چه کنیم تا...

علی مصباحی

چه کنیم تا مورد توجّه اولیای خدا و مؤمنان حقیقی (در صدرشان امام زمان، ارواحنا فداه) واقع شویم؟!

امام جعفر صادق(ع) یکی از راه‌های آن را این‌گونه بیان فرمودند:

«إنّی لاَحِبُّ للرجُلِ مِنکُم المؤمنِ إذا قامَ فی صلاةٍ فَریضَةٍ أن یُقبِلَ بقَلبِهِ إلى اللهِ و لا یَشغَلَ قَلبَهُ بأمرِ الدنیا، فلیسَ مِن مؤمِنٍ یُقبِلُ بِقَلبِهِ فی صلاتِهِ إلى اللهِ إلاّ أقبَلَ اللهُ إلَیهِ بوَجهِهِ، و أقبَلَ بقُلوبِ المؤمنینَ إلَیهِ بالمَحَبَّةِ لَهُ بعدَ حُبِّ اللهِ عَزَّ و جلَّ إیّاهُ؛1

دوست دارم که فرد مؤمن شما، هرگاه به نماز واجب می‌ایستد، با دل خویش به خداوند رو کند و دلش را مشغول امور دنیا نگردانَد؛ زیرا هیچ مؤمنی نیست که در نمازش روی دل به خدا کند، مگر این که خداوند نیز به او توجّه کند و خداوند عزّ و جلّ او را دوست بدارد و محبّت دل‌های مؤمنان را نیز متوجّه او گرداند.»

امّا برای تحصیل حضور قلب در نماز چه کنیم؟!

آیت‌الله بهجت(ره) در پاسخ به پرسش چگونگی تحصیلِ حضور قلب در نماز، توصیه‌هایی داشته‌اند از جمله:

تحصیل حضور قلب به این می‌شود که:

1. در اوقات حضور، اختیاراً آن را در نماز از دست ندهد!

2. [به مرور] با کمک نوافل و عبادات مستحبّ [مربوط به نماز] حضور تحصیل می‌شود و از جمله [این مستحبات]، تبدیل فرادا به جماعت [و التزام به تعقیبات نماز و رعایت آداب نماز است.]

3. [اصل] حضور قلب [به] این است که در تمام بیست و چهار ساعت، باید حواسّ (بینایی، شنوایی و...) خود را کنترل کنیم [و در غیر زمان نماز، خود را حقیقتاً در محضر خدا بدانیم]؛ زیرا برای تحصیل حضور قلب، باید مقدّماتی را فراهم کرد. باید در طول روز، گوش، چشم و همچنین سایر اعضا و جوارح خود را کنترل کنیم.2

همچنین عالم ربّانی آیت‌الله سید حسین یعقوبی قائنی(ره) نیز برای حضور قلب در نماز توصیه‌هایی داشتند؛ از جمله‌ی این توصیه‌ها، همان موارد مورد ۲ و ۳ از مطالب فوق الذکر بود. همچنین می‌فرمودند:

[از] عمده‌ترین کار[ها] در نماز، ترک خیالات است که پیامبر(ص)، راه آن را نیز فرمودند:

«صَلِّ صَلاةَ مُوَدِّعٍ؛ فإنّ فیها الوُصلَةَ و القُربی؛3

نماز را به عنوان آخرین نماز به‌جای آور.»

چنان نمازی بخوان که گویی آخرین نماز عمر توست؛ زیرا چنین نمازی موجب رسیدن و نزدیک شدن به خداست.

همچنین امام جعفر صادق(ع) نیز در این خصوص می‌فرمایند:

«إذا صَلَّیتَ صلاةً فَریضَةً فَصَلِّها لِوَقتِها صلاةَ مُوَدِّعٍ یَخافُ أن لا یَعودَ إلَیها أبدا، ثُمَّ اصرِفْ بِبَصَرِکَ إلی مَوضِعِ سُجودِکَ، فلَو تَعلَمُ مَن عَن یَمینِکَ و شمالِکَ لأَحسَنتَ صلاتَکَ، وَ اعلَمْ أنّکَ بَینَ یَدَی مَن یَراکَ و لا تَراهُ؛4

هرگاه نماز واجب خواندی، به وقت بخوان و همانند کسی که با آن وداع می‌کند (و آخرین نماز عمرش را می‌خواند) و می‌ترسد دیگر به سوی آن برنگردد، آن را به‌جای آور.

دیده‌ات را به جایگاه سجده‌ات بدوز؛ چنان‌که اگر بدانی کسی طرف راست یا چپ توست، [با توجّه به حضور آنان] خوب نماز می‌خوانی و بدان که تو در برابر کسی هستی که تو را می‌بیند و تو او را نمی‌بینی.»

پی‌نوشت‌ها: