آنچه در این نوشتار می‌آید، قسمت دوم نصیحت‌های پیامبر اعظم(ص) به ابوذر غفّاری است. این حدیث در کتاب «مکارم الاخلاق» اثر رضی الدین، حسن بن فضل طبرسی، از علمای قرن ششم هجری، فرزند امین الإسلام طبرسی (صاحب «تفسیر مجمع البیان») آمده است. ایشان این حدیث را از پدرشان با ذکر سلسة سند ذکر می‌کند؛1 سپس این حدیث در کتاب «تنبیه الخواطر و نزهـة النواظر» معروف به «مجموعه ورّام» نوشتة ورام بن ابی فراس مالکی اشتری (متوفّای 605ه .ق.) آمده است.2 مرحوم مجلسی نیز این حدیث را به نقل از کتاب «مکارم الاخلاق» در جلد 74 «بحار الأنوار» آورده است. ایشان پس از نقل این روایت، سندهای دیگری را ذکر می‌کند.3 این روایت از طریق ابو أسود دؤلی نقل شده است. در ترجمة این متن، از ترجمة آقای سیّدابراهیم میرباقری استفاده شده است.
...
پرسیدم: یا رسول‌الله! زیرک‌ترین فرد مؤمنان کیست؟ فرمودند:
«آن‌کس که بیشتر به یاد مرگ باشد و خود را بهتر برای آن آماده سازد.
یا اباذر! چون نور الهی به دل راه یابد، دل را وسعت بخشد.»
گفتم: علامت آن نور چیست؟ فرمودند:
«توجّه به جهان ابدی و کناره‌گیری از دنیای فریبا و آمادگی برای مرگ قبل از رسیدن آن.
یا اباذر! از خدا بترس؛ ولی برای اینکه مردم تو را گرامی دارند، تظاهر به خداپرستی مکن؛ در حالی‌که دلت فاسد باشد.
یا اباذر! بکوش که در هر کار نیّت صالح داشته باشی؛ حتی در خورد و خواب خود.
ای اباذر! خدا را در دل خود بزرگ بدان؛ نه آن‌چنان که نادانی، خدا را در نظر می‌گیرد؛ چون گرفتار سگی شود به یاد او می‌افتد و می‌گوید: خدایا! این را از من بران. و در پیش خوک می‌گوید: خدایا! او را رام گردان.
یا اباذر! خدا را فرشتگانی است که از خوف او همیشه در حال قیامند و تا نفخ صور سر برنمی‌دارند و همی گویند: پاک و منزّهی و ما آن‌طور که شایستة مقام توست، تو را نمی‌پرستیم.
یا اباذر! اگر کسی عمل هفتاد پیغمبر را داشته باشد، از هول قیامت، عمل خود را ناچیز می‌بیند که اگر سطلی از آب جوشان دوزخ در شرق عالم ریخته شود، مغز مغربیان به جوش آید و اگر دوزخ نفس بر آرَد، هیچ مَلک و رسولی نماند؛ مگر آنکه به زانو درآید و بگوید: خداوندا! به من رحم کن و قیامت چنان است که ابراهیم، اسحاق را از یاد می‌برد و می‌گوید: خداوندا! من خلیل تو هستم، فراموشم مکن.
یا اباذر! اگر زنی از بهشت در شبی تیره سر از آسمان دنیا بر آرَد، جهان را بهتر از ماه شب چهارده روشن کند و بوی خوشش به مشام همة مردم زمین برسد و اگر جامه‌ای از بهشت به دنیا آید، همه از دیدارش دل از دست بدهند و چشمان از دیدارش خیره گردد.
یا اباذر! در تشییع جنازه و به هنگام قرائت قرآن و در وقت جنگ و میدان جهاد، خاموش بمان.
یا اباذر! چون به دنبال جنازه‌ای می‌روی، عقلت مشغول تفکّر و خشوع باشد که تو هم به او ملحق خواهی شد.
یا اباذر! نمک نگهدارِ هر چیزی از فساد است؛ ولی اگر نمک فاسد شود، چاره و دوایی ندارد و بدان که دو خوی در شما هست: خندة بی‌تعجّب و بی‌جا و تنبلی بدون فراموشی.
یا اباذر! دو رکعت نماز مختصر و با تفکّر بهتر است از یک شب نماز بدون حضور قلب.
یا اباذر! حق، تلخ و سنگین است و باطل، سبک و شیرین و چه بسا یک ساعت لذّت و شهوت موجب اندوهی دراز شود.
یا اباذر! انسان (در دین خود) کاملاً بینا و بصیر نگردد؛ مگر آنکه مردم را در راه
خدا و انجام وظیفه چون چهارپایان بداند و در عین حال چون به خود می‌نگرد، بگوید من از همه کوچکترم.
ای اباذر! به حقیقت ایمان نرسی؛ مگر آنکه همة مردم را در دینشان، احمق و در دنیایشان، عاقل بدانی.
ای اباذر! پیش از آنکه به حسابت برسند، خود را محاسبه کن که این محاسبه برای حساب فردایت بهتر است و پیش از آنکه تو را به میزان سنجش نهند، خود را بسنج و خود را برای روز حساب بزرگ آماده کن؛ روزی که هیچ امر پنهانی بر خدا مستور نماند...
یا اباذر! می‌خواهی به بهشت بروی؟»
گفتم: آری یا رسول‌الله، پدرم فدایت! فرمودند:
«آرزوهایت را کم کن و مرگ را جلو و در برابر دیده بدار و آن‌طور که باید، از خدا شرم داشته باش.»
گفتم: یا رسول‌الله! همگی ما از خدا می‌ترسیم. فرمودند:
«آن شرم را نمی‌گویم؛ و لکن حیاء از خدا این است که مرگ را فراموش نکنی و شکم را (از حرام) نگه داری و فکر خود را (از بداندیشی) حفظ کنی و هر که مقام عالی آخرت را می‌خواهد، باید زیور دنیا را رها کند که اگر چنین باشی، به ولایت خدا نائل گشته‌ای.
یا اباذر! دعا برای کار نیک همان‌قدر کافی است که نمک برای طعام کافی است.
یا اباذر! مَثَل آن کس که بدون عمل دعا می‌کند، مثل کسی است که بدون کمان، تیر بیندازد.
یا اباذر! خداوند به واسطة خوب بودن بنده‌ای کار فرزند و نوة او را به اصلاح می‌آورد و مقام او را در اطرافیان و همسایگان تا زمانی که با آنها است، رعایت می‌نماید.
یا اباذر! خداوند متعال از سه کس به ملائکه می‌بالد:
کسی که در بیابان بی‌آب و علفی اذان بگوید و برخیزد و نماز بگزارد. خداوند به ملائکه می‌فرماید: «به این بندة من بنگرید که نماز می‌خواند و هیچ‌کس جز من او را نمی‌بیند.» و هفتاد هزار فرشته نازل می‌شوند و پشت سر او نماز می‌خوانند و تا فردای آن روز برایش استغفار می‌کنند؛
مردی که شب برمی‌خیزد و به تنهایی نماز می‌خواند و در سجده خوابش می‌برد. خداوند متعال می‌فرماید: «به بنده‌ام بنگرید که روحش نزد من است و بدنش در سجده.»
و مردی که در میدان جهاد است، همة همراهانش فرار کرده‌اند و او می‌جنگد تا شهید گردد.
یا اباذر! هیچ بنده‌ای برای سجده پیشانی بر یکی از نقطه‌های زمین نمی‌نهد؛ مگر آنکه آن زمین روز قیامت به سجدة او شهادت می‌دهد و هیچ زمینی نیست که مردمی شب در آن فرود آیند؛ مگر آنکه صبحگاه آن زمین بر آنها درود یا لعنت فرستد.
ای اباذر! هیچ صبح و شامی نشود؛ مگر آنکه نقاط زمین به یکدیگر گویند: ای همسایة من! آیا کسی به یاد و ذکر خدا از روی تو گذشته باشد؟ یا سجده‌کننده‌ای برای خدا پیشانی بر تو نهاده؟ که قسمت‌هایی از آن جواب دهند: آری و قسمت‌هایی گویند: نه و آن قسمت که جواب می‌دهد: آری به جنبش و شادی می‌آید که بر همسایه‌اش برتری یافته.
یا اباذر! خداوند متعال چون زمین و درختان را در آن آفرید، هیچ درختی نبوده؛ جز آنکه بنی‌آدم از آن سودی می‌برده و زمین و درختان همه بر همین منوال بوده‌اند تا آنکه مردم به این کلام کفرآمیز و زشت تکلّم کردند که: خداوند فرزند اختیار کرده، زمین از این سخن به لرزه آمد و منفعت بعضی از درختان از بین رفت.
یا اباذر! زمین بر مرگ مؤمن تا چهل روز می‌گرید.
یا اباذر! چون بنده‌ای که در زمین خشک و بی‌آب و علفی باشد، وضو یا تیمّم بسازد و اذان گوید و به نماز ایستد، خداوند فرشتگان را فرماید که پشت سر او صفی چنان طولانی از نماز ببندند که دو طرفش ناپیدا باشد و با رکوع او به رکوع روند و با سجدة او، سجده کنند و بر دعای او، آمین گویند.
یا اباذر! هر که اقامه گوید بدون اذان، جز همان دو ملک موکّل او با او نماز نخوانند.
یا اباذر! هیچ جوانی نیست که ترک دنیا گوید و جوانی خود را در اطاعت خدا به سر آرَد؛ مگر آنکه خداوند اجر هفتاد و دو پیغمبر به او عطا کند.
یا اباذر! آن کس که میان جمعی غافل، ذکر خدا گوید، چون کسی است که در میان سربازان فراری به جهاد ادامه دهد.
ای اباذر! همنشین خوب، بهتر از تنهایی است و تنهایی، بهتر از همنشین بد است و سخن خوب گفتن، بهتر از سکوت است و سکوت از سخن شرّ، بهتر است.
یا اباذر! جز با مؤمن منشین و جز آدم متّقی غذای تو را نخورد و غذای فاسقان را مخور.
یا اباذر! غذای خود را به کسی ده که برای خدا دوستش داری و غذای کسی را بخور که تو را برای خداوند متعال دوست دارد.
یا اباذر! خداوند نزد هر سخنگویی حاضر است و انسان باید از خدا بترسد و او را در نظر گیرد و بداند که چه می‌گوید.
یا اباذر! زیادی سخن را رها کن و آن اندازه سخن که حاجت تو را انجام دهد و زندگی تو را اداره کند برای تو کافی است.
یا اباذر! برای انسان همین اندازه دروغ کافی است که هرچه می‌شنود، به زبان آرَد.
یا اباذر! هیچ چیز برای زندانی نگهداشتن، بهتر از زبان نیست.
یا اباذر! یکی از بزرگداشت‌های خدا احترام به پیرمرد مسلمان است و احترام به کسانی که به قرآن، عالم و بدان عاملند و احترام به سلطان عادل.
یا اباذر! کسی که زبانش را نگه ندارد، عملی انجام نداده.
یا اباذر! عیب‌جوی خَلق و مدیحه‌گو و طعنه‌زن و ظاهرساز مباش.
یا اباذر! بنده مادام که اخلاقش بد است، مرتّباً از خدا دور می‌گردد.
یا اباذر! کلمة طیّبه صدقه است و هر قدمی که به طرف نماز برمی‌داری، صدقه است.
یا اباذر! هر که ندای دعوت‌کنندة خدا (مؤذّن) را جواب گوید (و به نماز شتابد) و مساجد را نیکو آباد کند، پاداش عمل او بهشت است.»
گفتم: پدر و مادرم فدایت یا رسول‌الله! چگونه مساجد را آباد کند؟ فرمودند:
«صدا در آن بلند نکند، در باطل فرو نرود، در آن خرید و فروش ننماید و تا در مسجد است، لغو را ترک گوید و اگر نکند، در قیامت جز خود را ملامت منماید.
یا اباذر! تا در مسجد نشسته‌ای، خداوند به هر نفسی درجه‌ای در بهشت به تو عنایت می‌کند و ملائکه با تو به نماز می‌ایستند و به هر نفسی، ده حسنه برایت می‌نویسد و ده گناه از نامه‌ات محو می‌سازد.
یا اباذر! می‌دانی که این آیه در چه باره آمده؟ «شکیبایی پیشه کنید و از خدا بترسید. خدا را در نظر داشته باشید تا رستگار شوید.»4
گفتم: نه یا رسول‌الله پدر و مادرم فدایت! فرمودند:
«پس از نمازی به انتظار نماز دیگر نشستن.
یا اباذر! وضو کامل و خوب گرفتن در هوای سرد از کفّارات است و بسیار به مساجد رفتن، جهاد است.
یا اباذر! خداوند متعال می‌فرماید: «محبوب‌ترین بندگان نزد من کسی است که به خاطر من با مردم دوستی نماید و دلش به مساجد بسته باشد و نیمه‌های شب به استغفار برخیزد. اینانند که چون خواهم به مردم زمین عقوبتی فرستم، به یاد آنها عقوبت را از ایشان برمی‌گردانم.»
یا اباذر! هر نشستنی در مسجد بیهوده است؛ مگر برای سه چیز: نمازخواندن، ذکر خدا، فراگیری دانش.
یا اباذر! به عمل با تقوا بیشتر همّت داشته باش تا به عمل (تنها) که عمل با تقوا کاسته نشود و چگونه عمل مقبول کاسته گردد؟ و حال آنکه خداوند متعال می‌فرماید: «فقط خداوند عمل متّقیان را می‌پذیرد.»5
یا اباذر! انسان متّقی نخواهد بود؛ مگر آنکه از خویشتن حساب کِشد؛ دقیق‌تر از حساب‌کشیدن شریکی از شریک خود، تا بداند که لباس و غذا و نوشابه‌اش از چه ممرّی است؛ از حرام یا حلال.
یا اباذر! هر که خواهد گرامی‌ترین مردم باشد، تقوا پیشه کند.
یا اباذر! هر که در کسب ثروت بی‌باک باشد و از هر جا (حلال یا حرام) که رسد، ابا نکند خداوند نیز باک نخواهد داشت که از کدام در به دوزخش اندازد.
یا اباذر! محبوب‌ترین شما نزد خدا کسی است که بیشتر به یاد خدا باشد و گرامی‌ترین شما نزد خداوند متّقی‌ترین شماست و نجات‌یابنده‌ترین شما از عذاب خدا خائف‌ترین شما است از خدا.
یا اباذر! متّقیان کسانی هستند که از چیزهایی که از آنها پرهیز لازم نیست، پرهیز کنند که به شبهه‌ها گرفتار نشوند.
ای اباذر! هر که خدا را اطاعت کند، ذکر او را گفته؛ اگرچه نماز و روزه و قرائت قرآن او کم باشد.
یا اباذر! ملاک و اصل دین، ورع و پارسایی است و سَر دین، اطاعت است.
یا اباذر! پارسا باش که عابدترین مردم خواهی بود و بهترین چیز در دین، ورع است.
یا اباذر! فضیلت علم از عبادت بیشتر است و بدان که اگر چندان نماز گزارید که خمیده شوید و آن‌قدر روزه بگیرید که چون نی، لاغر شوید، این اعمال سودی نبخشد؛ مگر آنکه با ورع و پارسایی همراه باشد.
یا اباذر! مردم پارسا و زاهد در دنیا حقیقتاً از اولیاءالله هستند.
یا اباذر! هر که در قیامت بدون سه چیز بیاید، زیانکار است.»
پرسیدم: آنها چیست؟ فرمودند:
«ورع و پارسایی که او را از گناهان حفظ کند، حلمی که در برابر نادان کاری سفیهان او را نگه دارد و اخلاقی که به وسیلة آن با مردم مدارا نماید.
ای اباذر! اگر خواهی که قوی‌ترین مردم باشی، بر خدای متعال تکیه و توکّل کن و اگر خواهی که گرامی‌ترین مردم باشی، از خدا بترس و اگر دوست داری که غنی‌ترین مردم باشی، به آنچه نزد خدا است، امیدوارتر باش از آنچه در اختیار و در دست تو است.
یا اباذر! اگر همة مردم به این آیه عمل کنند، خداوند همة آنها را کفایت کند: «هر که تقوا پیشه کند، خداوند گشایشی بر او پدید آرَد و از جای بی‌گمان به او روزی رساند و هر که به خدا توکّل کند، خداوند برای او کافی است که خدا هدف و خواستة خود را به انجام می‌رساند.»6
یا اباذر! خدای متعال [در حدیث قدسی] گوید: «به عزّت و جلالم هیچ بنده‌ای خواستة مرا بر خواهش خود مقدّم نمی‌دارد؛ مگر آنکه بی‌نیازی‌اش را در وجودش قرار می‌دهم و همّتش را متوّجه آخرت می‌گردانم و آسمان‌ها و زمین روزی‌اش را به عهده گیرند و تنگی روزی او را برطرف گردانم و من برای او برتر از تجارت هر تاجری باشم.»
یا اباذر! اگر فرزند آدم از روزی گریزد چنان‌که از مرگ می‌گریزد، روزی همانند مرگ بی‌تردید به او خواهد رسید.
یا اباذر! می‌خواهی کلماتی به تو بیاموزم که خداوند به آنها تو را سود دهد؟»
گفتم: آری یا رسول‌الله! فرمودند:
«خدا را حفظ کن تا او نیز تو را حفظ کند (یعنی از حدود الهی محافظت نما و آنها را مراعات کن و از حدّ و مرز الهی خارج نشو). مراقب خدا باش تا همواره او را در جلوی خود بیابی. در راحتی در فکر خدا باش تا در سختی او به یاد تو باشد و چون حاجتی داری، از خدا بخواه و چون یاری می‌جویی، از خدا بجوی که قلم آنچه را که تا قیامت شدنی است، نوشته است و اگر همة مردم بکوشند تا نفعی به تو رسانند که خدا مقدّر نکرده، نخواهند توانست و اگر بکوشند که ضرری به تو وارد آورند که خداوند مقدّر ننموده، نخواهند توانست و اگر می‌توانی که با رضا و یقین برای خدای عزّ و جل عمل کنی، البته بکن و اگر نتوانی، بدان که در شکیبایی بر ناگواری‌ها سود نهفته است و پیروزی در صبر است و گشایش با سختی‌ها است و به دنبال هر سختی، راحتی است.
یا اباذر! به غنای خدا بی‌نیازی بجوی تا خدا تو را بی‌نیاز کند.»
گفتم: آن چیست یا رسول‌الله؟ فرمودند:
«خوراک صبح و شام است. اگر کسی به روزی الهی قانع باشد، بی‌نیازترین مردمان است.
یا اباذر! خدای متعال فرماید: «من از حکیم حرف قبول نمی‌کنم؛ ولی به همّت و هدف او می‌نگرم اگر میل و همّ او در چیزی است که من راضی و خشنود باشم، سکوت او را ثواب حمد می‌دهم.»
یا اباذر! خداوند متعال به چهره‌ها و اموال شما نگاه نمی‌کند؛ بلکه به دل‌ها و اعمال شما می‌نگرد.
یا اباذر! تقوا در اینجا است (حضرت اشاره به سینه فرمودند).
یا اباذر! چهار چیز است که غیر از مؤمن به آن نمی‌رسد: سکوت که اوّل عبادت
است، فروتنی برای خدای سبحان، در هر جا به یاد خدای متعال بودن و کمی ثروت.
یا اباذر! همواره در فکر انجام حسنه باش؛ اگرچه به انجام آن نرسی؛ تا از غافلان نوشته نشوی.
یا اباذر! هر که اختیار دامن (شهوت جنسی) و دهانش را داشته باشد، به بهشت خواهد رفت.»
گفتم: یا رسول‌الله! ما به گفته‌هایمان مؤاخذه خواهیم شد؟ فرمودند:
«یا اباذر! مگر چیزی جز کشته‌های زبان مردم را به صورت به جهنّم می‌اندازد؟ که تا خاموش هستی، در سلامتی و چون زبان به حرف بگشایی، چیزی به نفع یا ضرر تو نوشته می‌شود.
یا اباذر! گاه کسی در مجلسی کلمه‌ای می‌گوید که مجلسیان را بخنداند و به واسطة همان، به قدر زمین تا آسمان به سوی جهنّم سقوط می‌کند.
یا اباذر! وای بر کسی که سخن‌های دروغ می‌گوید تا مردم را بخنداند. وای بر او! وای بر او! وای بر او!
یا اباذر! هر که سکوت کند، نجات یابد. بر تو باد به راستگویی و هرگز کلمه‌ای دروغ از دهانت بیرون نشود.»
گفتم: یا رسول‌الله! آن کس که عمداً دروغی گفته، توبه‌اش چیست؟ فرمودند:
«استغفار و نماز پنج‌گانه گناه آن را می‌شوید.
یا اباذر! از غیبت بپرهیز که غیبت از زنا بدتر است.»
گفتم: چرا یا رسول‌الله(ص) پدر و مادرم فدایت؟ فرمودند:
«زیرا کسی که زنا می‌کند و توبه می‌نماید، خداوند او را می‌بخشد؛ ولی غیبت بخشوده نشود تا کسی که غیبت او شده، راضی گردد.
یا اباذر! دشنام به مؤمن، فسق است و زد و خورد و جنگ با او، کفر است و خوردن گوشتش از گناهان است و احترام مال او مثل احترام خون اوست.»
گفتم: یا رسول‌الله(ص)! غیبت چیست؟ فرمودند:
«پشت سر برادر مسلمانت چیزی بگویی که بدش بیاید.»
گفتم: اگرچه آن چیز در او باشد؟ فرمودند:
«اگر آنچه را که در او است بگویی، غیبت است و اگر آنچه در او نیست بگویی، تهمت زده‌ای.
یا اباذر! هر که از غیبت برادر مسلمانی جلو گیرد و از او دفاع کند، بر خداوند عزّ و جلّ حق است که از آتش نگهش دارد.
یا اباذر! هر که پیش او غیبت مسلمانی شود و بتواند او را یاری کند، خدای عزّ و جل او را در دنیا و آخرت مدد نماید و اگر بتواند و او را یاری نکند و از او دفاع ننماید، خداوند در دنیا و آخرت او را خوار و بی‌یاور گذارد.
یا اباذر! سخن‌چین به بهشت نمی‌رود.
یا اباذر! سخن‌چین در آخرت از عذاب الهی در امان نخواهد بود.
یا اباذر! هر که در دنیا دو زبان و دو رو (منافق) باشد، در جهنّم نیز دو زبانه باشد.
یا اباذر! آنچه در مجالس می‌گذرد، امانت است و علنی کردن سرّ مسلمان خیانت است.
یا اباذر! در هر هفته روزهای دوشنبه و پنجشنبه اعمال مردم دنیا به خدا عرضه می‌گردد و برای هر مؤمنی استغفار می‌شود؛ مگر برای بنده‌ای که بین او و برادر مسلمانش کینه باشد و دستور می‌رسد که عمل این دو تن را رها کنید تا با هم صلح کنند.
یا اباذر! بپرهیز که از برادر مسلمان کناره و قطع رابطه کنی که اعمال تو قبول نخواهد شد.
یا اباذر! تو را از کناره‌گیری از برادر مؤمن بر حذر می‌دارم و اگر با وی قهر کردی، بیش از سه روز طول نکشد که اگر کسی در این حال بمیرد، به آتش سزاوارتر است.
یا اباذر! هر که دوست دارد مردم در برابرش بایستند، جایگاه خود را در جهنّم قرار داده.
یا اباذر! هر که با ذرّه‌ای تکبّر بمیرد، بوی بهشت را نشنود؛ مگر آنکه قبل از مرگ توبه کند.»
مردی پرسید: یا رسول‌الله! من زیبایی و آراستگی را خیلی دوست دارم؛ چنان‌که می‌خواهم لباس و کمربند و کفشم قشنگ باشد. آیا اشکال دارد؟
فرمودند: «در دل چگونه‌ای؟» گفت: دلم به حق عارف است و آرامش دارد. فرمودند:
«این کبر نیست؛ ولی کبر آن است که حق را رها کنی و روی به غیر حق آوری و چون مردم را ببینی، گمان بری که مال و آبروی هیچ‌کس به اندازة مال و آبروی تو ارزنده نیست.
یا اباذر! بیشتر کسانی که به دوزخ می‌روند متکبّرانند.»
مردی پرسید: یا رسول‌الله! ممکن است کسی کاملاً از کبر پاک شود؟ فرمودند:
«آری. هر که جامة خشن بی‌ارزشی بپوشد و بر الاغ نشیند و گوسفند بدوشد و با فقرا مجالست کند.7
یا اباذر! هر که وسایل خانة را خود به دوش کِشد از کبر راحت شود.
یا اباذر! هر که از کبر و نخوت، جامه‌اش به زمین کشیده شود، خداوند متعال در قیامت به او نظر نکند.
یا اباذر! شلوار مؤمن باید تا نصف ساق باشد و تا غوزک پا نیز اشکال ندارد.
یا اباذر! هر که دامنش را بالا برد8 و کفش خود را وصله زند و صورت به خاک نهد، از کِبر بِرَهد.
یا اباذر! آنکه دو جامه دارد، یکی را خود بپوشد و دیگری را به رفیقش دهد.
یا اباذر! مردمی در امّت من بیایند و در ناز و نعمت زاییده و بزرگ شوند و همّشان، خور و خواب باشد و چرب‌زبانی کنند. آنها بدترین امّت من هستند.
یا اباذر! هر که به پوشیدن لباس زیبا قدرت داشته باشد و برای فروتنی در پیشگاه حق آن را نپوشد، در صورتی که برای آبرو و حیثیت او مضر نباشد و خود را بی آنکه
مسکنت داشته باشد، خوار بدارد و مالش را در غیر معصیت خرج و انفاق نماید و به بیچارگان و مسکینان کمک کند و با اهل علم و حکمت مجالست نماید، خوش به حال آن که باطنش صالح و ظاهرش نیکو باشد و مردم از شرّ او در امان بمانند! خوش به حال آن که به علم خود عمل کند و اضافة مال و درآمدش را انفاق نماید و اضافه بر ضرورت سخن نگوید!
یا اباذر! آیا لباس خشن و جامة کهنه برای آن نیست که خودخواهی و فخرفروشی به تو راه نیابد؟
یا اباذر! در آخرالزّمان مردمی می‌آیند که در زمستان و تابستان لباس پشمی می‌پوشند و این را وسیلة برتری خود بر دیگران می‌دانند که ملائکة زمین و آسمان‌ها آنها را لعنت خواهند کرد.
یا اباذر! می‌خواهی از بهشتیان به تو خبر دهم؟»
گفتم: آری یا رسول‌الله! فرمودند:
«ژولیدة غبارآلودی که دو جامة کهنه دارد که مورد توجّه و شناسایی مردم نباشد که اگر این کس خدای را قسم دهد، خداوند جوابش دهد.»
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. رضی الدین، حسن بن فضل طبرسی، «مکارم الأخلاق»، انتشارات شریف رضی، قم، چهارم، 1370ه .ش.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. ورام ابن ابی فراس، «مجموعه ورام (تنبیه الخواطر)»، مکتبة فقیه، قم، چاپ اوّل.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. علامه مجلسی، محمد باقر، «بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار»، اسلامیه، تهران.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. سورة آل عمران، آیة 200.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. سورة مائده، آیة 30.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. سورة طلاق، آیات 2 و 3.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. مراد حضرت این است که کارهایی که تکبّر را از بین می‌برد، انجام دهد که در آن وقت آن کارها این‌گونه چیزها بوده است.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. در جاهلیت مردم متکبّر و اشراف لباس بسیار بلندی می‌پوشیدند که دامن آن به زمین ساییده می‌شد.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑