راه رسیدن به امام زمان(عج)

علی مصباحی

مهم این است که انسان، آن چیزی را که بدان انس و تعلّق خاطر دارد، برای رضا خدا بدهد؛ مثل حضرت ابراهیم(ع) که اسماعیلش را فدا کرد؛ مثل حضرت سیّدالشهداء(ع) که محبوب‌ترین‌ عزیزانشان را در راه خدا تقدیم کردند؛ مثل...

نکتة سوم: برای اشخاصی که مانند من در سطح نازلی از ایمان قرار دارند، در مرحلة ما ممکن است که این محبوب یک چیز مذموم باشد که از نظر خدا و حجّت خدا باید آن را فدا نماییم و در راه خدا آن را از خود جدا نماییم. به روایت ذیل در این خصوص توجّه فرمایید:

جمعی از شیعیان خدمت حضرت صادق(ع) شرفیاب شدند و سخن از مشکلات زمان خود کردند. حرفشان به امر فرج رسید و گفتند: ای پسر رسول خدا! چه زمان فرج و گشایش حاصل می‌شود؟ حضرت صادق(ع) فرمودند:

«خوشحال می‌شوید اگر به این آرزویتان برسید و فرج فرا رسد؟» عرض کردند: آری به خدا سوگند! فرمودند:

«حاضر هستید از اهل و عیال و دوستان و عزیزان خود بگذرید و بر مرکب سوار شوید و لباس رزم بپوشید؟!» عرض کردند: آری. حضرت فرمودند: «حاضر هستید در مقام جنگ و جهاد با دشمنان برآیید؟» گفتند: آری! پس از اینکه حضرت در این امور را از آنان اقرار گرفت و با سوگند و قسم، آمادگی خود را نسبت به همة این امور اعلام داشتند، آنگاه فرمودند:

«به راستی که ما از شما چیزی آسان‌تر از همة این امور خواستیم؛ ولی شما انجام ندادید!»

همگان ساکت شدند. یکی از میان جمع پرسید: فدای شما شوم! آن امر سهل‌تر که شما از ما خواستید و ما امتثال ننمودیم، چه بود؟ حضرت فرمودند:

«قُلنا لَکُم: اُسکُتُوا؛ فَإنَّکُم إذا کَفَفتُم رَضینا و إِن خالَفتُم اوذینا. فَلَم تَفعَلوُا؛

به شما گفتیم ساکت باشید! اگر دست (از گفتارهای نابجایتان) باز می‌داشتید، موجب رضایت ما می‌شدید و اگر مخالفت (با این دستور) می‌نمودید، موجب اذیت (و رنجش) ما می‌شدید؛ (با این حال) شما مخالفت کردید و امر ما را انجام ندادید (و ساکت نشدید!)»

حدیث فوق نمونه‌ای از آن ممّا تحبّون‌هایی است که انسان باید برای رضای خدا از آن بگذرد!

یعنی خدا و امام زمان(عج) از ما می‌خواهند که زبان ما کنترل شده عمل نماید؛ امّا بسیاری از محبّان حضرت نظیر نگارنده، به بسیاری از سخنان ناشایست (نظیر قضاوت و سرزنش دیگران، غیبت و...) زبانمان خو گرفته و به آن انس و علاقه داریم، به شکلی که اگر بخواهیم از این سخنان دست بکشیم و برای رضای خدا از به زبان آوردن آن صرف‌نظر نماییم، به جهت انس و علاقه و تعلّق خاطری که نفسمان با این گناهان دارد، خیلی به ما فشار می‌آید و بر ما سخت و گران است.

و بسیاری گناهان دیگر که هر کس، به فراخور نفس خود به آنها خو گرفته و در نفسش نسبت به آن تعلّق خاطر پیدا کرده؛ نظیر انس و علاقه به نگاه‌های حرام یا انس و علاقه بر برخی اصوات و آهنگ‌های حرام و... که همة اینها را باید برای رضای خدا و حجّت خدا ترک نماییم و قلبمان را از تعلّق خاطر پیدا کردن و انس با این امور پاک گردانیم.

اگر می‌خواهیم به امام زمان، ارواحنا فداه برسیم و مثلاً زبانمان انس گرفته با سخنان بیهوده و معصیت‌آلود در مجالس شب‌نشینی‌ای که درِش، غیبت عالم و آدم را می‌کنیم؛ این را باید بدهیم برود برای رضای خد!ا

مرحلة دیگر (پس از گذشت و فدا کردن علاقه‌های ناپسند و معصیت‌آلود در راه خدا)، انفاق آن چیزهایی است که به آنها علاقه داریم. این علاقه و دوست داشتن هم به خودی خودش معصیت نیست؛ امّا وقتی انسان در موقعیتی قرار می‌گیرد، رضای خدا و حجّت خدا در گذشتن از آن علاقه و تعلّق خاطر است،‌ برای تعلّق خاطر پیدا کردن به چیزی که از آنچه از آن می‌گذریم و انفاقش می‌کنیم، نزد خدا ارزشمندتر است.

مثلاً دوستی می‌گفت: از «کربلا» که آمدم یک کیف خریده بودم. خیلی سبک و خوب و کوچیک بود. خیلی خوشم می‌آمد، مادر بزرگوار تا دیدن، گفتن چه کیف خوبی! کاش برای من هم می‌گرفتی! ما هم که تحت جو بودیم (یعنی جوگیر شده بودیم)، یاد این آیه افتادیم و برای رضای خدا و امام زمان(عج) آن کیفی که خیلی ازش خوشمان می‌آمد، دادیم رفت.

یا مثلاً پوریای ولی چه چیزش را داد؟ بله آبرویش و اعتبار ورزشی‌اش را داد برای رضای خدا و در عوض خدا نام نیک و آبرو و اعتبار حقیقی و دائمی را به او عطا کرد.

نکتة چهارم: این انفاق از آنچه دوست داریم، تا بالاترین مراتب ایمان، یگانه راه قرب به خدا و حجّت خدا و رسیدن به مقام مِنّا شدن و وصال حقیقی با مقام امامت است! یکی از ظریف‌ترین، عمیق‌ترین و لطیف‌ترین مثال‌ها در این خصوص، وجود مقدّس قمر بنی‌هاشم، حضرت عبّاس‌ بن حیدرِ کرّار(ع) است. ایشان طبق آنچه در تاریخ و روایات نقل شده، به دنیا آمده و تربیت شده بودند برای سلحشوری و جانفشانی در روز عاشورا! امّا حضرت سیّدالشهداء(ع) که به عنوان امام وظیفه دارد تا مأموم خود را به بالاترین مرتبه‌ای که در ظرفیت شخص هست برساند، چه کردند؟ او را تا بالاترین درجة ممکن رشد دادند، تا جایی که بر طبق روایات در روز قیامت، همة شهدای تاریخ از هبوط آدم(ع) تا قیام قیامت، به مقام و منزلت ایشان غبطه خواهند خورد. امام حسین(ع) اجازة بروز و ظهور این سلحشوری، شجاعت، دلاوری، جنگاوری و جانفشانی را که حضرت عبّاس(ع) برای دریافت اذن ظاهر کردنش لحظه‌شماری می‌کردند، از ایشان منع نمودند و با فرمان رفتن به سراغ تهیّة آب به جای نبرد، آقا ابالفضل(ع) را به آن مقام و مرتبة بی‌مانند رساندند.

چراکه حضرت عبّاس(س) بدون کمترین چون و چرایی از این ممّا تحبّون حقیقی خود (یعنی نبرد با دشمنان سیّدالشهداء(ع) که برایش عمری لحظه‌شماری کردند) دست شستند و آن را در راه اطاعت و تبعیت محض از امام خود در راه خدا انفاق نمودند و در مسیر رفتن به سمت «علقمه» و بازگشت به سمت خیمه‌ها، مطلقاً اولویتشان نبرد با دشمنان نبود (که اگر بود، دستان یل ام‌البنین از بدن جدا نمی‌شد!) بلکه تمام همّ و غمّشان به سلامت رساندن مشک‌ها به خیمه‌ها بود!

لذا برای پیمودن مسیر قرب به سمت خدا و حجّت خدا و نزدیک شدن حقیقی به امام زمان، ارواحنا فداه، هر کس ابتدا باید ببیند ممّا تحبّونش چیست و آن را برای رضای خدا فدا نماید؛ آن‌قدر این تعلّقات را باید داد تا دیگر متعلّقی و منیّتی باقی نماند و همه یک سر در قلب حضرت دوست بماند و محبوبان حضرت دوست.

منتظر واقعی به قول آن ولیّ خدا کسی است که راضی باشد به اینکه امام به او بگوید، اگر تو نباشی، ما می‌آییم و باید حاضر باشد که از هرچه در نظرش محبوب است، در راه یگانه محبوب حقیقی بگذرد!

لازم به ذکر است در طول تاریخ بسیار بودند که حاضر شدند جانشان را بدهند؛ امّا حاضر نشدند منیّتشان را فدا نمایند! یعنی در اکثر موارد، گذشتن از منیّت‌ها سخت‌تر از گذشتن از جان است و یاران حقیقی امام زمان، ارواحنا فداه کسانی هستند که منیّتی برایشان باقی نمانده و مانند جناب سلمان که در پاسخ به این پرسش که چگونه منّا اهل‌البیت شدی، بیان داشت: هواها و منیّت‌های خود را در میل و مطلوب مولا و امامم علی(ع) فانی کردم و نخواستم؛ مگر آنچه ایشان خواست.

قرآن هم راز و راه منّا شدن و یکی شدن با اولیای خدا را تبعیت معرفی کرده است. آنچه در سورة «ابراهیم» از قول ایشان بیان داشته:

«فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي؛

پس به راستی که هر کس از من تبعیت کند، حقیقتاً او از من است.» و باید توجّه داشت که تبعیت با اطاعت متفاوت است! ریشة تبعیت، محبّت است و شخص تابع، از سر علاقه و محبّت، تابع و دنباله‌رو محبوب خود است؛ امّا در اطاعت الزاماً از محبّت و علاقه خبری نیست و شخص ممکن است از کسی که از او اطاعت می‌کند، متنفّر هم باشد؛ لیک انگیزه‌هایی نظیر ترس یا طمع موجب شده باشد که از دیگری اطاعت محض و بی‌چون و چرا داشته باشد.

امّا چنانچه بیان شد، در ادبیات قرآن، راه منّا شدن و یکی شدن با مأمون و با امام یگانه، تبعیت است؛ یعنی اطاعتی که از روی شناخت و محبّت باشد!

نکتة پنجم: ما در ادبیات عرب چند نوع حرف «مِن» داریم. در اکثر ترجمه‌ها «مِنِ» به کار رفته در این آیه را که در عبارت «ممّا تحبون» ذکر شده، من بعضیه گرفته‌اند. با توجّه به این معنا، آیه بیان می‌دارد نیل به مقام برّ، از طریق دادن بخشی از آنچه انسان به آن علاقه دارد، ممکن است!

امّا اگر این «مِنِ» به کار رفته در آیه را «مِنِ» جنس بگیریم، آنگاه ترجمه تفاوت و عمق دیگری می‌یابد. در این صورت نیل به مقام برّ از طریق دادن کلّ آن چیزی است که انسان به آن تعلّق دارد.

با رجوع به روایات تفسیری ذیل آیة شریفة 92 از سورة آل‌ عمران، درمی‌یابیم (با توجّه به اینکه آیات قرآن دارای بطن‌ها و عمق‌های متعدّد است) «مِن» به هر دو معنا تفسیر شده (هم به عنوان «مِنِ» بعضیه و هم به عنوان «مِنِ» جنس) که می‌تواند ناظر به تفاوت درجات باشد.

یعنی گاهی شخص بخشی از آنچه را دوست دارد، در راه خدا می‌دهد. خوب این به مرتبه‌ای از مراتب مقام برّ نائل می‌شود؛ امّا گاهی شخص همة آنچه را که دوست دارد، در راه خدا می‌دهد؛ خب تبعاً این شخص به حدّ اعلای مراتب مقام برّ که همانا وصل به شخص امام و رسیدن به مقام منّا شدن با امام معصوم است، نائل می‌گردد.