محسن پاک‌آئین
نگاه مشترک به ماه رمضان
یکی از خاطرات خوب و ماندنی من، حضور در «جمهوری آذربایجان» در ماه مبارک رمضان بود. رمضان یکی از ماه‌های عزیز در میان مسلمانان جهان و از نقاط اشتراک مردم «ایران» و جمهوری آذربایجان است. این ماه، به خصوص شب‌های قدر در این دو کشور، نشانة علاقة فطری و قلبی مردم این کشور به دین اسلام است. در سال‌های پس از فروپاشی شوروی، ماه رمضان که تا قبل از آن می‌رفت تا به یک به فریضة فراموش‌شده تبدیل شود ، مجددا در جمهوری آذربایجان احیا شد. در این ماه وضیعت این جمهوری با ماه‌های دیگر سال متفاوت است؛ مساجد فعّال می‌شوند، نمازگزاران که در میان آنان خیل عظیمی از جوانان قرار دارند، با حضور خود به مساجد رونق می‌بخشند، سفره‌های احسان برپا می‌گردد و امامزادگان، به خصوص حضرت حکیمه خاتون، خواهر امام رضا(ع)، نسبت به ماه‌های دیگر، زائران بیشتری را می‌پذیرد.
در ماه رمضان، بیشتر مسلمانان روزه‌دار آذربایجانی، بیشتر به دستورالعمل‌های شرعی توجّه دارند و علاقه‌مندی خود را به فراگرفتن و به کار بستن احکام و آموزه‌های دینی به نمایش می‌گذارند. آقای حیدر علی اف رئیس جمهور فقید آذربایجان در پیام خود به مناسبت فرارسیدن عید فطر، به این گرایش‌ها اشاره داشته و می‌گوید:
مردم آذربایجان با به دست آوردن استقلال خود، امکان بهره‌مندی کامل از ارزش‌های ملّی و دینی را بازیافته است. مدّت ده سال است که مردم آذربایجان آئین‌های دینی خود را در روزهای مبارک ماه رمضان آزادانه بجا می‌آورند و این عید مقدّس را با شکوه و عظمت برگزار می‌نمایند. مردم مسلمان ما که در ایّام امتحان ماه رمضان به وظایف دینی خود به خوبی عمل کرده‌اند، این عید پر موفّقیت را جشن می‌گیرند و با ابراز احترام و محبّت نسبت به هم، همبستگی و وحدت خود را به نمایش گذاشته و خاطرة نزدیکان خود را که در قید حیات نیستند، گرامی می‌دارند.
مردم جمهوری آذربایجان که در سایة غیرت دینی خود در دورانی که دین را افیون ملّت‌ها می‌دانستند، موفّق به حفظ اعتقادات خود شده‌اند، در ماه رمضان بیش از هر زمان دیگری، خود را نیازمند معارف قرآنی می‌بینند و از ظهور و بروز غرامین این کتاب آسمانی در زندگی خود استقبال می‌نمایند.
دعا برای آزادی استان‌های جدا شده از جمهوری آذربایجان، ادای احترام به مزار شهدا و دیدار با خانواده‌های آنان نیز از وظایف مبلّغان دینی به شهرهای مختلف است.
از مهم‌ترین مناسبت‌هایی که در این ماه قرار دارد، شب‌های قدر، روز جهانی قدس و عید فطر است. مردم جمهوری آذربایجان در شب‌های قدر با اشتیاق زیادی در
مساجد و تکایا به احیاء و راز و نیاز با معبود خویش می‌پردازند. «حسینیة ایرانیان باکو» در این شب‌ها مملوّ از خیل مشتاقان آذری است که برای بهره‌گیری از سخنرانی و مراسم عزاداری، در این محل جمع می‌شوند و خیلی اوقات به دلیل محدودیت جا، از محوّطة بیرونی حسینیه بری مراسم احیاء استفاده می‌نمایند. مردم جمهوری بیش از هر زمان دیگری در این ماه‌ها خود را نیازمند معارف قرآنی می‌بیننند و از اینکه نمی‌توانند متن اصلی قرآن را بخوانند، ابراز تأسّف شدید می‌کنند. همچنین تقریباً در همة قصّه‌های جمهوری آذربایجان، به ویژه در مناطق جنوبی این جمهوری، مراسم شب‌های قدر در نهایت شکوه برگزار می‌شود.
معمولاً در روز جهانی قدس و آخرین جمعة ماه مبارک رمضان، جمعی از اسلام‌گرایان جمهوری آذربایجان به رغم وجود تدابیر شدید امنیتی، برنامه‌های مختلفی را برای بزرگداشت روز قدس ترتیب می‌دهند. در این روز سفارت رژیم صهیونیستی که در طبقات فوقانی هتل حیات قرار دارد، شاهد تظاهرات شهروندان جمهوری آذربایجان است؛ در حالی که شعار مرگ بر اشغالگر و مرگ بر صهیونیسم سر داده می‌شود. تظاهرکنندگان با سر دادن شعارهایی، نظیر «آزادی قدس»، «آزادی قره باغ» و «الله اکبر»، خواهان آزادی قدس شریف و دیگر اراضی اشغالی مسلمانان جهان شده و از رژیم صهیونیستی اعلام انزجار می‌کنند.
در عید سعید فطر مردم جمهوری آذربایجان مانند هم‌کیشان ایرانی خود، با ذکرهای مخصوص این عید، به مساجد اصلی شهر رفته و نماز عید فطر را با خلوص و معنویت خاصّی اقامه می‌نمایند.
در مجموع در این ماه، مردم شیعة جمهوری آذربایجان، بیش از هر زمان دیگری، آمادگی خود را برای آموزش واقعی آموزه‌های دینی و بازگشت به هویّت اصیل ایرانی - اسلامی نشان داده و ارتباط خود با درگاه خاصّ احدیت را تقویت می‌کنند.