشی از خوزستان، پیاده میشد، چه فجایعی را به وجود میآورد و کار ایران واسلام را به کجا میکشانید؟!
و شگفتا که، نه تنها قرارداد اجرا نشد، بلکه دولت مقتدر لردسالیسبوری (نخستوزیر وقت انگلیس) نیزکه حامی قرارداد بود سرنگون گشت!
انگلیسیها با عقد قراردادد 1919 وثوق الدوله - سر پرسی کاکس در زمانی که از قدس و عراق و عربستان گرفته تا ایران و قفقاز و حتی خانه استالین (گرجستان) در اشغال قوای نظامیشان قرار داشت، بر آن بودند که یکباره به همه آرزوهای استعماری دیرین خویش در ایران جامه تحقق بپوشانند و در این راه فکر همه چیز را نیز کرده بودند، اما در فرجام، لرد کرزن (وزیر خارجه قهار انگلیس، وطراح و مبتکر قرارداد 1919) چه بهرهای از این همه تلاش و ترفند و دسیسه در راه تحت الحمایه ساختن ایران، برد؟ هیچ! ملعنت تاریخ، وسقوط کامل حیثیت و نفوذ انگلیس در ایران! او خود، در 30 مه 1922 م به «سر پرستی لورین»، سفیر قتبریتانیا در ایران، با تلخکامی اعتراف میکند:
ما در مدت ده سال اخیر، میلیونها لیره در ایران خرج کردهایم یا آن را به هدر دادهایم... در اینجا [ انگلستان] شما وزیر خارجهای دارید که در گذران 35 سال، در مقایسه با کسانی که روزها و ساعتهای زیادی را صرف تمامیت و آزادی [!]ایرانیان کردهاند، سالهای زیادی را صرف این کار کرده است.
نتیجه همه این تلاشها چه بود؟ سقوط کامل حیثیت و نفوذ بریتانیا در ایران؛ و بدان گونه که داوری میکنم، بیزاری دوستان انگلیسی از ما!
آنچه گفتیم، بخشی از توطئههای سیاسی یا حملات نظامی استعمار به کشورمان بود. تهاجم فرهنگی و ایجاد مرامهای ساختگی استعماری نیز نظیر بابیگری و ازلیگری و بهائیگری وکسرویگری و... یا تبلیغات الحادی گروههای چپ و نیز فعالیتهای تبلیغی میسیونهای تبشیری و تاسیس انجمنهای ماسونی وابسته به انگلیس و فرانسه و امریکا و امثال آن - که موریانهوار به جان وحدت ملی، مذهبی مردم این دیار افتاده و تار وپودآن را میجوند - جای خود را دارد.
در همین زمینه، درخور ذکر است
که: در تاریخ قرون اخیر ایران، کرارا به مواردی برمیخوریم که کشورمان دچار هرج و مرج بوده و در گرداب ملوک الطوایفی دست و پا زده، و در همان حال یک یا چند قدرت طماع و مقتدر خارجی به تمام یا بخشهایی از آن چشم دوخته وبا توجه به فقدان یک حکومت مقتدر مرکزی، بسیجحمله میدیدهاند، و در چنین شرایط حساسی ناگهان فرد قاطع و مقتدری در افق سیاسی این کشور ظاهر شده و با ایجاد وحدت و یکپارچگی سیاسی - نظامی، نقشه قدرتهای مزبور را نقش بر آب کرده است.
فیالمثل، در ابتدای قرن دهم کشور ما از دهها حکومت پراکنده وملوک الطوایفی تشکیل میشد و قدرتهای مختلفی از خارج ایران، با ملاحظه این وضع، برای بلع و هضم این سرزمین تلاش و فعالیت داشتند. بایزید ثانی(امپراتور مقتدر عثمانی) که بر خلاف فرزندش، سلطان سلیم، با پنبه سر میبرید وکار استثمار ایران را با حکمت و درایت پیش میبرد از سمت غرب؛ و ازبکها که خود را فرزند خلف و وارث بحق چنگیز! میشمردند از شمال شرقی؛ وبالاخره آلبوکرک، دریادار مشهور پرتغالی که گلوگاه خلیج فارس را در دست داشت، از سمت جنوب؛ در اندیشهبلع ایران بودند و هریک به شیوه خاص خویش در این راه تلاش میکردند. ولی در همین زمان، ناگهان جوانی 13ساله، که برادران و پدر و جدش همگی به دست قدرتهای موجود در کشور به قتل رسیده بودند، بهپا خاست و دست در کمر یکایک قدرتهای ریز و درشتحاکم بر ایران - که نوعا ضد شیعه بودند افکند و همه را به نحوی سریع و محیر العقول از این کشور بیرون ریخت، به گونهای که پارهای از شاهان فراری، با آنکه به خارج از ایران گریخته و از حمایتسلطان مقتدر عثمانی نیز - کمابیش - بهرهمند بودند، در مخفیگاه خود از شاه اسماعیل در هول و اضطراب بودند و دستشان در نامهنگاری محرمانه با هواداران خویش در ایران میلرزید! بیجهت نیست که بایزید ثانی در نامهاش به شاه اسماعیل، دست غیبی را یار و مددکار آن جوان سیزده ساله دانسته است:
مملکت ایران، مانند پلی است که میان دو اقلیم بسیار وسیع اسلامنشین قرار دارد. این پل، محتاج یک محافظ با اقتدار است که هنگام لزوم در سر پل، جلو دشمن اسلام را بگیرد و به امداد غازیان [ مجاهدان] نگذارد که حمله آوران،از پل به اقلیم دیگر بگذرند و به خرابی بپردازند. از روش کارهای فوقالطبیعه استنباط میشود که حضرت مالک الملک، شما را به جهت محافظت آن پل انتخاب کرده و موفق به فتح و نصرت مینماید....
نظیر همین وضعیت (هرج و مرج داخلی، و بسیجحمله قدرتهای خارجی) در اواخر قرن 12 هجری نیز در کشورمان تجدید شد. قتل نادر و آشوب خونینی که در پی مرگ او سراسر ایران را فراگرفت و مرگ کریمخان زند دوباره آن را تجدید کرد، بنیه سیاسی - نظامی کشورمان را شدیدا رو به تحلیل برد ومعالاسف این آشوب و اغتشاش روز افزون، مصادف با سلطه فزاینده انگلیسها بر هند و خلیج فارس و نیز شروع پیشروی فرزندان پتر کبیر به سمت ایران و اشغال گرجستان بود...ولی از قضای روزگار، در اینجا نیز میبینیم که شخصی چون آغامحمد خان قاجار (که اتفاقا برخی از برادران ونیز پدر و جد وی به دست دشمن کشته شده و خود هم سالها
تحت نظر بود) در افق تاریک سیاست ایران بپا میخیزد و با در هم کوفتن قدرتهای متضاد موجود کشور، از ایران، به ضرب آهن و آتش، کشوری یکپارچه و متحد میسازد(شیوه عملکرد و بررسی صحت و سقم آن، مسئله دیگری است. نکته مورد نظر در بحث ما، نتیجه عملی کار آنان است که وحدت و یکپارچگی ایران اسلامی را تامین کرده و بالملازمه، از هضم و بلع رسمی ایران یا تجزیه آن توسط دشمن تیزچنگ و مترصد خارجی مانع شده است).
میدانیم که استعمار بریتانیا، پس از پایان جنگ جهانی اول (با استفاده از خلا فروپاشی روس تزاری، و ضعف شدید امپراتوری عثمانی) برای دستیابی به مقاصد شوم خویش در خاورمیانه، دو عنصر وابسته مشهور را در آسیای صغیر وایران علم کرد تا اجرای مقاصد بریتانیا را (در پوشش یک ناسیونالیزم افراطی) در این دو منطقه حساس مسلماننشین بر عهده گیرند: مصطفی کمال (آتاتورک) در ترکیه، و رضاخان سوادکوهی (پهلوی) در ایران.
هر دو تن، عامل استعمار بودند و در راه پیشبرد مقاصد آن گام برمیداشتند. اما در عین حال جالب است که بدانیم آتاتورک با عزل آل عثمان وتبعید و کشتار ارمنیها وکردها و دیگر اقدامات، زمینه تجزیه و تلاشی امپراتوری وسیع عثمانی را تثبیت کرد، ولی رضاخان با تلاش وحشیانهای که در جهتیک کاسه کردن قدرت و ایجاد تمرکز در ایران انجام داد و نیز خشونتی که در مقابله با شیخ خزعل در پیش گرفت و تضاد موجود در میان دوائر و جناحهای متنفذ درون هیئتحاکمه بریتانیا (نظیر شرکت نفت ایران وانگلیس، وزارت جنگ، و احیانا دولت هند بریتانیا) همراه با گرفتاریهای وقت انگلستان در مصر، به رضاخان در آن قضیه حساب شده کمک داد و مانع عمل انگلیسها به مواعید کهن خویش به خادم قدیمیشان (خزغل) گشت، عملا به پایان گرفتن نظام ملوک الطوائف انجامید و بالملازمه تمامیت ارضی ایران را تثبیت کرد. «لا زال یؤید هذا الدین بالرجل الفاجر»!
براستی راز بقای ایران، و سر حفظ استقلال آن چیست؟!
جالب آن است که این سؤال، و در حقیقت، این معمای عجیب و حیرتانگیز، برای خود غربیهای مطلع (بویژه کارشناسان استعماری آنان) نیزمطرح شده است.
آقای سید عبدالهادی فاطمی، دبیر محترم رشته ریاضی در مدارس قم، نقل کرد: اوایل سال 69 شمسی، نزد استاد دکتر حسین پدیدار نیا در دانشکداه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان تحصیل میکردم. ایشان، در یکی از جلسات درس روانشناسی تربیتی که صبحهای چهارشنبه تشکیل میشد، به مناسبتبحث در باب علل انحطاط و پیشرفتیک جامعه چنین فرمودند:
زمانی که در امریکا تحصیل میکردم از استادم - که امریکایی بود پرسیدم علل عقب ماندگی ایران از قافله علم و تمدن پیشرفته غرب امروز چیست؟ استاد پاسخی به سؤال من نداد ولی من مطلب را دنبال کرده و در گرفتن پاسخ اصرار ورزیدم، تا آنکه روزی سر میز ناهار مجددا موضوع را با وی در میان گذاشتم. او گفت:
- من نمیخواستم در کلاس، سؤال شما را پاسخ بدهم، ولی اینجا که حالتخصوصی دارد و شما هم اصرار داری، میگویم. راستش این است که اصلا ما (امریکائیها) در تعجبیم که شما چطور تاکنون باقی ماندهاید، وکشورتان از صفحه روزگار محو نشده است؟! آن وقتشما از من میپرسی که چرا کشور ایران در پیشرفت و ترقی به پای کشورهای پیشرفته دنیا نرسیده
است؟!
دکتر پدیدار نیا میگفت: مطلب برایم روشن نشد، توضیح بیشتری خواستم. وی گفت:
- با توجه به جریانات مختلفی که هر روزه در کشور شما رخ داده و میدهد، چه جای رسیدن به قافله تمدن است؟! اصولا کشوری چون کشور شما که یک روز دچار حمله وسیع مغول شده و پس از آن نیز تقریبا همیشه دچار کشمکشهای سخت درونی و فشارهای حاد خارجی بوده است و نوعا وضع ثابتی نداشته چطور میتواند حیات و موجودیت اجتماعی سیاسی خود را حفظ کند چه رسد به اینکه پیشرفت هم بکند؟! شما خیلی هم هنر کردهاید که، با وجود این همه بلاها و مصائب، باز زنده و باقی ماندهاید! پیشرفت پیشکشتان! ما که میبینید امروز تازه به اینجا رسیدهایم، در سایه حدود دویستسال ثبات و امنیت در سیاست داخلی و خارجی بوده است (و خلاصه اظهار میداشت که وضعیت ایران برای اوپیچیده مینماید).
حجةالاسلام والمسلمین حاج سید عبدالرسول موسوی تهرانی، استاد محترم حوزه علمیه قم، در اوایل شهریور 1374 شمسی نیز نقل کردند:
در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران پیرمردی - که اکنون نام وی را در خاطر ندارم - برای من نقل کرد که، من با سفیر انگلیس دوستی و مراوده داشتم. یک روز سفیر به من گفت: فلانی، من از کار ایران در حیرتم. با مطالعات دقیقی که من در ادوار اخیر تاریخ ایران داشتهام به اینجا رسیدهام که، گذشته از مشکلات گوناگونی که در مواقع مختلف گریبانگیر این کشور بوده است، 17 بار مسائل و پیشامدهای مختلف (فشارهای خارجی ومشکلات داخلی) کار را به جایی رسانده است که نزدیک بوده است کشور ایران اساسا از روی نقشه جغرافیا محو شود. ولی بزودی حوادثی رخ داده و اوضاع در داخل و خارج کشور به گونهای پیش رفته که این خطر برطرف شده است! حال چه سری در این امر نهفته است معلوم نیست!
آری ، سر بقای ایران در فضای توطئهبار دو قرن اخیر چیست؟
راز بقای ایران چیست؟!
در پاسخ به سؤال فوق، نکات مختلفی به نظر میرسد که به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
1. مجاهدات و جانفشانیهای مردم شجاع و غیور این سرزمین به رهبری علمای دین وهمیاری برخی از رجال مستقل سیاسی، که نهضتهایی چون نهضت مبارزه با قرارداد رویتر، نهضت تحریم تنباکو، نهضت عدالتخواهی منتهی به مشروطیت، رستاخیز ملت ایران در جنگ جهانی اول، نهضت ملی کردن صنعت نفت ، و... انقلاب اسلامی اخیر از آن جملهاند.
2. بهرهگیری رندانه رجال سیاسی هوشمند (و احیانا علمای دین) از تضاد سیاسی قدرتهای خارجی در جهتحفظ منافع و پیشبرد مصالح ایران واسلام.
نقش آن مجاهدات ملی - اسلامی، و نیز این بهرهگیریهای رندانه از تضاد قدرتهای خارجی، در خنثی کردن بسیاری از توطئهها و تجاوزها، امری آشکار و انکارناپذیر است، و بیگمان بایستی آنها را نیک شناخت و برای بهروزی حال و آینده کشور، از درسها و عبرتهای بسیاری که در آنها نهفته استبهره جست.
اما حقیقت این است که دو عامل فوق - با همه اهمیت و تاثیر تاریخی آن چنانکه باید، گره از معمای فوق نمیگشاید، زیرا اولا، قدرتهای مزبور، به رغم تضاد منافع با یکدیگر، در محو اسلام و تشیع و سرکوبی ایران شیعه با هم وحدت نظر دارند و عملا نیز درمواقع متعدد و بسیار حساسی نظیر جنگ جهانی اول و دوم با هم بر سر تجزیهایران به توافق رسیدهاند. و ثانیا، در عرصه جنگ نابرابری که ملت و روحانیت این کشور با استعمار داشتهاند، موارد مکرری پیش آمده است که قشون بیگانه قوه مقاومت آنان را بسختی درهم شکسته وبه دلایل گوناگون داخلی و خارجی، سیر حوادث به شکست فاحش دولت و ملت ایران انجامیده است.
شکستسخت ایران از روسهای تزاری در عصر فتحعلیشاه، زخم زبانها را بناحق - متوجه فقهای صادر کننده حکم جهاد ساخت و سبب شد که شخصیتی چون سید
محمد مجاهد (مرجع تقلید وقتشیعه) از فشار اندوه آن شکست وآسیب این زخم زبانها، جان بازد و در حقیقت دقمرگ شود. در جنگ جهانی اول نیز کسانی چون حاج آقا نوراللهاصفهانی نه تنها نتوانستند جلوی هجوم قشون روسها را در حومه تهران و قم بگیرند، بلکه اصفهان نیز به دست ژنرال باراتوف افتاد و حاج آقا نورالله ناگزیر از مهاجرت به نجف شد و آن گونه که سرپرسی سایکس در تاریخ ایران نوشته عناصر روسی و انگلیسی دراصفهان اشغال شده جشن و پایکوبی به راه انداختند . جای دوری نرویم، در همین جنگ تحمیلی عراق با ایران در سالهای اخیر نیز، که روحانیت در راس قوای سهگانه کشور قرار داشت و ملت نیز گوش بهفرمان رهبر قاطع ونستوه انقلاب بود، صدام (که به صورت «ید واحده» استکبار جهانی، و «نماینده مشترک» امریکا و انگلیس و روسیه و فرانسه و... اذناب آنان در کویت وعربستان و... عمل میکرد) توانستسالها بخشی از خاک کشورمان را اشغال کند وحتی پس از پایان جنگ نیز تا مدتی رجز بخواند و در پی تحمیل مطامع خویش به دولت ایران باشد(ومعلوم نیست که اگر، به خیال تمهید مقدمات سلطه بر کویت، آن اراضی را به ما پس نمیداد و حتی با کشیدن منت، باب دوستی با ایران را نمیگشود و بعد هم آن گونه که دیدیم توسط دوستان و حامیان قبلی امریکایی و انگلیسی و کویتی وسعودی خویش تار و مار نمیشد، با ما که در موضع ضعف بوده و دوران نقاهتشدید پس از جنگ با صدام، و در حقیقتبا استکبار جهانی، را میگذراندیم، چه میکرد؟!).
بههرحال، با همه آن مجاهدتها و جانفشانیهای ملت ایران و نیز بند بازیهای هنرمندانه رجال سیاسی این سرزمین، بحرانها و طوفانهای سختبسیاری پیش آمده که مردم ایران (از زبده و توده، و پیر و جوان) دستبه آسمان برده و از سوز دل و عمق جان به درگاه الهی نالیدهاند که:
اللهم انا نشکو الیک... کثرة عدونا وقلة عددنا وشدة الفتن بنا وتظاهر الزمان علینا...
افزون بر این همه، پارهای از این توطئهها، دقیقا در زمانی خنثی شده که ملت ایران اسیر چنگ دشمن بوده وامکان یا آمادگی تجهیز قوا و جنگ با خصم را نداشته است (نظیر توطئه تجزیه ایران بین روس و انگلیس در کمسیون سه جانبه منعقد درمسکو به سال 1324 ش، که غائله حزب دموکرات در آذربایجان جزئی از همان توطئه بود) بلکه گاه پایتخت از توطئه بیخبر بوده وخداوند «سبب ساز و سبب سوز» ، هواپیماهای دشمن را در خاک طبس با طوفان شدید شن برخاسته از کویر یزد خاکستر ساخته است! در ماجرای خاکستر شدن هواپیماهای امریکایی در طبس (اوایل پیروزی انقلاب) مرحوم شهید دکتر سید رضا پاک نژاد، نویسندهمعروف سری کتابهای «اولین دانشگاه و آخرین پیامبر» و نیز «مظلومی گمشده در سقیفه» که آن زمان وکیل مردم یزد در مجلس شورای اسلامی بود، میفرمود:
ناگهان ما شاهد برخاستن طوفانی از شن و خاک شدیم که با سرعتبه سمت کویر مرکزی میرفت و پیرمردان کهنسال شهر میگفتند در 70-80 سال اخیر چنین طوفانی سابقه ندارد... وبعدا فهمیدیم که به سراغ هواپیماهای امریکایی در حدود طبس میرفتهاند!(و سخن در این مقولهها بسیار است).
پس باز باید پرسید: راز بقای ایران چیست؟
ادامه دارد