تَکینگی چیست؟
اتّفاقات عجیبی که به دلیل تفوّق مسئلة هوش مصنوعی در ساختارهای تکنولوژی افتاده است، در جایگاهی که نظام سلطه با تکیه بر هوش مصنوعی شروع کرده بود، پیش‌بینی بر این است که در سال 2040 تا 2045 میلادی، هوش مصنوعی از هوش بشر جلو می‌زند. الآن هوش مصنوعی دارد توسط بشر مدیریت می‌شود و بشر آن را برنامه‌ریزی می‌کند. اتّفاقی که می‌افتد، این است که هوش مصنوعی به مرحله‌ای می‌رسد که دیگر نیاز ندارد کسی آن را برنامه‌ریزی کند؛ خودش خودش را برنامه‌ریزی و خودش برای خودش هدف تعریف می‌کند؛ یعنی خودش جهت‌گیری دارد و خودش شروع می‌کند مسیر خودش را مشخّص می‌نماید. این، آیندة وحشتناکی را رقم می‌زند. اوّلین کاری که هوش مصنوعی می‌کند، این است که بشر را به انقیاد خود درمی‌آورد؛ یعنی یک ساختار نظام سلطه‌ای دارد که این ساختار، خودش مدام دارد خودش بازتولید و بازفرآوری می‌کند. یکی از کارهایی که در این باز فرآوری می‌کند، این است که رقیبش، یعنی هوش بشر را مدیریت می‌کند که به این Singularity یا «تکینگی» گویند. تکینگی اصطلاحی در فیزیک است که حالا آن را در مسئلة نسبت هوش مصنوعی با هوش بشر آورده‌اند. نکتة آن، این است: هنگامی هوش مصنوعی از هوش بشر جلو می‌زند و دیگر بشر نمی‌تواند پدیدة تکنولوژیکی‌ای که خودش آن را ایجاد و این غول چراغ جادویی را که از چراغ جادو خارجش کرد، مدیریت کند، این بر انسان تفوّق پیدا می‌کند و مدیریت جامعة انسانی را به دست می‌گیرد. این اتّفاق و پدیده به قدری در کمتر از 20 تا 25 سال آینده وحشتناک است که آقای کورزویل برای این موضوع چند کتاب نوشته و دانشگاهی به نام «Singularity» درست کرده است: Singularity University یا دانشگاه تکینگی.
مهم‌ترین معضل و مشکلی که امروز در بحث‌های آینده‌شناسی در اقتصاد، اجتماع، فرهنگ، سیاست، امنیت، مناسبات اجتماعی و انسانی و تکنولوژی وجود دارد، بحث جدّی تکینگی است. الآن مهم‌ترین بحث و مبحث در مباحث علمی در حوزة مطالعات میان‌رشته‌ای، بحث هوش‌های تخصّصی است. حالا که هوش مصنوعی خودش، لبة علم و تکنولوژی است و هر پدیدة تکنولوژی از طریق هوش مصنوعی یک ضریب جدّی پیدا می‌کند، رقابت دو ابرقدرت اصلی تکنولوژی، یعنی «چین» و «آمریکا» بر سر هوش مصنوعی است. الآن چینی‌ها مدّعی هستند که در هوش مصنوعی از آمریکا جلو زده‌اند. حال نکتة حائز اهمّیت این است که در رقابت با هوش مصنوعی، بشر می‌خواهد هوش‌های تخصّصی خودش را ارتقا دهد؛ هوش سلامت، هوش رسانه‌ای، هوش هنری، هوش حکمرانی، هوش تمدّنی و هوش
جنسی؛ مثلاً در اخلاق و هوش جنسی، فرد از طریق ساختار هوش مصنوعی چطور مناسبات جنسی خود را رقم می‌زند؟!
هوش مصنوعی چگونه کار می‌کند؟
شما برای هر هوش تخصّصی، یک سیب در نظر بگیرید و از وسط آن را نصف کنید؛ نصفش هوش خود فرد است و مابه‌ازایش به آن هوش مصنوعی می‌دهند؛ مثلاً هوش جنسی دو تکّه است، نصفش هوش مصنوعی و نصف دیگر هوش بشر است. در هوش بهداشت، درمان و سلامت نصفش هوش خود بشر و نصف هوش مصنوعی است. در ساختار حکمرانی و حکومت، نصفش هوش مصنوعی و نصفش هوش خود بشر است. اینجاست که مفهوم تله‌کراسی خودش را نشان می‌دهد. در حوزة نظام سایبر مناسبات شبکة روابط اجتماعی، نصفش این است که افراد خودشان می‌توانند برنامه‌ریزی کنند؛ از هوش خودشان در روابط زناشویی، روابط با فرزندان، همسایگان و اطرافیان استفاده و شبکة روابط اجتماعی خود را تعریف نمایند؛ امّا نصف دیگر آن توسط آنچه هوش مصنوعی برای فرد در شبکه‌ها و مناسبات اجتماعی و سایبر تعریف می‌کند، رقم می‌خورد. این شرایط دهشتناکی که به وجود می‌آید، حاکی از آن است که هنگامی‌که هوش مصنوعی به سطحی رسید که دیگر بر هوش بشر تفوّق پیدا کرد، از همة این مؤلّفه‌ها به عنوان دروازه استفاده می‌کند، وارد می‌شود و نظام اجتماعی را به سیطرة خودش می‌گیرد و این مدیریت را صورت می‌دهد.
هوش مصنوعی در تاریخ!
قبلاً در تاریخ بشر یک‌بار این اتّفاق افتاده است. 3200 سال پیش در عصر حضرت موسی کلیم(ع)، بشر به تفوّقی در علم و تکنولوژی رسیده بود و ساحران آن زمان در اصل، دانشمند بودند. من مثال می‌زنم: اگر 50، 60 سال پیش می‌گفتیم این 100 هزار جلد کتاب را می‌بینید؟ همة اینها را روی یک DVD رایت می‌کنند و به شما می‌دهند و شما در این دستگاه می‌گذارید و می‌بینید، می‌گفتند شما جادوگر هستید؛ چطور می‌شود این همه کتاب را روی DVD رایت کرد؟! امروز هر کودک زیر 10 سال هم می‌تواند این کار را انجام دهد و به سادگی امکان‌پذیر است. مناسبات صفر و یک‌های موجود در نظام دیجیتال این ظرفیت را برای ما ایجاد می‌کنند. منظور از ساحران در دورة حضرت موسی کلیم(ع) و کسانی که در دربار فرعون سحر می‌کردند و آن چیزی که «قرآن» تحت عنوان ساحر از آن یاد می‌کند، دانشمندانی مثل دانشمندان امروز بودند که منطق کارهایشان را می‌دانستند و کار را کاملاً ریاضی کرده بودند. اینها اهرامی ساختند که چند هزار سال است که هنوز روی پاست. اینها در معماری و مجسّمه‌سازی بسیار پیشرفته‌تر از خیلی از مدّعیان آکادمیک امروز جامعة ما می‌توانستند حرف بزنند. اینها در بهداشت و درمان و در جرّاحی خیلی پیشرفته بودند. در نجوم، ستاره‌شناسی و شناخت کائنات، به جایی رسیده بودند. در مباحث علوم انسانی هم نظام تفکّر آیزیسی، به عنوان آن مشی و دین آیزیزیسم، پیشرفت عجیبی در آن دوره داشته است؛ امّا معجزه‌ای که حضرت موسی کلیم(ع) به دربار فرعون برد، نشان می‌دهد که خدا برای اینکه سطح تفوّق تکنولوژیک اینها را خنثی کند، از چه راهی وارد شد. می‌دانیم که اینها طناب و چوب‌ها را می‌انداختند و تبدیل به مار می‌شد.
آنجا یک اتّفاقی می‌افتد؛ یعنی بعد از اینکه حضرت موسی(ع) در دربار پر و بال پیدا می‌کند و به جوانی می‌رسد، در یک حادثه می‌خواست حقّ کسی را بگیرد. یکی از فرعون‌‌های کوچک کارگری را کتک می‌زد و حضرت می‌آید تا کارگر را نجات دهد و مأمور دربار فرعون می‌میرد. موسی(ع) برای اینکه محاکمه نشود، مجبور می‌شود فرار کند و به بیابان برود. آنجا با حضرت خضر(ع) و حضرت شعیب(ع) آشنا می‌شود، با دختر حضرت شعیب(ع) ازدواج و سال‌ها چوپانی می‌کند. در مرحلة پیری و میان‌سالی و پختگی شخصیت جسمی و روحی، وقتی دارد از «صحرای سینا» عبور می‌کند، از «کوه طور» آتشی را می‌بیند. آنجا از حضرت باری‌تعالی ندا را شنیده و به آن درخت نزدیک می‌شود و آنجا حضرت الله می‌فرماید: «موسی! تو را برای خودم ساختم.» در ذهنیتی که الآن در جامعة ما هست، صنعت یعنی هواپیما، هلی‌کوپتر، فرقون، بیل، کلنگ، ماشین، کامپیوتر و غیره است؛ امّا خیلی عجیب است بگوییم کلمة عربی صنعت اوّل در مورد ساخت انسان بوده است. خداوند به حضرت موسی(ع) فرمود: «اصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي؛ من تو را برای خودم تصنیع کردم.» من تو را مانند یک پدیدة صنعتی، با دست‌های خودم، برای خودم ساختم. در دو آیة قبل، یعنی آیة 39 سوره مبارکة «طه» می‌فرماید: موسی! همة این مراحل، از لحظه‌ای که مادرت تو را در سبد گذاشت تا به دربار فرعون و بعد که به اینجا برسی، همة این مدّت داشتی تصنیع می‌شدی. «علی عینی»، یعنی جلوی چشم خودم مثل یک پدیدة صنعتی، تصنیع می‌شدی. در آیة 41 می‌فرماید: «اصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي». اصلاً کلّاً تو را برای خودم ساختم. در جای دیگری نیز این آیه را داریم که خدا می‌فرماید: «ما صنعت ساخت کشتی نوح(ع) را به او یاد دادیم.» پس در مورد پدیده‌های بیرونی، مثل کشتی و چیزهایی که الآن صنعت نامیده می‌شود، شاهد و مثال قرآنی داریم؛ ولی قرآن ابتدا دربارة ساخت انسان‌ها از کلمة صنعت استفاده می‌کند؛ هنگامی‌که می‌فرماید: «من تو را برای خودم ساختم.» [در ادامة ماجرا خدا به موسی(ع) می‌فرماید:] «آن چیست در دست تو؟» حضرت موسی(ع) می‌فرماید: «یک چوب‌دستی است.» می‌فرماید: «برای چه هست؟» حضرت الله که می‌داند برای چیست؛ امّا برای تنبّه ماست که می‌شنویم و این را خداوند می‌پرسد. حضرت موسی(ع) عرض می‌کند: «برای اینکه گوسفندان را با آن جابه‌جا کنم و این برگ‌ها را کنار بزنم.» خداوند می‌فرماید: «آن را بینداز!» حضرت موسی(ع) می‌اندازد و تبدیل به مار و اژدهای بزرگی می‌شود. می‌فرماید: «نترس و آن را بگیر.» می‌گیرد و دوباره تبدیل به عصا می‌شود. سپس می‌فرماید: «دستت را در پیراهنت کن و بیرون بیاور.» و ید بیضاء و دست سفید به او عطا می‌کند. سپس می‌فرماید: «به دربار فرعون برو و بگو دست از سر بنی‌اسرائیل بردار و اینها را آزاد کن و در برابر خدا تکبّر نورز و خدای من را بپرست.» حضرت موسی(ع) می‌فرماید: «من یکی از اینها را در درگیری کشتم. اگر به آنجا بروم، گیر می‌افتم.» خداوند می‌فرماید «کلَّا». حضرت خیلی اصرار نداشت این اتّفاق بیفتد. یکی از مسائلی که در مورد انبیاء داریم، این است که انبیاء خودشان جلو نمی‌رفتند که خود را به رأی بگذارند و پوستر بزنند و تبلیغ کنند که ما را به نبوّت انتخاب کنید! حضرت به عنوان نبی انتخاب می‌شوند و با برادرشان هارون به دربار فرعون می‌روند.
آنجا اتّفاق مهمّی می‌افتد. قرار است محاجّه کنند. فرعون سؤال می‌کند: «اوّل تو عصایت را می‌اندازی یا ساحران بیندازند؟» حضرت می‌فرماید: «اوّل شما بیندازید.»
ساحران همان دانشمندان هستند. اینها چوب و طناب‌هایشان را می‌اندازند و تبدیل به مار می‌شود. شاید از دید ما عجیب باشد؛ ولی همان بحثی است که اگر کتاب‌ها را روی DVD رایت کنیم، یک نفر که با این علم آشنا نیست، می‌گوید این جادوگری است. طناب‌ها و چوب‌ها را می‌اندازند, تبدیل به مار می‌شوند و شروع به جنبیدن می‌کنند. حضرت موسی(ع) نگران می‌شود که نکند نتوانم پیام خداوند را ابلاغ کنم؟ بلافاصله آیه نازل می‌شود و خدا به حضرت می‌فرماید: «إِنَّمَا صَنَعُوا
كَيْدُ سَاحِرٍ» نگران نباش. این است و جز این نیست که صنعت اینها کید و مکر یا دانش و علم ساحران است. حالا تو عصایت را بینداز. حضرت موسی(ع) عصا را می‌اندازد و تبدیل به اژدهای بزرگ می‌شود و همة آنها را می‌بلعد و سحر ساحران را باطل و مصادره می‌کند.
تکینگی که آن روز به وجود آمده بود، بشر به قوّت و قدرتی در تسخیر پدیده‌های تکنولوژیک و به یک ضریب هوشی رسیده بود که با این اشیای بی‌جان می‌توانست چنین کارهایی بکند و در صنعت و تکنولوژی به اینجا رسیده بود که خداوند می‌فرماید: «إِنَّمَا صَنَعُوا كَيْدُ سَاحِرٍ». وقتی در قرآن إِنََّ یا انَّما می‌آید، می‌شود دکترین؛ این است و جز این نیست که صنعت اینها کید ساحران است و موسی «اصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي»، من اصلاً تو را برای خودم ساختم و تو در مقابل اینها مصون هستی. برو و این ساز و کار را خنثی کن.
آنچه در دورة حضرت موسی(ع) در دربار فرعون رقم خورد و کلّ آن علم، تکنولوژی و آن سطح از معماری و دانشی که شکل گرفته بود، به سطح عجیبی از تکینگی انجامیده بود.
همان‌طور که مستحضر هستید، 250 سال بعد، یعنی 3200 سال پیش در «مصر»، زمانی که حضرت سلیمان نبی(ع) در «بیت‌المقدّس» در «اورشلیم» حکومتش را تشکیل می‌دهد، این طایفة جن می‌آیند و با ارادة الهی، به تسخیر حضرت درمی‌آیند. دو آیه در قرآن داریم که اشاره دارد می‌رفتند زیر آب غواصّی می‌کردند و پاتیل‌های عظیم ذوب فلز را ایجاد کرده بودند. موجوداتی که بخشی از آنها جن بود. در اسطوره‌های دوره‌های بعد در «یونان» و جاهای دیگر، موجوداتی را می‌بینیم که نصفشان حیوان و نصفشان انسان است. در این دوره عالم دخان شفّاف و رقیق و طایفة جن غلیظ شده بودند و دیده می‌شدند؛ مانند همان چیزی که در آخرالزّمان اتّفاق می‌افتد. یک‌بار این اتّفاق از 3200، 3300 سال پیش از قبل از حضرت موسی(ع) شروع می‌شود، بشر در دورة آن فراعنه به سطحی از علم، تکنولوژی و نظام فکری می‌رسد که در مناسبات عالم می‌تواند تسخیر صورت دهد. عجیب و غریب است! فراعنه آنجا ضربه و شکستی را از حضرت موسی(ع) می‌خورند. حضرت بنی‌اسرائیل را می‌آورد، دریا شکافته می‌شود و عبور می‌کنند و به صحرای سینا می‌آیند؛ امّا متأسّفانه در صحرای سینا سامری با آن گوساله‌ای که طرّاحی می‌کند، مجدّداً این افرادی را که دین و عقلشان به چشمشان بوده, سحر می‌کند و دوباره با یک سحر دیگر، این فاجعه رخ می‌دهد و خداوند اینها را به حال خودشان رها می‌کند. بنی‌اسرائیل حدود 40 سال در صحرای سینا سرگشتگی داشتند؛ امّا این وضعیت تا دورة تسخیر «اریحا» (جریکو) در بین یهود می‌ماند و بعد توسط حضرت داوود(ع) به بیت‌المقدّس رسیدند و آنجا را تسخیر کردند. سپس حکومت حضرت سلیمان(ع) تشکیل می‌شود و این مناسبات بین گروه‌های گوناگون، بین آن طایفه‌های دانشمندان عجیب و غریب و بین این طایفه از جن ایجاد می‌شود. این درآمیختگی بین جامعة انسانی، آن جامعة دانشمندان و ساحران و جامعة اهل جن، چند صد سال طول می‌کشد. بعد از حضرت سلیمان(ع) دوباره این تاریکی شکل می‌گیرد و قوم بنی‌اسرائیل به بردگی می‌رود و مشکلاتی پیش می‌آید.
این اتّفاق مجدّداً و الآن دارد دوباره رخ می‌دهد. بخشی از آن انسان‌هایی که دانشمند هستند و دانش آنان از دید کسی که با آن آشنا نباشد، ماهیت سحر دارد. به عبارتی این دانش به قدری حیرت‌انگیز و عجیب است که مردم فکر می‌کنند اینها دارند سحر می‌کنند. این صنعتی که رقم می‌زنند، همان کید ساحران است؛ مثل صنعتی که در دورة فرعون بود. امروز کید ساحران در قالب هوش مصنوعی است. Governance می‌آید و حکمرانی را می‌گیرد.
نظام متروپل و نظام تکنوپل
اینها در یک دورة 400 ساله و بعد از ماجرایی که فرانسیس بیکن در ساختار علم تعریف کرد، در 5 مرحله آمدند و به مفهومی به نام Governance رسیدند. Governance چیزی فراتر از کنترل است؛ یعنی نوعی ساختار حکمرانی که
بتواند جامعه را تحت کنترل بگیرد. مرحلة بعد از حکمرانی و حکومت، مرحله‌ای است که دیگر انسان‌ها نیستند که حکومت می‌کنند؛ بلکه پدیده‌های تکنولوژیک هستند که می‌آیند بشر را تحت انقیاد خود می‌گیرند. از 20 سال پیش, آرام آرام این زمزمه‌ها خیلی جدّی شد. آن موقع نیل پستمن1 نظریة تکنوپلی را منتشر کرده بود. قبل از آن، ما با مقولة متروپل روبه‌رو بودیم. حوزة متروپلیتن، یعنی اینکه حوزه‌ای به عنوان مادر شهر وجود دارد که مادر تمام شهرهای دنیا است و تمام شهرهای دنیا در استانداردسازی، خودشان را با قوانین و مقرّرات آن هماهنگ می‌کنند و این یک نظام امپریال می‌شد.
در یک نظام امپریالیستی آن شهری که متروپل بود، ملاک بود؛ مثلاً «نیویورک» متروپل جهان امروز است؛ به دلیل «سازمان ملل»، «فدرال رزور نیویورک» که نظام مالی از آنجا در حوزة دلار، ساختارش رقم می‌خورد، به دلیل «وال‌استریت» که شاخص‌های نظام بازار سرمایه و بورس جهان آنجا معیّن می‌شود و خیلی چیزهای دیگر. شهر نیویورک پایتخت آمریکا نیست. پایتخت آن «واشنگتن.دی.سی» است؛ امّا نیویورک به نوعی، پایتخت دنیا از نظر مالی، سیاسی، سازمان ملل و غیره است. به چنین شهری متروپل می‌گویند. حتّی نام موزة شهر نیویورک «موزة مترو پلیتن» است. اصلاً ساختمان اصلی آنجا پیش از اینکه دو برج دو قلو که در انفجار 11 سپتامبر منهدم شدند, مهم باشند، «ساختمان امپریال استیت» است. این ساختمان ساختمان مهمّی بوده و هست.
در پدیدة مادرشهر که شهر محوری و اساسی است و همة ساختارها و سنجه‌ها با آن تنظیم و تعریف می‌شود، یک نظام امپریالیستی به وجود می‌آید؛ یعنی همه‌چیز با این محیط امپریال تعریف می‌شود و طبق اصطلاحی که 40 سال پیش برای کلمة امپریالیسم تعریف کرده بودند، یعنی جهان‌خواری، جهان را می‌خورد و می‌مکد و همه‌چیز با شاخص‌های آن تعریف می‌شود.
در نظام متروپل، مادرشهر داریم؛ امّا در نظام تکنوپل، تکنولوژی معیار می‌شود و تکنولوژی هم ظاهراً دیگر بی‌زمان و بی‌مکان است. دیگر مربوط به آمریکا، اروپا، چین، «ژاپن»، «ایران» و جای دیگر نیست؛ اینکه در شکل سنّتی سیطره بر جهان، شهر متروپل تعریف شود، در شهر متروپل سیستم سازمان ملل برای مدیریت جهانی باشد، سیستم بانک جهانی و بهداشت و درمان جهانی، صندوق بین‌المللی پول و چارچوب‌های دیگر باشد و نظام مالی به عنوان نبض اقتصاد جهانی آنجا تعریف شود. در حال حاضر این سیستم به سادگی جایش را به پدیده‌ای داده است که دیگر آن ماهیت مکانی متروپل را ندارد و اینجا, اسمش تکنوپل است.
در نظام تکنوپل آن چیزی که معیار همه چیز در سیاست، فرهنگ، اقتصاد، سبک زندگی، مناسبات اجتماعی، اخلاقی و غیره محسوب می‌شود، تکنولوژی است. این تکنولوژی کدام جزء تکنولوژی است؟ تکنولوژی هوایی، زمینی، دریایی، اینترنت، بیل، کلنگ و چکش است؟
خیر. الآن دیگر تکنولوژی یک وجه یکپارچه دارد و در این وجه یکپارچه, اینترنت اشیاء، یک سازوکاری را رقم‌زده است. در حوزة اینترنت اشیاء، موتور جست‌وجوی «گوگل»، این قابلیت را دارد که سرچ همه‌چیز را رقم بزند. پس ما الآن از تکنولوژی‌ای سخن می‌گوییم که یکپارچگی دارد. پشت این تکنولوژی که یکپارچگی دارد، یک زمان آدم‌هایی بودند؛ امّا الآن پشت آن، هوش مصنوعی است.
این هوش مصنوعی دست کیست؟ معیارش را چه کسی تعریف می‌کند؟ سنجه‌های آن چیست؟ معلوم نیست. آیا این یک مکان است و مردم هم مکان دیگر هستند؟
خیر، بشر آمده همه‌چیز را درهم‌تنیده کرده است.
نقش هوش مصنوعی در آیندة جهان
هنگامی که از هوش حکمرانی یاد می‌شود که می‌خواهد جامعه را کنترل و مهار کند و بر یک جامعه حکومت نماید، هوش مصنوعی می‌آید نصف کار را دست می‌گیرد. نصف کار ساختار حکومت‌های امروز، دست هوش مصنوعی است. در سال 2040م.، تقریباً بالای 70، 80% ساختار حکومت در جهان, دست هوش مصنوعی می‌افتد و هوش مصنوعی حکومت می‌کند. الآن هوش مصنوعی می‌گوید تردّد سیستم متروها چگونه باشد، نظام دوز یک، دو و سه واکسن در دنیا چگونه باشد و خیلی چیزهای دیگر.
آماری که سازمان آمار هر کشور تعریف می‌کرد, یک روزی به صورت هوشمند، هوش مصنوعی چارچوب‌هایش را برای شما مشخّص می‌کند. قبلاً اگر یک عنصر جاسوسی در یک فیلم جاسوسی 60 سال پیش در شهر یا کشوری می‌رفت و رد می‌زد که از یک خیابان و کوچه‌ای به چه شکلی برود، الآن به شکل ساده با این نرم‌افزارها و اپلیکیشن‌هایی که همه روی موبایل خود دارند, این کار را می‌کند. همه سیستم مسیریابی دارند که بیشتر از هر چیزی در اختیار دستگاه اطّلاعاتی دنیاست و می‌توانند مسیرهای شناخته شده را کنترل کنند. هوش مصنوعی آمده و همه‌جوره زندگی را تسهیل کرده است؛ امّا از یک مرحله به بعد در این تسهیل زندگی، بشر متوجّه می‌شود که اسیر هوش مصنوعی است و هوش مصنوعی بر او تفوّق و برتری دارد. انسان می‌خواهد حکمرانی کند؛ ولی بدون هوش مصنوعی نمی‌شود و او به انسان می‌گوید سنجه‌ها، معیارها و ارزش‌های حکمرانی چیست. می‌خواهد سلامت خود و جامعه را در بهداشت و درمان و نظام بهداری، بیماری و غیره رقم بزند، می‌خواهد تغذیه را رقم بزند. هوش مصنوعی به انسان همة اینها را می‌گوید. سبک زندگی و هوش حیاتش را او به انسان می‌گوید.
دیگر در 20 سال آینده چیزی به نام دانشگاه، آموزش و پرورش، صدا و سیما، تلویزیون و رادیو به این معنا وجود ندارد. جامعة آینده با تفوّق هوش مصنوعی جامعة عجیب غریبی است.
دو سال پیش «دانشگاه امپریال کالج لندن» تحقیقی را به نام «نظام مخاطرات پدیده‌های تکنولوژیک در 40 سال آینده» منتشر و 100 حوزه را مطالعه کرد. 100 حوزه به 4 دسته تقسیم می‌شود:
- یک دسته آنهایی که تا 10 سال آینده، یعنی تا سال 2030م.، پیاده و اجرا می‌شوند؛
- یک دسته آنهایی که 10 سال بعد (2040م.)؛
- یک دسته برای 10 سال بعد از آن (2050م.)؛
- و دستة آخر که لبة علم و تکنولوژی است و تا 40 سال دیگر اجرا می‌شوند.
امپریال کالج پدیده‌های تکنولوژی را از چه زاویه‌ای مطالعه کرده است؟ از زاویه، درجه و شدّت اختلالی که در زندگی امروز به وجود می‌آورد. اگر فرض کنید 10 سال پیش کسی می‌گفت بغل اینجا مغازه‌ای است که 5، 6 نفر از آدم‌ها را جذب کرده، گواهی سوءپیشینة آنها را گرفته، اینها آدم معتمدی هستند، ساکنان محل می‌توانند تماس بگیرند که ماشین بفرستید که خانوادة ما را به آن‌طرف شهر ببرد و مطمئن هستند، اگر کسی می‌گفت 10 سال دیگر بساط شغل این بندگان خدا کلّاً نابود می‌شود، چیزی به نام آژانس نیست، همه می‌خندیدند که در آینده نیاز به آژانس مسافرتی نداریم؛ امّا «اسنپ» آمد و همة این مشاغل را نابود کرد. 20 سال پیش سریال تلویزیونی به نام «آژانس دوستی» داشتیم؛ یعنی مجموعه رانندگانی بودند که وقایع و اتّفاقات همسایگان را تفسیر می‌کردند. آیا این تکنولوژی جدیدی بود؟
خیر. در حال حاضر همة مردم موبایل دارند، راننده‌ها هم هستند، مسیریاب هم به عنوان «اپلیکیشن» هست. فقط فرد باید تماس بگیرد که کدام ماشین نزدیک‌تر
است، سوار شود و برود. شما این پدیده را به عنوان یک پدیدة تکنولوژیک مورد مطالعه قرار دهید. دربارة میزان اختلالش مطالعه کنید. این می‌شود که اگر یک چنین چیزی تا چند سال دیگر بیاید, کلّ این شغل آژانس‌های مسافرتی نابود می‌شود. این مثال خُرد را زدم که بگویم در آن سطح نمونه‌ای که امپریال کالج لندن بررسی کرده است، 100 پدیدة عجیب و غریب وجود دارد که هریک از آن یک طرف نظام اجتماعی را زیر و رو می‌کند.
الآن کسی می‌رود ادرار و مدفوعش را به آزمایشگاه پاتولوژی و پاتوبیولوژی می‌دهد تا آنها را بررسی کنند که این بیماری‌اش چیست؛ امّا توالت‌های آیندة فرودگاه‌ها و محیط‌های عمومی, این‌طوری است که فرد در لحظه‌ای که به سرویس بهداشتی می‌رود، کد و آی دی خودش را از طریق موبایلش به دستگاه می‌دهد و نتیجة بیماری‌هایش چند ساعت بعد روی موبایلش داده می‌شود یا اینکه این همه جادّه و راه‌آهن زده می‌شود تا کامیون‌ها و تریلرها بتوانند این کانتینرهای بزرگ 10، 12 متری را که پر از کالا است و از بندرها می‌آیند و از کشتی‌ها خالی می‌شوند, بردارند و ببرند؛ امّا الآن نمونه‌ای را «آلمان» ساخته و در امپریال کالج مطالعه شده، یک کانتینر 12 متری است که 4 تا ملخ در چهار طرفش هست و به صورت پهپاد به طور مثال, از «تهران» بلند می‌شود و در ارتفاع 100 یا 200 متری سطح جاده تا «بندرعبّاس» می‌رود و دیگر تریلی و قطاری که قرار باشد این محموله را حمل کند، نیاز ندارید یا نمونة دیگر آن، مثلاً مادر از روی بالکن بچّة خود را در پهپاد می‌گذارد و بچّه‌اش را به مهدکودک می‌فرستد. پلیسی الآن باید کف خیابان ترافیک را با چراغ قرمز کنترل کند؛ امّا 10، 15 سال ترافیک هوایی پهپادها را خواهیم داشت. آنجا مطالعه می‌کند که پیامدهای امنیتی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اینها چه چیزهایی است.
لذا به قدری تکنولوژی به سرعت همة مناسبات و ساختارهای قبلی را در همه چیز, در جنگ، سیاست، اقتصاد و فرهنگ به هم می‌زند و این اتّفاق عجیب و غریب را رقم می‌زند که برای کسی قابل پیش‌بینی نیست که چه اتّفاقی می‌افتد. الآن از حیث مطالعات آینده‌شناختی, مراکزی مثل امپریال کالج لندن، «ترند وان» یا مجموعه‌های دیگر، فقط می‌نشینند مخاطرات را ارزیابی می‌کنند که اگر چنین اتّفاقی بیفتد، چه مخاطراتی دارد؟ چه بخشی از شغل‌ها و مناسبات اجتماعی از بین می‌رود؟ اختیار مناسبات اجتماعی از دست برنامه‌ریزان اجتماعی امروزی چه حکومت‌ها و چه مجموعة بخش‌های خصوصی خارج می‌شود و یک سیستم هوشمندی, به نام هوش مصنوعی می‌نشیند برنامه‌ریزی و همة اینها را تعریف می‌کند و ما تابع پروتکل‌های آن هستیم. آن این انقیاد را رقم می‌زند. سقف درهم‌تنیدگی و یکپارچه شدن این اتّفاق، سال 2040م. است. بین 2040 تا 2045م.، در این بازة 5 ساله، تکینگی رخ می‌دهد. این تکینگی و Singularity که رخ می‌دهد، لحظه‌ای است که دیگر هیچ‌کس بر جهان حکومت نمی‌کند. دیگر آن مجموعه‌های انسانی نیستند که می‌توانند مدیریت کنند و سازوکار را رقم بزنند. از آنجاست که هوش مصنوعی، خودش، خودش را بازتولید می‌کند و انقیاد منابع زمین و جای دیگر را رقم می‌زند. این نظام هوش مصنوعی است که یک حکومت جهانی را شکل می‌دهد و دیگر Governance نیست و فراتر از Governance و حکمرانی است.
الآن دعوا بر سر این است. کلّ دعوای مطالعات میان‌رشته‌ای بین علوم انسانی با علوم فنّی و علوم زیستی، در تبیین و ترسیم هوش‌های پیشرفته و تخصّصی است. با 8 تا هوش شروع کردند، به 12 رسید و در دورة اخیر که به 16 تا رسیده است.
من از 2 سال پیش که تدریس اینها را شروع کردم، تقریباً تا الآن 11 تای آنها را
رسیده‌ام که با مباحث تفسیری در قرآن تطبیق دهم. تنها راهی که تا الآن به آن رسیده‌اند, این است که چطور می‌شود با هوش‌های پیشرفتة بشر آن را مهار کرد و به حدّاقل رساند.
همان‌طور که همیشه می‌دانیم، وقتی بشر به درجة طغیان نسبت به الله می‌رسد، روبه‌روی خداوند متعال عصیان می‌کند و به خودش غرّه می‌شود و علوّ و برتری در زمین می‌جوید. خداوند متعال در قرآن فرموده است: اینها علوّ و برتری می‌جویند. انسان وجه استکباری حیات و زندگی خودش را رقم می‌زند. الآن هم می‌دانیم یک دلیل غرّه شدن بشر به خودش و یک دلیل حسّ علوّ و برتری و حسّ استکباری که درون او و طغیانش نسبت به حضرت الله است، همین است که این پدیده‌ها غیر از اینکه او را غافل کردند، به او این را القا نکودند که هیچ آخرتی نیست. همین جمله‌ای که استفان هاوکینگ، فیزیکدان ارشد غربی قبل از اینکه بمیرد گفت: پشت عالم هیچ غیب و خدایی نیست.
این غرّه شدن موجب این شده که بگویند هیچ خدایی نیست. جالب است که برای همین پدیدة تکینگی تعدادی فیلم و سریال ساختند؛ مثلاً در فیلم سینمایی «Upgrade» شخصی تصادف می‌کند و فلج می‌شود. برای کمک به او در پایین گردنش چیزی کار می‌گذارند و از سازوکارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند. بعد از مدّتی او بهتر می‌شود و هوش مصنوعی مغز این فرد را در اختیار می‌گیرد و او به این بدن دستور می‌دهد و دانشمندی که پشت این قضیه بوده و همه، درمی‌مانند. دیگر کار از دست همه خارج می‌شود. اینجاست که سینمای هالیوود می‌خواهد بگوید در آینده چه اتّفاق وحشتناکی می‌افتد، کسی به داد برسد. فقط می‌توانند به اینجا برسند که بگویند خطرناک است؛ یعنی در پایان فیلم می‌بینید او می‌آید، خود آن دانشمند را هم می‌کشد. این بدن فقط ظاهرش برای این فرد است، یک‌چیز دیگری زیر گردن این است و دیگر مغز نیست که دستور می‌دهد؛ یک سیستم پیشرفته‌ای داخل بدن, این مغز را در اختیار گرفته است. حالا وقتی آن دانشمند می‌خواهد این اصلاح را صورت بدهد، خود آن دانشمند را هم می‌کشد و وقتی این بیرون می‌رود، یعنی دیگر از همه‌جا بیرون رفت و رهید.
سریال‌ها و فیلم‌های سینمایی زیادی برای آن ساخته‌اند و در این فضای دورة کرونا که دورة رکود تقریبی فعّالیت‌های دانشگاهی و نشست‌های عمومی، همایش‌ها و کنفرانس‌های داخلی و خارجی بود، وقتی دانشمندان اینها به ایران می‌آمدند، چه شرقی و چه غربی چه روس‌ها، چه اروپایی و آمریکایی، یکی از سؤالات معمولی آنها این بود که شما برای Singularity می‌خواهید چه کار کنید؟ به چه رسیدید؟
راه مواجهه با کید هوشمند ساحران معاصر
تقریباً در یکی دو سال آینده اصلی‌ترین پرسش این است که کدام ملّت برای حلّ مشکل تکینگی و Singularity پاسخ خواهد داشت؟ نتیجه این شد که ما برویم ببینیم قبلاً که در دورة حضرت موسی کلیم(ع) و مواجهه با فرعون این اتّفاق افتاد، خداوند چطور مواجهه صورت داد؟ دقیقاً همان اتّفاقی که در مصر افتاد و فرعون با این صنعت ساحران به این مرحله رسیده بودند و فکر نمی‌کردند اصلاً خدا معجزه‌ای که دست حضرت موسی(ع) می‌دهد، معجزه‌ای است که دقیقاً همین را بیاید، خنثی کند و اصلاً خود موسی(ع) این معجزه است. چون اگر چوب‌دستی
موسی(ع) را دست من می‌دادند که این معجزه‌ها صورت نمی‌گرفت. آن عصای موسی(ع) و ید بیضاء مربوط به کسی بود که خداوند می‌فرماید: «خودم تو را برای خودم ساختم.» یعنی صنعت آنها کید ساحران است و خودشان چیزی نیستند؛ یک کید و مکری دارند و صنعتی را رقم زده‌اند؛ چوب و طناب‌ها را انداختند، تبدیل به مار می‌شود؛ ولی چوب‌دستی تو مهم نیست. من تو را ساختم و تو خودت مهم هستی. تو هر چوبی دستت بگیری، آن اثر را خواهد داشت. این است که اینها الآن دارند ما را تست می‌کنند.
اینها با سیستم فوق پیشرفته در هوش مصنوعی ساختار پهپادها، «آر.کیو» را فرستادند آمد. وقتی با موشک سوم خرداد منهدم شد، فردایش «اسپوتنیک روسیه» نوشت: ایران باید یک سلاح افسانه‌ای داشته باشد؛ و الّا در آن ارتفاع, چگونه توانست پهپاد آمریکایی را بزند؟ آمریکا هم که جنگ الکترونیک می‌کند، هر چه سیستم پدافند هوایی باشد, خاموش می‌کند، ضمن اینکه رادارگریز است، شما چطور آن را گرفتید و زدید و افتاد؟ باید یک سلاح افسانه‌ای داشته باشید. راست می‌گویند. چون موشک سوم خرداد همان چوب‌دستی است که تا دیروز موسی با آن گوسفندان را هی و علف‌ها را جمع می‌کرد؛ امّا خود موسی پدیده‌ای است که به محاسبة ساحران دربار فرعون نمی‌آید. موشک سوم خرداد را می‌شود در نسبت با هواپیمای «گلوبال هاوک» محاسبه کرد؛ امّا کسی نمی‌تواند فکر کند کسانی که این موشک را ساختند و کسانی که پشت این موشک هستند و شلّیک می‌کنند، افرادی مثل موسی کلیم(ع) هستند و توسط خدا طوری ساخته شده‌اند که مهم نیست چیزی که دستشان است، چوب است یا سلاح دیگر. مهم این است که آن موشک را خدا می‌خواهد برساند. خودش به پیامبر ما در قرآن کریم می‌فرماید این تیری که زدی، خودم به هدف زدم: «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَ لکِنَّ اللهَ رَمى» آنجا هم به موسی(ع) می‌فرماید: تو را برای خودم ساختم. تو مهم هستی که ساخته شدی؛ نه این چوب.
اگر امروز پدیده‌ای به نام گلوبال هاوک به راحتی سقوط می‌کند یا منهدم می‌شود یا آر.کیو تسخیر می‌شود و از روی آن کپی می‌کنند یا کماندوهای آنها ب سادگی دستگیر می‌شوند و نمی‌توانند دست به اسلحه ببرند؛ اگر اخیراً جلوی چشم ناوشکن‌ها و ناوهای اسکورتشان، قایق‌ها می‌روند و خیلی راحت نفت‌کش‌ها را می‌گیرند و با فاصلة خیلی نزدیک، یعنی 30، 40 متری با آنها در حدّ سوت زدن کل کل دارند یا دعوای لفظی بدون بی‌سیم، این عامل ما را به اینجا می‌رساند که پدیدة قاسم سلیمانی پدیده‌ای بود مثل موسی کلیم(ع) که خداوند متعال برای خود ساخته بود. خداوند کریم آدم‌هایی را برای خودش ساخته است. این آدم‌ها وقتی برای خودش ساخته شدند، هر چیزی را به دست بگیرند, می‌تواند آن سحر را خنثی کند.
ادامه دارد...
پی‌نوشت:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. Neil Postman.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑