گنجینه‌های چاره‌ساز

واحد پژوهش موعود

بسیاری از ما از گرفتاری‌ها و مشکلات گوناگونی که گریبان‌گیرمان شده و زندگی‌مان را دستخوش تلاطم و ناآرامی ساخته است، گلایه می‌کنیم و به دنبال چاره‌ای برای آنها هستیم؛ غافل از اینکه اگر ما چنان‌که باید به آموزه‌های دینی عمل می‌کردیم و سخنان پیشوایان معصوم دین(ع) را سرلوحة خود قرار می‌دادیم، گرفتاری‌ها و مشکلات ما راحت‌تر برطرف می‌شد و حتّی بسیاری از آنها اساساً به وجود نمی‌آمد.

با نگاهی اجمالی به مجموعة میراث ماندگاری که در قالب روایات، ادعیه و زیارات از پیشوایان معصوم(ع) به ما رسیده است، به خوبی درمی‌یابیم که در این مجموعه، همة آنچه بشر در دوران مختلف زندگی خود برای رسیدن به آرامش، امنیت و شادکامی به آنها نیاز دارد، پیش‌بینی و ارائه شده است؛ ولی با کمال تأسّف، بسیاری از ما با بی‌توجّهی به این گنجینه‌های ارزشمند یا خدای ناکرده

سبک شمردن آنها، خود را محروم ساخته و زمینه‌ساز بسیاری از گرفتاری‌های مادّی و معنوی برای خود شده‌ایم.

یک نمونة سادة این بی‌توجّهی، غفلت از ادعیه و اذکاری است که در تعقیب نمازهای روزانه وارد شده است. متأسّفانه بسیاری از مردم بلافاصله پس از پایان نمازهایشان، بی هیچ درنگ و تأمّلی و بی آنکه راز و نیازی با خدای خود داشته باشند، از جای خود برمی‌خیزند و به سراغ کارهای روزمرّه‌شان می‌روند. این موضوع در مورد نماز صبح بیشتر به چشم می‌خورد. برخی از ما عادت کرده‌ایم نماز صبح را در آخرین دقایق وقت شرعی و در حال خواب و بیداری می‌خوانیم و هنوز سلام نماز تمام نشده است، با سرعت تمام برای ادامة خواب شیرین صبحگاهی به سوی رخت‌خواب گرم و نرم می‌رویم؛ غافل از اینکه چه برکاتی در نماز صبح و تعقیبات آن وجود دارد.

بی هیچ اغراق و گزافه‌گویی باید گفت که تک‌تک ادعیه، اذکار و زیارت‌هایی که پس از نماز صبح وارد شده‌اند، دارای اهداف و کارکردهای ارزشمندی هستند که از آن جمله می‌توان به این موارد اشاره کرد:

1. در امان نگه‌داشتن ما از آسیب‌ها و خطرهایی که ممکن است در طول روز با آنها مواجه شویم؛

2. وسعت‌بخشیدن به رزق و روزی ما؛

3. برطرف کردن مشکلات و گرفتاری‌های گوناگون ما؛

4. ایجاد پیوند دائم میان ما و اهل بیت عصمت و طهارت(ع)؛

5. افزایش معرفت ما نسبت به خداوند متعال و... .

با توجّه به مجموعة این اهداف و کارکردها، به صراحت می‌توان گفت که اگر کسی بر تعقیبات نماز صبح مداومت ورزد، زندگی او توأم با خیر و برکت و وسعت روزی خواهد بود و گرفتاری‌ها و مشکلات ناخواسته، کمتر به سراغ او می‌آید.

مؤیّد این برداشت، روایتی است که از امام جعفر صادق(ع) نقل شده است. آن حضرت در این روایت بسیار زیبا با اشاره به برخی مشکلات و گرفتاری‌های روزمرّة انسان‌ها، ادعیه و اذکاری را برای برطرف شدن آنها سفارش می‌کنند و جالب اینجاست که همة این ادعیه و اذکار، در تعقیب‌های نماز صبح آمده است؛ به ویژه تعقیبی که با عبارت «بسم الله و صلّی الله علی محمّدٍ و آله و أفوّض أمری إلی الله...»1 شروع می‌شود. پیشوای ششم شیعیان در روایت یاد شده می‌فرمایند:

«در شگفتم از کسی که از چهار چیز می‌ترسد، چگونه به چهار چیز پناه نمی‌برد. در شگفتم از کسی که هراسناک است، چگونه به این سخن خدای تعالی پناه نمی‌برد که می‌فرماید:

«حَسْبُنَا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ؛

خدا ما را بس است و نیکو حمایتگری است.»2

زیرا من شنیدم خدای عزّّ و جلّ پس از این سخن می‌فرماید:

«فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ‏ اللهِ‏ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ؛3

پس با نعمت و بخششی از جانب خدا [از میدان نبرد] بازگشتند؛ در حالی که هیچ آسیبی به آنان نرسیده بود.»

و در شگفتم از کسی که اندوهگین است، چگونه به این سخن خدای تعالی پناهنده نمی شود:

«لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ‏ إِنِّي‏ كُنْتُ‏ مِنَ الظَّالِمِين؛4

معبودی جز تو نیست.منزّهی تو. به راستی که من از ستمکاران بودم.»

همانا شنیدم که خدای عزّ و جلّ به دنبال این سخن می‌فرماید:

«فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّيْناهُ‏ مِنَ‏ الْغَمِ‏ وَ كَذلِكَ‏ نُنْجِي‏ الْمُؤْمِنِينَ‏؛5

[پس دعای او را برآورده کردیم] و او را از اندوه رهانیدیم و مؤمنان را [نیز] چنین نجات می‌دهیم.»

و در شگفتم از کسی که به او نیرنگ زده شده است، چگونه به این سخن خدا پناه نمی‌برد که می‌فرماید:

«أُفَوِّضُ‏ أَمْرِي‏ إِلَى‏ اللهِ‏ إِنَّ اللهَ بَصِيرٌ بِالْعِباد؛6

و کارم را به خدا می‌سپارم. خداست که به [حال] بندگان [خود] بیناست»

زیرا شنیدم که خدای عزّ و جلّ پس از این سخن می‌فرماید:

«فَوَقاهُ اللهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا؛7

پس خدا او را از عواقب سوء آنچه نیرنگ می‌کردند، حمایت فرمود.»

و در شگفتم از کسی که به دنبال دنیا و زینت‌های آنهاست، چگونه به سخن خدا پناه نمی‌برد که می‌فرماید:

«ما شاءَ اللهُ‏ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ‏؛8

آنچه خدا بخواهد، نیرویی جز به [قدرت] خدا نیست.»

همانا من شنیدم که خدای عزّ و جلّ در ادامة این سخن می‌فرماید:

«إِنْ‏ تَرَنِ‏ أَنَا أَقَلَ‏ مِنْكَ‏ مالًا وَ وَلَداً فَعَسى‏ رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْراً مِنْ جَنَّتِك‏؛9

اگر مرا از حیث مال و فرزندان کمتر از خود می‌بینی، امید است که پروردگارم بهتر از باغ تو به من عطا فرماید.»9 و10

امیدوارم همة ما بتوانیم با بهره‌گیری بیشتر از گنجینة ارزشمند ادعیة به یادگار مانده از پیشوایان معصوم(ع)، بر همة مشکلات زندگی غلبه و راه کمال و سعادت را با نشاط و امیدواری تمام طی کنیم.

پی‌نوشت‌ها: