ابراهیم منتظرالقائم
رجعت در دعاها و زيارتها
به اعتقاد شيعيان، پيش از برپايی قيامت كبرا و همزمان با ظهور امام مهدی(ع)، گروهی از مؤمنان و پرهيزكاران پاك سرشت و جمعی از كافران و منافقان زشت طينت، پس از مرگ زنده میشوند و بار ديگر به دنيا باز میگردند تا سرانجام اعمال نيك و بد خود را دريابند و حاكميت نهايی دولت حق را مشاهده كنند. در آموزههای شيعی از اين رويداد با عنوان رَجْعَت ياد میشود.
در دعاها و زيارتهای نقل شده از معصومان: که مجموعهای ارزشمند از معارف اسلامی به شمار میآيند، به این آموزة مهمّ مكتب تشيّع بسیار توجّه شده است. در این مقاله، به اختصار به بررسی این موضوع می‌پردازیم.
1. دعای عهد
در ابتدای این دعا كه از امام صادق(ع) روايت شده، به صراحت به موضوع بازگشت به دنيا در عصر ظهور اشاره و تأكيد شده است كه هر كس چهل روز اين دعا را بخواند، از رجعتكنندگان خواهد بود:
«هر كس چهل بامداد، خدا را با اين دعا بخواند، از ياوران قائم ما خواهد بود. پس اگر پيش از [ظهور] قائم از دنيا برود، خدای تعالی او را از قبرش خارج میسازد [تا قائم را ياری دهد].»
در ادامة اين دعا نيز دعاكننده از خداوند میخواهد كه اگر مرگ بين او و امام
2. دعای حج
3. زيارت جامعة كبيره
4. زيارت آل‌ياسين
5. دیگر ادعیه و زيارات
پانویس‌های این مقاله
- •
مهدی(ع) فاصله انداخت، او را زنده سازد تا بتواند، ياری‌دهندة آن حضرت باشد.
«أَللّهُمَّ إِنْ حالَ بَيْني وَ بَيْنَهُ المَوْتُ الَّذِي جَعَلْتَهُ عَلی عِبادِكَ حَتْما [مَقْضِيّا]فَأَخْرِجْنِي مِنْ قَبْري مُؤْتَزِرا كَفَنِي، شاهِرا سَيْفي، مُجَرَّدا قَناتِي، مُلَبِّيا دَعْوَةَ الدّاعِي فِي الحاضِرِ وَ البادِي؛
بار خدايا، اگر مرگی كه آن را بر تمام بندگانت قضای حتمی قرار دادهای، ميان من و او جدايی افكند، مرا از قبرم برانگيز در حالیكه كفنم را تنپوش خود قرار دادهام، شمشيرم را از نيام بركشيدهام، نيزهام را به دست گرفتهام و دعوتكنندهای را كه در شهر و صحرا بانگ میآورد، لبيك میگويم.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در قسمتی از دعای حج كه از امام صادق(ع) نقل و خواندن آن در همة ايّام ماه مبارك رمضان سفارش شده است، میخوانيم:
«وَأَسْئَلُكَ أَنْ تَجْعَلَ وَفاتِي قَتْلاً فِي سَبِيلِكَ تَحْتَ راية نَبِيِّكَ مَعَ أَوْلِيائِكَ وَ أَسْئَلُكَ أَنْ تَقْتُلَ بِي اعْدائَكَ وَ أَعْداءَ رَسُولِكَ...3
و از تو میخواهم كه مرگ مرا كشته شدن در راه خودت، زير پرچم پيامبرت و همراه با بندگان خاصّ خود قرار دهی و از تو میخواهم كه دشمنانت و دشمنان پيامبرت را به دست من نابود سازی...»
چنان‌كه برخی مفسّران كتاب «الكافی» گفتهاند، مراد از پرچم پيامبر اسلام(ص) در اين دعا، همان پرچمی است كه در حال حاضر در اختيار حضرت قائم(ع) است.
اين احتمال هم وجود دارد كه چون پرچم پيامبر(ص) و پرچم قائم(ع) هر دو در حق بودن مشتركند، از پرچم قائم(ع) به عنوان پرچم پيامبر(ص) ياد شده است.
در هر حال، آنچه مسلّم است اين است كه اين دعا اشاره به دوران رجعت دارد و دعا كننده در حقيقت درخواست میكند كه توفيق همراهی حضرت قائم(ع) يا پيامبر اكرم(ص) را در دوران رجعت، پيدا كند.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در زيارت جامعة كبيره كه از امام هادی(ع) روايت شده است و يكی از جامعترين، پرمحتواترين زيارتهای ائمّه به شمار میآيد، در موارد متعدّدی از رجعت سخن به ميان آمده است. از جمله در بخشی از اين زيارت میخوانيم:
«وَ إِنِّي... مُعْتَرِفٌ بِكُمْ، مُؤْمِنٌ بِإِيابِكُمْ، مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِكُم، مُنْتَظِرٌ لأِمْرِكُمْ؛
و من... به [جايگاه شما] اقرار میكنم به بازگشت شما ايمان دارم، رجعت شما را تصديق میكنم و امر شما را انتظار میكشم.»
در بخشی ديگر از همين زيارت چنين آمده است:
«فَثَبَّتَنِي اللّهُ أَبَدا ما حَيِيتُ عَلی مُوالاتِكُمْ وَ مُحَبَّتِكُمْ وَ دِينِكُمْ... وَ جَعَلَنِي مِمَّنْ يَقْتَصُّ آثارَكُمْ وَ يَسْلُكُ سَبِيلَكُمْ وَ يَهْتَدِي بِهُداكُمْ وَ يُحْشَرُ فِي زُمْرَتِكُمْ وَ يَكِرُّ فِي رَجْعَتِكُمْ وَ يُمَلَّكُ فِی دَوْلَتِكُمْ وَ يُشَرِّفُ فِي عافِيَتِكُمْ وَ يُمَكِّنُ فِي إِيابِكُمْ؛
خداوند تا زمانی كه زندهام، پيوسته مرا بر [پذيرش] سرپرستی شما، دوستی شما و دين شما پايدار بدارد... و مرا از كسانی قرار دهد كه از شما پيروی میكنند، راه شما را میپويند، به هدايت شما راهبری میشوند، در شمار شما محشور میشوند، در رجعت شما [به دنيا] باز میگردند، در دولت شما حاكميت میيابند و هنگام بازگشت شما اقتدار پيدا میكنند.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در این زيارت كه از ناحية مقدّسة امام عصر(ع) نقل شده است، خطاب به ائمّة معصومان(ع) چنين میخوانيم:
«... وَ أَنَّ رَجْعَتِكُمْ حَقٌ لا رَيْبَ فِيها يَوْمَ لا يَنْفَعُ نَفْسا إِيمانُها لَمْ تَكُنْ امَنَتْ مِنْ قَبْلُ اَوْ كَسَبَتْ فِی إِيمانِها خَيْرا؛
... رجعت شما [امامان] حق است و هيچ ترديدی در آن نيست. روزی كه ايمان كسی كه پيش از آن ايمان نياورده يا به هنگام ايمان كار نيكی انجام نداده است، برای او سودی نخواهد داشت.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در ادعيه و زيارتهای زير نيز میتوان آثار اعتقاد به رجعت را مشاهده كرد:
ـ «زيارت اربعين امام حسين(ع)»؛
ـ زيارتی ديگر از زيارتهای امام حسين(ع)؛
ـ «زيارت حضرت ابوالفضل(ع)»؛
ـ «زيارت رجبيه»؛
ـ «دعای روز سوم شعبان»؛
« زيارت حضرت قائم(ع) در سرداب مقدّس»؛
ـ «دعای روز دحوالأرض» و... .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑