...مبادا خوابشان آشفته شود!

رسول خدا(ص) فرمودند:

«مَنِ استَعمَلَ عامِلاً مِنَ المُسلِمينَ وَ هُوَ يعلَمُ اَنَّ فيهِم اَولَي بِذلِکَ مِنهُ وَ اَعلَمُ بِکِتابِ اللهِ وَ سُنَّةِ نَبِيهِ فَقَد خانَ اللهَ وَ رَسولَه وَ جَميعَ المُسلِمينَ؛1

هر که در ميان چند مسلمان يک نفرشان را رئيس قرار دهد و بداند در ميان آن چند نفر, کسي بهتر و لايق‌تر و عالم‌تر به کتاب خدا و سنّت نبيّ‌ا‌ش است، به خدا و رسولش و همة مسلمانان خيانت کرده است.»1

امام صادق(ع) فرمودند:

«مَن تَوَلّي اَمراً مِن اُمُورِ النّاسِ وَ فَتَحَ بابَهُ وَ رَفَعَ سِترَهُ وَ نَظَرَ في اُمُورِ النّاسِ کانَ حَقًّا عَلَي اللهِ اَن يؤمِنَ رَوعَتَهُ يومَ القِيامَةِ وَ يدخِلَهُ الجَنّةَ؛2

«کسي که کاري از کارهاي مردم را به عهده بگیرد و او درب محلّ کار خود را روي مردم باز کند، پرده‌ها و موانع را کنار بزند و با دقّت به فکر اصلاح امور مردم باشد، بر خداوند است که روز قيامت او را در امان قرار دهد و به بهشت برد.»

رسول خدا(ص) فرمودند:

«مَنْ تَقَدَّمَ عَلی قَوْمٍ مِنَ الْمُسْلِمینَ وَ هُوَ یَری أَنَّ فیهِمْ من هو افضل منه فقد خان الله و رسوله و المسلمین؛3

«آن کس که خود را پيشوای مسلمانان قرار دهد، در صورتی که می‏داند در ميان آنان, کسی برتر از او وجود دارد، به خدا و رسول خدا(ص) و به مسلمانان خيانت کرده است.»

و نیز فرمودند:

«أيُّما رجلٍ اسْتَعْمَلَ رجلًا على عشرَةِ أنْفُسٍ وعَلِمَ أنَّ في العشرَةِ مَنْ هو أفضلُ مِنْهُ فقد غَشَّ اللهَ ورسولَهُ وجماعةَ المسلمينَ؛4

«هر کس مردی را بر ده تن رياست دهد و بداند که ميان آنها کسی هست که از او برتر است، پس با خدا و رسول خدا(ص) و جماعت مسلمانان تقلّب کرده است.»

و در جای دیگر فرمودند:

«اَصلِح وَزيرَکَ فَاِنَّهُ الَّذي يقُودُکَ اِلَي الجَنَّةِ اَوِ النّارِ؛5

«وزير خود را صالح گردان؛ زيرا همانا او کسي است که تو را به بهشت يا جهنّم مي‌برد.»

و فرمودند:

«مَن وَلّي شَيئاً مِن اَمرِ اُمَّتي فَلَم ينصَح لَهُم وَ يجتَهِد لَهُم کَنَصيحَتِهِ لِنَفسِهِ کَبَّهُ اللهُ عَلي وَجهِهِ يومَ القِيامَةِ فِي النّار؛6

«کسي که متولّي کاري از کارهاي امّت من شود و همان‌طور که براي خود دل می‌سوزاند، براي امّت من دل نسوزاند و خيرخواهانه و با تلاش براي آنان قدم بر ندارد، خداوند در قيامت او را با صورت در آتش می‌اندازد.»

امام علي(ع) فرمودند:

«يستَدَلَّ عَلَي ادبارِ الدُّوَلِ بِاَربَعٍ: تَضييعِ الاُصولِ وَ التَّمَسُّکِ بِالفُرُوعِ وَ َتقديمِ الاَراذِلِ وَ تَاخيرِ الاَفاضِلِ؛7

«چهار چيز موجب شکست دولت‌ها می‌شود:

1. ضايع کردن اصول (مسائل مهم)؛

2. سرگرم شدن به فروع (امور کم‌اهمّيت)؛

3. به کار گماردن آدم‌هاي پست؛

4. کنار گذاردن انسان‌های فاضل.»

امام علي(ع) (به ابن عبّاس) فرمودند:

«اَمّا لا يکُن حَظُّکَ في وِلايتِکَ ما لا تَستَفيدُهُ وَ لا غَيضاً تَشتَفيهِ وَلکِن اَمانَةُ باطِلٍ وَ اِحياءُ حَقٍّ؛8

مبادا هدف تو از فرمانروايي، سودجويي و جمع مال يا خنک کردن خشمي باشد؛ بلکه بايد هدف تو از بين بردن باطل و احياء حق باشد.»

و می‌فرمایند:

«مَن لَم ينصِفِ المَظلوُمَ مِنَ الظّالِمِ سَلَبَهُ اللهُ قُدرَتَهُ؛9

«هر صاحب قدرتي که داد مظلوم را از ظالم نگيرد و به ياري مظلوم نشتابد، خداوند قدرتش را از او می‌گيرد.»

و (به کارگزاران خود) فرمودند:

«اَدِقُّوا اَقلامَکُم قارِبُوا بَينَ سُطُورِکُم وَ احذِفُوا عنّي فُضُولَکُم وَاقصُدُ واقصد المَعاني وَ اِياکُم وَ الاِکثارَ فَاِنَّ اَموالَ المُسلِمينَ لا تَحتَمِلُ الاَضرارَ؛10

«نوک قلم‌ها را تيز کنيد، سطرها را نزديک هم قرار دهيد، مطالب اضافي را حذف کنيد و از زياده‌روي در نوشتن بپرهيزيد؛ زيرا اموال مسلمانان تحمّل ضرر و زيان را ندارد.»

و فرمودند:

«جُودُ الوُلاةِ بِقيء المُسلِمينَ جَورٌ وَ خَتَرٌ؛11

«بذل و بخشش کارگزاران از بيت المال، ظلم و خيانت است.»

ایشان در جایی دیگر می‌فرمایند:

«مَنِ اختالَ في وِلايتِهِ اَبانَ عَن حِماقَتِهِ؛12

«کسي که به مقام خود مغرور شود، پرده از حماقت خود برداشته است.»

و می‌فرمایند:

«تَجاوَز مَعَ القُدرَةِ وَ اَحسِن مَعَ الدَّولَةِ تَکمُلُ لَکَ السِّيادَةَ؛13

«در موقع اقتدار، گذشت کن و زماني که به مقام رسيدي، نيکي کن تا رياست و آقايي تو کامل شود.»

و فرمودند:

«مَن رُفِعَ بِلا کِفاتِهِ وُضِعَ بِلا جِنايةِ؛14

«کسي که بدون شايستگي (مقامش) بالا رود، بدون جرم پايين کشيده شود.»

٭٭٭

داستان نامة امام عصر(عج) به آیت‌الله سیّد ابوالحسن اصفهانی

داستان نامة امام عصر(عج) به آیت الله سیّد ابوالحسن اصفهانی معروف است. ظاهراً افراد مختلفی این نامه را دیده‌اند. طبق برخی نقل‌ها، نامه در پاکتی بوده که ‌پشت آن نوشته شده بوده است:

«فرمانده عليه السّلام؛

فرمان او (امام زمان).»

لفظ فرمان همان کلمة فارسی است، به معنای دستور که اینجا در عربی استفاده شده است. اگرچه متن نامه, نقل‌های مختلف و اختلافاتی وجود دارد, ولی در محتوای آن, توفیری نیست:

«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ. يا سيّد ابوالحسن أرخِص نفسک و اجلس في دهليز بيتک و لا تُرخِ سترک (و أعن او أغث شيعتنا و موالينا). نحن ننصرک إن شاء الله. المهدي.»

عبارت أرخِص نفسک به این معناست که خود را ارزان کن. منظور ظاهراً این است که با وجود مقام علمی و اجتماعی بالایی که داری، با این حال خود را راحت در اختیار همه قرار بده. از نقل‌ها هم برمی‌آید که ایشان واقعاً چنین عمل می‌کرده،

به راحتی با افراد ملاقات و خواسته‌های آنها را اجابت می‌نموده است.

جملة اجلس في دهليز بيتک، یعنی محلّ نشستن خود را در دهلیز خانه قرار بده. دهلیز، ورودی خانه بوده است. به بیان امروزی، یعنی برای رسیدگی به مراجعات مردم، در لابی خانه بنشين. این باز به همان راحت کردن دسترسی به خود بر می‌گردد.

جملة اقض حوائج النّاس، یعنی حاجت‌های مردم را برآور.

جملة نحن نَنصرک، یعنی ما تو را یاری می‌کنیم. ظاهراً منظور این است که در برآوردن حاجات مردم، ما تو را یاری می‌کنیم (نگران نباش).

جملة لا تُرخِ سترک که در برخی نقل‌ها آمده است، یعنی پردة خود را نیفکن. ظاهراً یعنی پرده‌ای که در ورودی خانه می‌افکندند که این باز به سهولت دسترسی به ایشان برمی‌گردد.

جملة و أعن او أغث شيعتنا و موالينا که در برخی نقل‌ها آمده است، یعنی شیعیان و دوستان ما را یاری کن (أعن) یا به فریادشان برس (أغث). احتمالاً تردید در عبارت از راوی است.

آنچه شرط بلاغ بود, با شما گفتم...

پی‌نوشت‌ها: