نکته‌ها

یکی از صادق‌ترین نشانه‌های محبّت در وجود کسی، صُمت و خموش بودن اوست؛ چرا که حکومت و سیطرة یاد معشوق آن‌چنان بر تمام خاطر و خیال عشق، پرتوافکن می‌شود که اجازة اظهار وجود به غیر را نمی‌دهد.

رشته‌ای برگردنم افکنده دوست

می‌برد آنجا که خاطرخواه اوست

«السنخیة علة الإنضمام» یا «الجنسیة علة الضم»؛

و این قانون کلّی در در مرافقت‌ها و معاشرت‌های خالی از محبّت و عشق نیز ساری و جاری است؛ چه رسد به پیوستگی‌های حبّی و قلبی.

1.

امام رضا(ع) فرمودند:

«... أصل معرفة الله، توحیده؛1

ريشة شناخت خدا، يگانه دانستن او است.»

توحید، یکی دانستن خدا نیست؛ توحید یکی بودن با خداست.

2.

تمام نظام هستی [را خداوند] به دست اهل بیت(ع) داده است.

بیعت با ایشان، بیعت با الله است.

رجوع و توکّل به ایشان، رجوع و توکّل به پروردگار است.

دیدار ایشان، دیدن خداست؛ چرا که این خاندان جلوه و ظهور [تمام‌نمای] حقّند

3.

فضّه خادمه، دختر پادشاه «هند» بود. گفته‌اند [که] بیست سال سخن نگفت؛ مگر با کلام الهی.2

4.

در عباراتی که از فیض کاشانی به یادگار مانده است، عقل به مثابه چراغ و شرع به منزلة روغن آن چراغ شناخته شده‌اند. او بر این عقیده است [که] شرع، عقل بیرونی است؛ همان‌گونه که عقل، شرع عالم درون محسوب می‌گردد.

پرواضح است که بین عقل بیرونی و عقل درونی، نه تنها اختلاف و تفرقه نیست، بلکه پیوسته یکدیگر را تکمیل می‌نمایند.3

5.

اسلام از مادة سلامت است و آن، به معنی سالم کردن خود از آلودگی و گرفتگی و بیماری‌های گوناگون می‌باشد و برای این معنی سه مرتبه تصوّر می‌شود:

اوّل: سالم کردن خود از شرک و کفر، با اقرار به توحید و رسالت؛

دوم: سالم کردن خود از هوی‌خواهی و هوس‌رانی و آراء گوناگونی که خلاف حق باشد و این مرحلة سوم از منازل سیر و سلوک محسوب می‌گردد؛

سوم: سالم نمودن خود از خودبینی و أنانیّت، در گذشتن از عالم خودپرستی و نفس خود در مقابل تابش انوار توحید و این مرحلة هشتم از منازل سلوک و به نام اسلام اعظم نامیده می‌شود.

و تعیین یکی از سه معنی که از لحاظ شدّت و وسعت معنی تفاوت پیدا می‌کنند، متوقّف به قرینة مقالی یا مقامی‌ خواهد بود.4

6.

همین‌طور که متخصّص در علم طبّ جسمانی باید با تحصیل علم و عمل و آزمایش به این مرتبه برسد، متخصّص در طبّ روحانی نیز لازم است مراحل دانش و آزمایش را به خاتمه برساند؛ وگرنه به نظر و رأی و فکر او نتوان اعتماد کرد و از او پیروی نمود.5

7.

مرحوم علّامه حسن‌زاده آملی می‌فرمود:

عشق حقیقی و عشق عفیف، تمرکز و تجمّع حواس می‌آورد. عشقی که منبعث از غلبة شهوت باشد، انسان را خاکی می‌کند؛ ولی عشقی عفیف که شمایل معشوق را حکایت می‌کند و سلطان شهوت در او نیست، بالا برنده است.6

8.

از پیامبر(ص) روایت شده است که فرمودند:

«خدای را بندگانی است که پیغمبر نیستند؛ ولی نبوّت به آنان غبطه خورده و آرزوی مقام آنان را دارد.»7

9.

بدان! نفس انسانی مادام که از پرده‌های دانش تقلیدی که از گفتار [علمای ظاهر] به دست آمده است، صافی نشود و از افکار نظری که از به کار گرفتن منطق به دو افزار وهم و خیال برای عقل فکری حاصل می‌آید، پاک نگردد، دارای بینش در الهیّات و بلکه در تمامی دانش‌ها نشده و آمادة فتح الهی نمی‌گردد.8

10.

ظاهر این عالَم برای کسی که دنبال باطن است، مأنوس نیست.

11.

«زاهد» اوست که داشت و ترک گفت.

12.

باید به عمق کلمة خلیفه رسید!

خلیفه که به معنای جانشین است، یعنی کسی که به صفات مستخلف باشد.

این حرف حرف کمی نیست که: «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً» و در آیة دیگر می‌فرماید: «يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً». وقتی خلیفه به صفات مستخلف باشد، کار خدایی می‌کند.9

13.

مرحوم علّامه حسن‌زاده آملی می‌فرمود:

کسی که در دین خود فقط به ظواهر احکام اکتفا نموده و به غیر آن پشت پا می‌زند، در حقیقت آیات خدا را مسخره کرده است.10

14.

علّامه طباطبایی می‌فرمود:

مسلمانان به این درجه از انحطاط و سقوط اخلاقی و فرهنگی نرسیدند؛ مگر به خاطر همین که به انجام تشریفات ظاهری اکتفا نموده و از روح دین و باطن امر آن بی‌خبر ماندند.11

پی‌نوشت‌ها: