خفّاش و خورشید (۳)

شمس‌الدین رحمانی

رضاشاه و بهائی‌ها

امّا در روی کار آوردن رضاشاه برای ایجاد حکومت دلخواه «انگلیس» هم، باز دست بهائیان در کار است؛ برای این منظور چندین نفر را معمولاً ذکر می کنند: ژنرال آیرون ساید، اردشیر ریپورتر و... و از همه جالب‌تر پدر هویدا، حبیب‌الله هویدا، عین‌الملک که یهودی‌زاده و از نزدیکان عبّاس افندی1 و از سران بهائی است. در کتاب «قصّة هویدا» می‌خوانیم:

صراحت نقش عین‌الملک در ماجرای کودتای ۱۲۹۹م. و معرّفی رضاخان به عاملان کودتا برای در دست‌گرفتن قدرت، در خاطرات حبيب‌الله رشیدیان به این شرح است: چند سال قبل از کودتا من بیشتر روزهای هفته، صبح‌هنگام، به منزل عین‌الملک که از متنفّّذین و کُمّلین فرقة بهائیه بود و با وی سابقة دوستی و صحبت داشتم، سری می‌زدم و مخصوصاً از کلنل فریزر،2 مخدوم خود مأموریت داشتم که در آنجا حضور یابم و از اشخاصی که نزد عین‌الملک آمد و شد داشتند و از سخنان آنان با عین‌الملک و سخنان عین‌الملک با آنها، اطّلاعاتی در اختیار کلنل فریزر قرار دهم. یک روز بنا به معمول به منزل عین‌الملک واقع در خیابان «کوشک» رفتم و بعد از چند دقیقه گفت‌وگو با او، مردی پارسی و هندی وارد شد که نام آن پارسی هندی ارباب اردشیر جی بود که بر من معلوم شد آن مرد زرتشتی هندی با عین‌الملک، سوابق دوستی ممتد و صحبت قدیمی داشتند... پس از آنکه ارباب اردشیرجی از روابط من با «سفارت امپراتوری انگلستان» آگاه شد، در دوستی با من گشود... روز دیگر... لحن سخن ارباب اردشیر جی با عین‌الملک صورت جدّی به خود گرفت و روی به عین‌الملک نموده و گفت: از شما خواهشی دارم... از شما خواهشمندم که با محفل بهائیان به مشورت بنشینید و از آنها بخواهید تا صاحب‌منصبی بلندقامت و خوش‌قیافه پیدا کنند و به شما معرّفی نمایند و شما آن صاحب‌منصب را با من آشنا کنید؛ امّا به دو شرط: اوّلاً اینکه آن صاحب‌منصب نباید ژاندارم باشد و حتماً باید صاحب‌منصب قزّاق باشد؛ ثانياً شيعة اثنی عشری خالص نباشد - که ارباب اردشیر جی، مخصوصاً جملة اخیر را باز تکرار کرد و برای بار دوم گفت که آن صاحب منصب نباید شیعة اثنی عشری خالص باشد.3 پس از آن ملاقات عین‌الملک، رضاخان را با ارباب اردشیر جی آشنا کرد و اردشیر، وسیلة آشنایی رضاخان با فریزر می‌شود و...4

به همین دلیل از همان ابتدای روی کار آمدن رضاخان، بسیاری از همکاران او بهائی بودند. در سال ۱۳۰۳ه‍ .ش. (۱۹۲۴م.) یعنی هنگامی که او هنوز شاه نشده بود و به تظاهرات مسلمانی هم متوسّل می‌شد، پست‌های مهمّی را در ارتش و پلیس به افسران بهائی واگذار کرده بود.4 این روند شروع تا پایان سلسلة پهلوی، یعنی در تمام ۵۷ سال ادامه داشت؛ به طوری که گردانندة مملکت، جهودها، بهائی‌ها و ماسون‌ها بودند. بسیاری از سران مملکت، یهودی الاصل بهائی فراماسون بودند؛ مثل هویدا و همة اهرم‌های قدرت و ثروت و روابط در دست آنها بود.

رضاشاه در دو نگاه

اکنون دو شکل نگاه و قضاوت نسبت به رضاشاه را با هم مقایسه کنیم:

ابتدا نظر حبيب لوی را که قاعدتاً نظر جامعة یهودی‌های ایران است و در کتاب او ضبط شده، بیان می‌کنیم:

فصل نهم: عصر فرخندة رضاشاه پهلوی کبیر

دسامبر ۱۹۲۵ تا ۱۹۴۱م. مقارن ۲۱ آذر ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ه‍ .ش. بدون تردید جلوس رضاشاه کبیر بر تخت سلطنت ایران، یکی از واقعات تاریخی مهمّ این کشور به شمار می‌رود. چنانچه بخواهیم بدون تعصّب وطنی و ملّی ایرانی راجع به اوضاع و احوال ایران در ۱۳ قرن گذشته قضاوت نماییم، بایستی اذعان کرد که پس از فتح اعراب و شکست یزدگرد سوم، ملّت و کشور ایران تا عصر پهلوی کبیر، مانند گذشته دارای اقتدار و استقلال کاملی نبودند؛

گرچه سلاطینی از ایران قیام [کردند] و نگذاشتند که زبان و ملّیت ایران، مانند سایر ممالک مفتوحة عرب از بین برود... گرچه نادرشاه [از] نژاد ترک بود، ولی رویّه‌ای ملّی و ایرانی در پیش گرفت. دورة حکومت ملّی زندیه کوتاه بود و سلسلة قاجاریه بار دیگر قدرت ترک و مغول را بر ایران استقرار داد. اعلی‌حضرت رضاشاه کبیر اگر فتوحاتی بزرگ مانند نادر در عقب خود نگذاشت و ثروتی مانند او از «هند» برای ملّت ذخیره ننمود، امّا اقدامات مهمّ اقتصادی و اصلاحات اداری، فرهنگی، مالی و آبادانی کشور از حیث احداث خطّ آهن و جادّه‌ها و تأسیس دانشگاه و ایجاد کارخانجات و لغو امتیازات خارجی (کاپیتولاسیون) و الغای قرارداد ۱۹۱۹ و تأمین حقوق نسوان، ثبت اسناد و املاک و اصلاحات قضایی و تأسیس و متّحد نمودن لباس و هزاران نکات دیگر که سعادت اجتماعی و اقتصادی و ترقّی را بر یک شالودة محکم و دائمی استوار ساخت، ... در تمام سیزده قرن گذشته هیچیک از آنان صورت عملی به خود نگرفته بودند و اثرات اقتصادی و اجتماعی آنها برای قرون بسیاری باقی خواهد ماند.

قبل از سلطنت این پادشاه بزرگ که اکثریت ملّت ایران در جهل کامل غوطه‌ور بودند، به طرف علم و معرفت و اصلاحات سوق داده شد و معنی ملّیت که برای او وجود خارجی نداشت، مفهوم خود را به دست آورد و امنیت به تمام معنی برقرار گردید.

قبل از رضاشاه کبیر، اکثر اهالی کشور به منظور تأمین زندگانی خود، از شاه کشور گرفته تا وزیر و حاکم و شیخ و ملا و ایلات، مشغول چپاول یکدیگر بودند و... برای یهودیان ایران که حتّی مشروطیت نتوانسته بود تغییری در وضع وخیم آنها ایجاد نماید، سلطنت این پادشاه بزرگ، انقلاب عظیمی در بهبود وضع آزادی و آسایش یهودیان ایران پدید آورد و اگر گفته شود که زمان رضاشاه کبیر برای یهودیان ایران نظیر زمان کورش کبیر و عصر فرزند او محمّدرضاشاه، نظیر عصر داریوش اوّل گردید، راه اغراق نپیموده‌ایم.

آزادی یهودیان ایران و اجرای «اعلامیّة بالفور» که در زمان رضاشاه کبیر بود و اجتماع پراکندگان در عصر محمّدرضاشاه، این دو نظر را تقویت و تأیید می‌کند... در عصر فرخندة رضاشاه کبیر در اثر آزادی یهودیان و امنیت و آسایش کشور و توسعة بازرگانی، نه فقط عدّة کثیری از مسلمانان ثروتمند گردیدند، بلکه عدّه‌ای از یهودیان هم نیز متمکّن شدند. پولدارها و حتّی عدّة کثیری از طبقة متوسط از محلّة‌های یهود، خارج و در خیابان‌های جدیدالتّأسیس «تهران» ساختمان‌ها ایجاد کرده، در آبادی شهر و آسایش خود افزوده... جمعیت زیادی از یهودیان شهرستان‌ها، خصوصاً از «کاشان» و «همدان»، متوجّه تهران شدند...6 محمّدعلی‌خان فروغی هم همین احساس را نسبت به رضاشاه دارد.7

نظر دوم، دیدگاه دکتر محمّدقلی مجد، محقّقی ایرانی و ساکن آمریکاست که بر اساس اسناد منتشر شدة «وزارت خارجة آمریکا» در سال‌های جنگ جهانی اوّل تا دوم، بخش مربوط به ایران را مورد مطالعه قرار داده که حاصل آن، یک جلد کتاب مربوط به آثار قحطی در ایران در جنگ اوّل8 و سه جلد دربارة رضاشاه است.9

اهمّیت این کتاب‌ها در آن است که بر اساس اسناد رسمی و گزارش‌های سیاسی مأموران آمریکایی به وزارت خارجة آمریکاست و قصد انتشار در آنها نبوده و در آن روزگار، آمریکا نقش بزرگی چون امروز در جهان نداشته است؛ علاوه بر اینکه مؤلّف هم، در عین گردآوری این اسناد، تحقیق و تتبّعی دقیق، علمی و هوشمندانه کرده است و ارزش واقعی این گزارش‌ها و درجة اعتبار آنها را به نقد کشیده و حاصل این تلاش، مجموعه‌ای شده است که از آن می‌توان نظری بسیار نزدیک به واقع از رضاشاه و دوران او به دست آورد که نگاه دوم در خصوص ارتباط رضاشاه با یهودیان است؛ نظری که خلاصة آن به شرح زیر می‌باشد:

انگلستان در توجیه اشغال ایران و برکنار کردن رضاشاه10 مدّعی بود وی حامی «آلمان» و یک دیکتاتور است. این ادّعا که رضاشاه حامی آلمان است، بی‌اساس بود. انگلیس او را به قدرت رساند و با حمایت و مساعدت انگلیسی‌ها بود که وی به فرمانروایی خود ادامه داد و حدّاقل ۱۵۰ میلیون دلار از پول‌های خود را در بانک «لندن» پس‌انداز کرد. به یقین می‌توان گفت رضاشاه حامی آلمان نبود؛ علاوه بر این رضاشاه پس از کناره‌گیری، تحت حمایت انگلستان، به سرعت از ایران خارج شد و از خشم و غضب مردم کشورش در امان ماند...11

در پاورقی این مطلب و در همین صفحه آمده است:

رضاشاه هنگام کناره‌گیری از سلطنت، یکی از ثروتمندترین مردم جهان بود. بر اساس بایگانی وزارت خارجة ایالات متّحده، وی نزدیک به ۵۰ میلیون دلار در بانک تهران، ۱۸ میلیون دلار در بانک‌های نیویورک و حدّاقل ۱۰۰ میلیون دلار در بانک‌های لندن ذخیره کرده بود. وی همچنین مقادیر نامشخّصی در بانک‌های «سوییس» سرمایه‌گذاری کرده بود. وی به بهانة خرید تسلیحات، عواید حاصل از فروش نفت ایران را به حساب‌های شخصی خود در این بانک‌ها واریز می‌کرد. این وجوه بخش اعظم مبالغی را که ذکر کردیم، شامل می‌شود... وی همچنین ۷۰۰ دهکده را تصاحب کرد و مناطق وسیعی از اراضی ایران را به املاک شخصی خود اضافه نمود.

همة موارد بالا به اضافة موارد متعدّد دیگر، در سه کتاب «از قاجار به پهلوی»، «رضاشاه و بریتانیا و تاراج بزرگ» و «آمریکا و غارت میراث فرهنگی ایران»، به تفصیل و با سند و مدرک توضیح داده شده است؛ چگونگی ایجاد ضعف در سلسلة قاجار، قدرت گرفتن رضاخان قزّاق، کودتای ۱۲۹۹ه‍ .ش.، وزیر جنگ شدن و نخست‌وزیری سردار سپه، رفتن احمدشاه، شاه شدن رضاخان، دیکتاتوری او، غارت ایران، کشتن بسیاری از افراد از جمله نزدیک‌ترین یاران، ایجاد خفقان، مخالفت با روحانیون و حوزه‌های علمیه و مراسم مذهبی، چادر برداشتن از سر زنان، حمله به «حرم امام رضا(ع)»... و خلاصه آنچه از جنایت و فضاحت که ممکن بود و البتّه همة اینها هم، کاملاً در جهت منافع انگلستان.