امیرنیکبخت
گزارشی از اهداف و رویکردها
انجمن یهودیان از کجا کلید خورد؟
زمینه‌سازی با «توافق ابراهيم»
می‌شود که شمار آنها به دلیل برخورداری از آزادی در سبک زندگی، به زودی به هزاران تن برسد.
کشورهای عرب منطقه در طول ده‌ها سال، هر نوع رابطه با اسرائیل را به حلّ نزاع اسرائیلی فلسطینی و تحقّق حقوق فلسطینیان مشروط می‌کردند امّا اکنون سران امیرنشین‌ها در توجیه عادّی‌سازی روابط با اسرائیل، می‌گویند به این باور رسیده‌اند که از این راه، بیشتر و بهتر می‌توانند به تشکیل کشور فلسطینی کمک کنند.
امارات تا چندی پیش در برگه‌های مجوّز اقامت گزینة دین یهودی را اصلاً ذکر نکرده بود، امّا وضعیت در شش ماه اخیر کاملاً زیر و رو شده است، پا به پای حضور علنی اسرائیل در امیرنشین‌های خلیج فارس، احتیاط و نگرانی از زندگی یهودیان یا گردشگران یهودی در این کشورها رخت بربسته است. حالا غذای حلال یهودی کاشر در اکثر هتل‌ها و فروشگاه‌های موادّ غذایی امارات در دسترس است، رهبر جامعة یهودیان بحرین نیز گفته: خیلی زود می‌توان شاهد آغاز به کار رستوران‌های خوراک کاشر در بحرین بود. آیین‌های مذهبی یهودیان نیز علناً جشن گرفته می‌شود که آخرین آنها، عید پوریم بود و به زودی برای نخستین بار، عید پسح یا فطير... در دبی، ابوظبی و منامه برگزار خواهد شد. یهودیانی که از اروپا، «روسیه»، اسرائیل و نقاط دیگر برای زندگی و کار راهی امارات شده‌اند، به سرعت نهادهای مذهبی خود را برپا می‌کنند که دادگاه مذهبی، یکی از آخرین موارد این نهادهاست؛ دادگاهی که می‌تواند به امر ازدواج و طلاق رسیدگی کند.
در کنار امارات، بحرین نیز که تا چندی پیش، تنها یک جامعة کوچک مذهبی چند ده نفره داشت، اندکی پس از برقراری روابط رسمی با اسرائیل، فضای بازتری برای زندگی یهودیان تدارک دیده و زمینة افزایش شمار آنها در این کشور را فراهم کرده است. پیش از توافق‌های عادّی‌سازی روابط امارات و بحرین با اسرائیل... برگزاری حتّی یک گردهمایی آنلاین به مناسبت‌های مذهبی یهودی، غیر قابل تصوّر بود امّا با سرازیر شدن هزاران گردشگر و بازرگان، به ویژه از اسرائیل، حالا صنعت نوپای عروسی‌های یهودی و جشن‌های دیگر در امارات شکل گرفته است. سران امارات و بحرین به جامعة یهودی اطمینان داده‌اند که کشورهای آنها محلّی امن برای زندگی و کار یهودیان خواهد بود.4
ابراهیم نونو، رئيس جامعة یهودیان بحرین نیز در گفت‌وگو با «روسيا اليوم» با ابراز رضایت از تغییر وضعیت یهودیان بحرین ابراز داشته است: قبل از اعلام توافق صلح میان بحرین و اسرائیل، مناقشه برای بازگشایی کنیسة یهودیان، شروع شد، چون گردشگران یهودی بیشتری که به بحرین می‌آیند به این کنیسه خواهند آمد. خوراک حلال بود (کاشر) در هایپراستارها و برخی هتل‌های بحرین وجود دارد... بسیاری از یهودیان، مناصب دولتی دارند. من در سال ۲۰۰۱م. عضو پارلمان بحرین شدم، دخترعمویم هدی نونو نیز در سال ۲۰۰۶م. از سوی پادشاه بحرین به عنوان سفیر این کشور در آمریکا منصوب و بعد در سال ۲۰۰۸ م. سفیر غیرمقیم در «آرژانتین»، «برزیل»، «کانادا» و «مکزیک» شد.5
به این ترتیب طیّ چند ماه، بسترهای لازم برای گام بعدی با حمایت شرکای غربی، به ویژه آمریکا دست کم در این دو کشور مسلمان مهیّا شد تا در نهایت در بهمن ماه همان سال، طرح اتّحادیة انجمن یهودیان خلیج فارس محقّق گردد. هرچند این اتّحادیه با پوشش‌های موجّهی همچون گفتگوی ادیان، می‌کوشد ماهیّت و اهداف پشت پردة خود را پنهان سازد، لیکن کیفیت شکل‌گیری انجمن مزبور (با محوریت شریک نخست رژیم صهیونیستی یعنی ایالات متّحده)، رویکرد و مسیری که تا به امروز طی کرده، همه از خطّ و ربط آشکار آن با ایدة سرزمین موعود در باورهای یهودیت افراطی حکایت دارد که حساب آن از سایر یهودیان، جداست و تکیه بر دین یهودیت و قوم یهود در این بازی سیاسی، چیزی جز در بر گردن یک ردای موجّه نیست.
اهداف و تحرّکات
به هر حال، اتّحادیه یهودیان خلیج فارس با وجود اعتراض اغلب کشورها و جنبش‌های اسلامی، کلید خورده و اهداف خود را پی‌می‌گیرد. این انجمن با رسمیت‌بخشی و ایجاد مرکزی برای طرفداران رژیم صهیونیستی در یکی از مناطق مهمّ جهان اسلام، با تحوّلاتی در ظواهر همراه بوده تا نهایتاً اهداف اصلی را نیز در امتداد آنها دنبال نماید، از آن جمله است:
ـ برگزاری علنی مراسم دینی یهودیان در بحرین: خبرگزاری «فرانس ۲۴» با انتشار گزارشی در این زمینه می‌نویسد: این مراسم در راستای عادّی‌سازی روابط بحرین و
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- •
اواخر زمستان سال ۱۳۹۹ (روز سه شنبه، ۲۸ بهمن ماه)، انتشار خبر تشکیل انجمنی موسوم به «انجمن یهودیان خلیج فارس» (AGIC)، به سرتیتر اغلب خبرگزاری‌های معتبر دنیا تبدیل شد. بر اساس این اخبار، «اتّحادیة جوامع یهودیان خلیج فارس» با مشارکت جوامع یهودی شش کشور عربی حاشیة جنوبی «خلیج فارس» یعنی «عربستان»، «امارات»، «عمان»، «قطر»، «کویت» و «بحرین»، به رهبری حاخام الی عبادی و ریاست ابراهیم داوود نونو، فعّالیت خود را در «دبی» ـ به عنوان بزرگترین مرکز تجمّع یهودیان منطقة خلیج فارس ـ آغاز کرد.
انجمن مزبور، هدف خود را فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای خدمت‌رسانی به جامعة یهودیان منطقه، تسهیل امور دینی موسوم به «آژانس کشروت» (مجموعه قوانین مذهبی دربارة خوراکی‌ها و نحوة آماده کردن غذا) و ارائة خدمات حقوقی (ایجاد یک دادگاه یهودی با عنوان «بث دین» برای حلّ اختلافات شخصی، امور مدنی وارث)، اعلام داشته و تا به امروز موفّق شده مجموعه اقداماتی را به خصوص در امارات و بحرین در همین راستا انجام دهد؛ امّا آيا همه چیز تا همین اندازه، ساده و سر راست است یا اینکه ـ چنانچه از ظواهر امر پیداست ـ دریایی موّاج از مسائل پشت پرده در آن روی سکّه وجود دارد؟ در گزارش پیش‌رو، گذری مختصر بر این موضوع خواهیم داشت.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
هرچند در نظر نخست، تأسیس این اتّحادیه، بلافاصله نگاه‌ها را متوجّه پروژة عادّی‌سازی روابط سیاسی برخی کشورهای حاشیة خلیج فارس با رژیم صهیونیستی در طرح ملقّب به «پیمان ابراهیم» می‌کند امّا به اعتقاد برخی تحلیلگران، ایدة تأسیس اتّحادیه‌ای از یهودیان در دل جهان اسلام، ریشه‌ای قدیمی داشته و سرنخ آن را باید در تئوری‌های طرح موسوم به «تشکیل سرزمین مقدّس» در باورهای یهودیت افراطی یا صهیونیسم يافت. براساس این تحلیل، انجمن یهودیان در کشورهای عربی، هم‌راستا با عملیات رژیم صهیونیستی در اشغال «فلسطین» و ایجاد ارض مقدّس (موعود)، پیاده‌سازی شده است:
خبر تشکیل این اتّحادیه در حالی است که به نظر می‌رسد از قبل، اقداماتی برای شناسایی یهودیان شش کشور عربی حاشیة جنوبی خلیج فارس شده بوده و پس از عادّی‌سازی روابط امارات و بحرین با رژیم صهیونیستی، موجودیت این اتّحادیه علنی شده است.
پاییز گذشته، امارات و بحرین، روابط سیاسی با رژیم صهیونیستی برقرار کردند و تحرّکاتی نیز از سوی دولت وقت «آمریکا» برای عادّی‌سازی روابط دیگر کشورهای عربی حاشیة جنوبی خلیج فارس با «تل‌آویو» به عمل آمد که با شکست ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری، مسکوت باقی ماند، امّا اعلام آغاز به کار اتّحادیة یهودیان جوامع خلیج فارس با مشارکت شش کشور عربی، آن هم به این سرعت که هنوز چند ماه از عادّی‌سازی روابط «ابوظبی» و «منامه» با تل‌آویو نگذشته، بیانگر این است که روابط پنهان میان آنها پیش از این وجود داشته و در عمل، اقداماتی برای سازماندهی چنین اتّحادیه‌ای به اجرا درآمده بوده. هرچند ادّعا می‌شود هدف از تشکیل این اتّحادیه، فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای خدمات‌رسانی به جامعة یهودیان منطقه است امّا این ادّعا چگونگی نفوذ صهیونیست‌ها در سرزمین فلسطین، شهرک‌سازی و توسعه طلبی تا اشغال این سرزمین را یادآور می‌شود. نفوذ صهیونیست‌ها در حاشیة جنوبی خلیج فارس، تحت پوشش اتّحادیه یهودیان این منطقه، علاوه بر تثبیت حضور رژیم نامشروع اسرائیل، توطئه‌ای برای تخریب وضعیت امنیتی و اجتماعی منطقه، عملی کردن شعار از نیل تا فرات رژیم صهیونیستی و عمق استراتژیک بخشیدن به رژیمی بدون چنین مؤلّفه‌ای است. به نظر می‌رسد صهیونیست‌ها در حال حاضر باوجود دو جناح کودتاچی در عربستان و امارات، اوضاع را مناسب دیده‌اند تا طرح تشکیل اسرائیل دوم در حاشیة جنوبی خلیج فارس را اجرا کنند که پیش از این مقدور نبود.1
این تحلیل در ادامه برای اثبات این مدّعا به سندی منتشرشده از سوی یک رسانة صهیونیستی، استناد و ابراز می‌دارد: برای مستند کردن این ادّعا به سندی مربوط به درخواست یک پزشک یهودی اشاره می‌شود که «کتابخانة انگلیس» آن را فاش و روزنامة صهیونیستی «هاآرتص» در مارس ۲۰۱۴م. منتشر کرد. بر اساس این افشاگری دکتر ام. ال. روتشتاین، پزشک روسی-یهودی ساکن «فرانسه» در سپتامبر سال ۱۹۱۷م. از لرد فرانسیس برتی، سفیر وقت انگلیس در فرانسه خواسته بود برای تأسیس یک کشور یهودی در حاشیة جنوبی خلیج فارس کمک کند. به نوشتة هاآرتص: دکتر روتشتاین در این نامة محرمانه به زبان فرانسه ـ که پایگاه اینترنتی کتابخانة انگلیس آن را افشا کرد ـ اظهار داشته: من مسئولیت جمع‌آوری ۱۲۰ هزار نیروی مبارز یهودی قوی را برای عملی شدن این درخواست بر عهده می‌گیرم. در ابتدا ممکن است این نقشه، غیرمنطقی به نظر برسد امّا قول می‌دهم با ورود اوّلین گروه هزار نفری از این نیروها به آن منطقه، مسئله جدّی شود.2
براساس این طرح، پس از آنکه ۳۰ هزار نفر بحرین را تصرّف کردند حملة سریع به استان «احساء» عربستان انجام و زمینه برای تشکیل یک کشور یهودی فراهم می‌شود. هرچند در آن مقطع، آرتور جیمز بالفور، وزیر امور خارجة وقت انگلیس، پیشنهاد روتشتاین را بررسی و در نهایت، آن را رد کرده بود، امّا به نظر می‌رسد اکنون اوضاع به سمتی چرخیده که رژیم صهیونیستی درصدد اجرای چنین طرحی است.3
به این ترتیب می‌توان از جهاتی، این طرح را با ریشه‌هایی به قدمت تأسیس رژیم ـ نامشروع ـ صهیونیستی در نظر گرفت که با بسترسازی‌های صورت گرفته طیّ دهه‌های اخیر، در نهایت به تحقّق رسیده است.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
فراهم آوردن فضای مناسب برای پیاده‌سازی ایدة اتّحاد یهودیان خلیج فارس، طیّ سال‌های گذشته با همکاری برخی دول غربی حامی صهیونیسم در حال انجام بود که در دورة ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ (رئیس‌جمهور سابق ایالات متّحده) ـ به عنوان متّحد درجه اوّل جریان مسیحیت صهیونیستی ـ با پوشش معاهده‌ای تحت عنوان «توافق ابراهیم» به نقطة اوج خود رسید و عملاً بسترسازی فشرده‌ای را برای تحقّق هدف بعدی و مهم‌تر یعنی ایجاد کانونی در نقطة استراتژیک جهان اسلام با تأسیس اتّحادیه یهودیان خلیج فارس آغاز نمود.
توافق ابراهیم در شهریورماه ۱۳۹۹ با هدف عادّی شدن روابط دیپلماتیک میان رژیم صهیونیستی و دو کشور امارات متّحدة عربی و بحرین در «کاخ سفید» به امضا رسید و از آن پس دو کشور مزبور درهای خود را به روی یهودیان گشودند و مجموعه طرح‌هایی را برای ورود حدّاکثری یهودیان از سراسر جهان و ارائة خدمات هرچه بیشتر به ایشان عملیاتی کردند. در این راستا می‌توان به بازگشایی کنیسه‌ها، برگزاری علنی مراسم دینی و افزایش آمار مهاجرت یهودیان به کشورهای حاشیة خلیج فارس اشاره داشت. خبرگزاری «آسوشیتد پرس» ضمن گزارشی در این زمینه، بیان می‌دارد: در حالی‌که جوامع یهودی در بسیاری از کشورهای منطقة «خاورمیانه» به تاریخ پیوسته یا در روندی رو به زوال قرار دارند، کشورهای خلیج فارس درهای خود را برای زندگی به سبک یهودیان گشوده‌اند.
مدّت زمان کوتاهی پس از توافق صلح کامل امارات و بحرین با رژیم اسرائیل در چارچوب پیمان‌های ابراهیم، صدها تن از یهودیان اسرائیل، «اروپا» و کشورهای دیگر برای زندگی، راهی منطقه شده که اکثر آنها در امارات، کار و زندگی می‌کنند. جامعة یهودیان امارات در روندی شتابان به سرعت رو به افزایش است و ارزیابی
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
اسرائیل به رهبری ابراهیم نونو (از رهبران یهودی این کنیسه) برگزار شد. حاخام الی عبادی (رئیس انجمن جوامع یهودی حوزة خلیج) دربارة این مراسم گفت: از سرگیری عبادات به صورت آشکار، تاریخ ما را در این منطقه زنده می‌کند. نانسی خدوری (نمایندة یهودی پارلمان بحرین) هم ابراز امیدواری کرد که: گشایش معابد یهودی، بازدیدکنندگان خارجی را به خود جذب کند.6
در همین رابطه، برای نخستین بار از سال ۲۰۰۵م. به این سو، مراسم «برمیتصوا» با مشارکت داماد یهودی دونالد ترامپ جرارد کوشنر در تابستان سال جاری در بحرین برگزار شد که انعکاس بسیاری در رسانه‌های جهان یافت.7
ـ رونق آموزش زبان عبری در کشورهای حاشیة خلیج فارس؛ دویچه وله فارسی در گزارشی با همین عنوان می‌نویسد: با عادّی‌سازی روابط میان اسرائیل و برخی کشورهای حوزة خلیج فارس، تقاضا برای آموزش زبان عبری در این کشورها افزایش یافته است. شش ماه پس از برقراری رابطه با اسرائیل، شمار کثیری در امارات مشغول آموزش زبان عبری هستند... مدیر یک مؤسّسة آموزشی عبری ـ که در دبی و ابوظبی شعبه داردـ می‌گوید پیش از این فقط به دیپلمات‌ها و خارجیان مقیم امارات، زبان عبری آموزش می‌داده است امّا اکنون با هجوم متقاضیان روبه‌رو است. گرچه از زمان تأسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸م. هرگونه ارتباط با این کشور تا سالیان طولانی و برای اغلب کشورهای عربی تابو محسوب می‌شد. اکنون وضعیت چنین شده که حتّی تمایل به آموزش زبان عبری در عربستان سعودی نیز وجود دارد. افزایش تمایل به آموزش زبان عبری در کشورهای عربی، حاصل بالا رفتن شانس توسعة روابط تجاری و اقتصادی پس از عادّی‌سازی روابط سیاسی با اسرائیل است.8
ـ افزایش مهاجرت یهودیان؛ چنانچه پیشتر اشاره شد، یهودیان زیادی از سراسر جهان با اهداف گردشگری و کسب اقامت به دو کشور فوق‌الذّکر سفر کرده‌اند که آمار قابل توجّهی را به خود اختصاص می‌دهد.
ـ اشاعة سبک زندگی مغایر با شعائر اسلامی؛ مطابق گزارش‌های منتشر شده، توافق عادّی‌سازی روابط میان امارات و رژیم صهیونیستی، دبی را به مقصدی جذّاب و مورد توجّه برای جوانان صهیونیستی تبدیل کرده، به طوری که در کنار برج‌های بزرگ و خودروهای لوکس، تجارت فحشا در حال انجام است. بر اساس گزارش منابع خبری، جوانان و تاجران صهیونیست با هزاران دلار به دبی می‌روند و هتل‌ها به کانون مصرف مشروبات الکلی، موادّ مخدّر و تن‌فروشی تبدیل شده است.9
این مسئله حتّی در مواردی صدای اعتراض ساکنان بحرین و امارات را بلند کرده و مجموعه گزارش‌هایی از نارفتاری‌های گردشگران اسرائیلی در رسانه‌های غربی نیز منتشر شده. برای نمونه، «ایندیپندنت انگلیس» در گزارشی می‌نویسد: یدیعوت آحارونت، بزرگترین روزنامة اسرائیل، با انتشار یک گزارش، شایعه‌ای را تأیید کرد که از مدّتی پیش مطرح شده بود: دزدی گردشگران اسرائیلی از هتل‌های دبی در امارات متّحدة عربی. این روزنامة مطرح صهیونیستی نوشته است: گزارش‌ها در مورد رفتار بد و نامحترمانة گردشگران، باعث شده است که چهرة اسرائیل تخریب شود. یکی از مدیران هتلی مشرف به «برج خلیفه» (بلندترین ساختمان جهان گفت: اخیراً دیدیم که گردشگران اسرائیلی به هتل می‌آیند و کیف‌هایشان را پر از حوله و کیسه‌های چای و قهوه و حتّی چراغ اتاق می‌کنند. خانواده‌ای اسرائیلی در سفر خود جایخی، چوب لباسی و حوله‌ها را از اتاق برداشته بودند و تنها پس از هشدار تماس با پلیس، آنها را پس دادند. این وضعیت باعث شده تا مخالفان توافق ابراهیم در فضای مجازی، آن را به سخره بگیرند. علاوه بر گزارش دزدی از اتاق‌های هتل‌ها، برخی شرکت‌های گردشگری، به رفتارهای منفی دیگری مانند: برگزاری مهمانی‌های طولانی، آسیب زدن به ماشین‌های گران قیمت، آشپزی درون اتاق که برخلاف قوانین هتل است و تلاش برای فریب دادن مسئولان هتل با جایگزین کردن آب به جای نوشیدنی‌های دیگر نیز اشاره کرده اند.10
ـ نفوذ در ساختار اقتصادی و حکومتی؛ یکی از آثار حضور یهودیان صهیونیست اعّم از تجّار، سیاستمدار و ... در بحرین و امارات، نفوذ محتمل ایشان در ساختار حکومتی و نهادهای اساسی است تا هرچه بهتر اهداف خویش را پی گیرند، امری که پیشتر نیز مورد اشاره قرار گرفت و ابراهیم نونو و الی آبادی بر آن صحّه گذاشته‌اند.
چنانچه گذشت، توافقنامة ابراهیم و مولود آن، اتّحادیه یهودیان خلیج فارس ـ که به تازگی کشور «مراکش» نیز بدان پیوسته ـ با نفوذ یهودیان صهیونیست در کشورهای مسلمان عرب زبان، بستر مناسبی برای توسعة فعّالیت‌های تبلیغی جریان مسیحیت صهیونیستی در منطقه فراهم آورده و در آینده شاهد حضور و فعّالیت مبّشران انجیلی در سایر کشورهای همسایة عربی نیز خواهیم بود. بی‌تردید، نفوذ صهیونیست‌ها در ساختار اقتصادی و حکومتی کشورهای امارات و بحرین، مسیر را برای برداشتن گام‌های بعدی هموار ساخته و هدف مهمّ آنها یعنی همراه ساختن دیگر جوامع غربی و تمرکز هرچه بیشتر یهودیان رانده شده از غرب در جهان اسلام را گوشزد می‌سازد. اگرچه عربستان سعودی تاکنون نسبت به این انجمن و عادّی‌سازی روابط با اسرائیل، روی خوش نشان نداده امّا در سایة اصلاحات تازة بن سلمان در آن کشور، می‌رود که شاهد ورود مخفی جریان مزبور در عربستان نیز باشیم. برگزاری دادگاهی در خصوص رفع اختلافات حقوقی، احوال شخصیه و صدور گواهی مختصّ یهودیان توسط انجمن یهودیان در عربستان، نمودی است از این امر، فعّالیت‌ها و رویکرد انجمن یهودیان در آینده، اهداف و باطن آن را هرچه بیشتر آشکار خواهد ساخت. نکتة قابل تأمّل دیگر در این میان، مظلومیت شیعیان بحرین است که زیر سایة شعار صلح با رژیم غاصب صهیونیستی، از کمترین حقوق در آن کشور، محروم هستند.
حکومت آل خلیفه همواره پیروان اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) را به بهانه‌های مختلف تحت فشار قرار داده و به آنها اجازة برگزاری مراسم آزادانه داده نمی‌شود. طبق اسناد و مدارک موجود، حکومت آل خلیفه در ۱۰ سال اخیر ده‌ها مسجد و حسینیة وابسته به شیعیان بحرین را تخریب و با خاک یکسان کرده است.11
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. محمّدمراد، رضا، «تحلیل آن سوی تشکیل اتّحادیة جوامع یهودیان خلیج فارس در منطقه»، خبرگزاری صدا و سیما، ۲۹ بهمن ۱۳۹۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. «افزایش مهاجرت بهودیان به کشورهای حاشیة خلیج فارس»، رادیو فردا به نقل از آسوشیتدپرس، ۱۹ مهر ۱۴۰۰.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. رئيس جامعة یهودیان بحرین: به هیچ عنوان در منامه یهودستیزی وجود ندارد. محبّت نیوز، 16/3/1400.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. «از برگزاری علنی مراسم دینی یهودیان بحرین تا اعمال فشار علیه شیعیان»، شیعه نیوز، ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۰.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. بن سالز: پس از ۱۶ سال، یهودیان بحرین برای اوّلین بار مراسم برمينصوا گرفتند. «الرئيسیه»، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. «رونق کلاس‌های آموزش زبان عبری در کشورهای حاشیة خلیج فارس»، خبرگزاری دویچه وله.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. «طرحی جدید برای تبدیل کشورهای عربی حاشیة خلیج فارس به مامن صهیونیست‌ها»، فارسی، 29 بهمن ماه ۱۳۹۶.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. «دزدی گردشگران اسرائیلی از هتل‌های امارات متّحدة عربی»، ایندیپندنت انگلیس، ۱۲ بهمن ۱۳۹۱.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. «از برگزاری علنی مراسم دینی بهودیان بحرین تا اعمال فشار علیه شیعیان»، شیعه نیوز، ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۰.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑