«أَكْبَرُ مَا يَكُونُ ابْنُ آدَمَ الْيَوْمُ الَّذِي يلد يُولَدُ مِنْ أُمِّه؛1
انسان در روز تولّد از همه وقت بزرگتر است.»
امام سجّاد(ع)
گردنة کولی‌کُش زندگی
همه‌ساله چشم به تقویم و آن ماه و روزی داریم که زادروز ما را نشان می‌دهد. فرقی هم نمی‌کند و جست‌وجو هم نمی‌کنیم که چه وقتی از آن روز به دنیا آمدیم و بی‌آنکه سخنی بر لب بیاوریم، انتظار و امید داریم که اهل خانه و خانواده این روز را از یاد نبرند و برای سور و سات روز تولّد ما فکری بکنند و هدیه‌ای تدارک ببینند. آن روز که می‌رسد، از اینکه یک سال دیگر گذشت و بزرگتر شده‌ایم، قند تو دلمان آب می‌شود و با باز کردن بسته‌های هدیة دوستان و عزیزان، گل از گلمان شکفته شده و با خوشحالی روبوسی می‌کنیم و قطعات کیک روز تولّد را در بشقاب به همدیگر تعارف می‌کنیم.
یک سال بزرگتر شده‌ایم یا کوچکتر؟
اگر آن روز که به دنیا آمدیم، برایمان خداوند متعال عمری شصت ساله را مقدّر کرده باشد، در حقیقت در آن روز، ما به قدر شصت سال فرصت داشتیم؛ به اندازة شصت سال بزرگتر بودیم از سال بعد و سال‌های بعد که هر روز، کوچکتر و کوچکتر می‌شدیم. از فرصت شصت ساله کم و کمتر می‌شد. به زبان دیگر، در روز تولّدمان در هر سال، یک سال کوچکتر شده بودیم و خیال می‌کردیم یک سال بزرگتر شده‌ایم. سال و ماه و روزهایی که از کفمان رفته و هیچ قدرتی و هیچ ثروتی در جهان نمی‌تواند یک دقیقة آن را به ما برگرداند.
بشکة بزرگی از آب را در نظر بگیرید و شیری که قطره قطره آب بشکه را بر زمین می‌ریزد. هر لحظه آب بشکه کم و کمتر می‌شود، کوچک و کوچکتر؛ مثل همة سال‌ها، ماه‌ها و روزهایی که قطره قطره از بشکة عمر و حیات مقدّرشدة ما کمتر می‌شود و ما در خیال بزرگتر شدن، آن از دست دادن را جشن می‌گیریم. بله؛ فرصت‌ها و عمر از دست‌رفته را که هیچ‌کس نمی‌تواند، حتّی یک دقیقه‌اش را به ما برگرداند، جشن می‌گیریم.
٭٭٭
روزی از روزهای جوانی‌ام، در وسط چلّة زمستان با دو سه نفر از خویشان سوار ماشین سواری به دل بیابان و سفری کوتاه و یکی دو روزه زدیم.
عصرگاهی بود که در جاده به سوی گردنه‌ای که در میانة راه «آباده» و «شیراز» بود و معروف به «کولی‌کُش»، در حرکت بودیم و من رانندگی می‌کردم. هوا که رو به تاریکی گذاشت، متوجّه شدم اتومبیل دچار مشکل شده و پیش نمی‌رود. پیاده شدیم و موتور و برق و شلنگ‌های بنزین را دستکاری کردیم و کمی که حسّ و حال ماشین بهتر شد، دوباره به راه افتادیم. در میانة شب و برف و بوران، درست در بلندترین نقطة گردنه، اتومبیل خاموش شد؛ جایی که مردم محلّی به آنجا می‌گفتند: «تنگة کمین». شکل تنگه هم جوری بود که قدیم‌ها چند تیرانداز زبده می‌توانستند کمین کرده و جلوی لشکری را سد کنند. عشایر فارسی با گذر از این منطقه از سردسیر به گرمسیر و به عکس در رفت و آمد بودند و به وقت بهار به سمت قشلاق حرکت می‌کردند و اگر در میانة راه و بین تنگه‌ها در کولی‌کش گرفتار می‌شدند، از برف و سرما و حملة گرگ‌ها جان به در نمی‌بردند. آن شب همة این ماجرا و هر چه از پدرم دربارة کولی‌کش شنیده بودم، به خاطرم می‌آمد. با ترس و لرز از ماشین پیاده شدیم. بوران شدیدی هم بود. رفت و آمد ماشین‌ها کم شده بود و اگر بعد از ساعتی، راننده‌ای که از «اصفهان» عازم شیراز بود، به کمک ما نیامده بود، معلوم نبود آن شب چه بر سر ما می‌آمد. وقتی به راه افتادیم و از تنگه‌ها گذشته، وارد دشت وسیع «صفاشهر» به سمت «مرودشت» شدیم، اتومبیل‌هایی را می‌دیدم که به جهت مخالف ما به سمت آباده و کولی‌کش می‌رفتند. دلم می‌خواست فریاد بزنم و به همة آنها بگویم: برگردید! برف و کولاک، کولی‌کش را در خود گرفته، معلوم نیست چه چیزی شما را منتظر است. برگردید!
امروز هم که در قلّة زندگی‌ام بر کولی‌کش میان‌سالی قرار گرفته‌ام، دلم می‌خواهد فریاد بزنم: از یک سال بزرگتر شدن خودتان شادی نکنید! هیچ‌کس نمی‌تواند حتّی دقیقه‌ای از سال از دست‌رفته را به شما برگرداند!
به دست خالی خودم فکر می‌کنم و مردان بزرگی که در عمر پنجاه، شصت‌سال خودشان بیش از یکصد و پنجاه کتاب نوشتند، صدها ابتکار و اختراع داشتند و من در بلندای کولی‌کش میان‌سالی‌ام گیر افتاده‌ام؛ در میان برف سفید نشسته بر سرم و دست‌ها و پاهایی که دیگر رمق جوانی را ندارند و صدها کار ناکرده... صدها کتابی که در انتظار من نشسته‌اند تا آنها را در آغوش گرفته، ورق بزنم و صفحاتشان را بخوانم. صدها حرفه‌ای که می‌توانستم بیاموزم و زبان‌هایی که اگر آموخته بودم، پنجره‌هایی بزرگ بر فرهنگ‌ها و ملّت‌ها را بر من می‌گشودند و اینک بسته‌اند. فرصت‌هایی که برای مهربانی کردن، بخشیدن و بخشیده شدن از دستم رفتند و دیگر به هیچ‌کدام از مردان و زنانی که امید دارم مرا به خاطر همة آنچه که از من آزرده شدند، ببخشند، دسترسی ندارم. چه بسیاری از آنها روی به عالمی دیگر گذاردند و به قول معروف، وعدة ما و دیدار ما به قیامت افتاده است.
روزهایی که با یک کوله‌پشتی می‌توانستم شهر به شهر و صحرا به صحرا، سرزمین فراخ وطنم را بگردم و ببینم و تجربه بیندوزم... هیهات! چنان‌که باید، بوستان‌های پراکنده در گوشه‌گوشة شهرمان را هم ندیدم...
می‌خواهم بگویم قطره قطره آب از بشکة زندگانی من رفت و من کوچک و کوچکتر شدم. کاش می‌توانستم به همة مردم، به همة برو بچّه‌های سرزمینم بگویم، پیش از آنکه به گردنة کولی‌کش زندگی‌تان برسید، خودتان را دریابید. حیف که همین حرف‌ها و سخنان این‌چنینی را تنها کسانی درمی‌یابند که مثل من وسط گردنه، لرزان و ترسان ایستاده‌اند و برف سفیدی سرشان را پوشانیده است.
والسّلام
سردبیر
پی‌نوشت:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. مفيد، محمّد بن محمّد، «الإختصاص»، قم، چاپ اوّل، 1413ه .ق.، ص 342.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑