رجعت؛ بازگشت به دنیا در عصر ظهور (5)

ابراهیم منتظرالقائم

رجعت‌كنندگان

1. روايات بيان‏كنندة ويژگی‏های كلّی

كسانی كه به دنيا باز می‏گردند، دو گروه‏اند: نخست كسانی كه به درجة بالايی از ايمان رسيده، كارهای شايستة فراوانی انجام داده و دنيا را در حالی ترك كرده بودند كه از گناهان كبيره [موجب خلود در آتش] پرهيز می‏كردند. پس خداوند - عزّ و جلّ - دولت حق را به آنها می‏نماياند. به وسيلة اين دولت آنها را عزيز می‏گرداند و آنچه را از دنيا آرزو می‏كردند، به آنها ارزانی می‏دارد. گروه دوم كسانی هستند كه به نهايت درجة فساد [عناد] رسيده، تا آخرين حدّ ممكن برخلاف حق‏طلبان عمل كرده، ستم فراوانی نسبت به دوستان خدا انجام داده و گناهان زيادی مرتكب شده‏اند. پس خداوند تعالی كسانی را كه اين گروه قبل از مرگشان مورد ستم قرار داده‏اند، ياری می‏دهد و قلوبشان را با مجازاتی كه بر آنها وارد می‏كند، آرامش می‏بخشد.

پس از اين ماجرا هر دو گروه را مرگ فرا می‏گيرد تا پس از رستاخيز، به پاداش يا مجازات پاينده‏ای كه مستحق آن هستند، برسند.2

از برخی روايات چنين برمی‏آيد كه رجعت گروه نخست، اختياری است و تنها در صورتی كه خود تمايل داشته باشند، به دنيا برگردانده می‏شوند. مفضّل بن عمر، يكی از ياران امام صادق(ع) می‏گويد: در مورد آن گروه از ياران ما كه در انتظار قائم(عج) بودند و از دنيا رفتند، گفت‏وگو می‏كرديم. آن حضرت فرمودند:

«إِذا قامَ أُتِيَ المُؤْمِنُ فِي قَبْرِهِ فَيُقالُ لَهُ: يا هذا إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ صاحِبُكَ! فَإِنْ تَشَأْ أَنْ تَلحَقَ بِه فَالْحَقْ و إِنْ تَشَأْ أَنْ تُقِيمَ فِي كَرامَةِ رَبِّكَ فَأَقِمْ؛3

هنگامی كه او قيام می‏كند، [فرشتگان الهی] به قبر كسی كه اهل ايمان بوده، وارد می‏شوند و به او می‏گويند: سرور و مولای تو ظهور كرده است؛ اگر می‏خواهی كه به او بپيوندی، اختيار داری و چنانچه بخواهی در كرامت پروردگارت بمانی، آزاد هستی.»

2. روايات بيان‏كنندة مصداق‏ها

در برخی روايات، از افرادی خاص به عنوان كسانی ياد شده است كه در عصر ظهور، رجعت خواهند كرد. پيامبر اكرم(ص)، امام علی(ع)، امام حسين(ع)، اهل‌بيت(ع) عصمت و طهارت(ع)، پيامبران گذشته، برخی از ياران پيامبر اكرم و ائمّة معصومان(ع) و... از آن جمله‏اند.

بر اساس اين‏گونه روايات، نخستين كسی كه رجعت خواهد كرد، امام حسين(ع) است و پس از او به ترتيب، امام علی(ع) و پيامبر اعظم(ص) رجعت خواهند كرد.

بكير بن أعين می‏گويد: كسی كه من هيچ ترديدی [در سخن او ندارم]، يعنی ابا جعفر [ امام محمّد باقر](ع) به من فرمودند:

«أَنَّ رَسُولَ الله‏(ص) وَ عَلِيّا سَيَرْجِعانِ؛4

به زودی رسول خدا - درود و سلام خدا بر او باد - و علی [به دنيا] باز می‏گردند.»

امام زين‏العابدين(ع) در تفسير آية شريفة

«إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ القُرآنَ لَرادُّكَ إلی مَعادٍ؛5

در حقيقت، همان كسی كه اين قرآن را بر تو فرض كرده، تو را به سوی وعده‏گاه باز می‏گرداند»

فرمودند:

«يَرْجِعُ إلَيْكُمْ نَبِيُّكُمْ(ص) و أَمِيرُالْمُؤْمِنينَ(ع) و الأَئمَّةُ(ع)؛6

پيامبر شما - درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد - امير مؤمنان - درود خدا بر او باد - و امامان - درود خدا بر آنها باد - به سوی شما باز می‏گردند.»

آن حضرت در روايت ديگری در زمينة رجعت اميرمؤمنان علی(ع) چنين می‏فرمايند:

«إِنَّ رَسُولَ الله‏ِ(ص) قال لِعَلِيٍّ(ع): يا عَليُّ! إِذا كانَ فِي آخِرَالزَّمانِ أَخْرَجَكَ الله‏ُ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ و مَعَكَ مَيْسَمُ تَسُمُّ بِه أَعْداءَكَ؛7

رسول خدا - درود و سلام خدا بر او و خاندانش باد - به علی - درود خدا بر او باد - فرمود: «ای علی! خداوند تو را در آخرالزّمان به بهترين صورت زنده می‏كند؛ در حالی‏كه ابزاری در دست داری كه دشمنانت را با آن نشانه می‏گذاری.»

امام علی(ع) نيز دربارة رجعت خود می‏فرمايند:

«وَ إِنَّ لِي الكرَّةُ بَعْدَ الكَرَّةُ و الرَّجْعَةُ بَعْدَ الرَّجْعَةِ وَ أَنَا صاحِبُ الرَّجْعاتِ وَ الكَرّاتِ؛8

برای من بازگشت پس از بازگشت و رجعت بعد از رجعت است؛ من صاحب بازگشت‏ها و رجعت‏ها هستم.»

ششمين امام معصوم دربارة رجعت امام حسين(ع) نيز می‏فرمايند:

«أَوَلُّ مَنْ يَرْجِعُ إِلَی الدُّنيا الحُسَينُ بنُ عَلیٍّ(ع) فَيَمْلِكُ حَتّی يَسْقُطُ حاجِباهُ عَلی عَيْنَيْهِ؛9

اوّلين كسی كه به دنيا باز می‏گردد، حسين بن علی - درود خدا بر آن دو باد - است. فرمانروايی او آن‏قدر به درازا می‏كشد كه [از فرط پيری]، دو ابروی او بر روی چشمانش می‏افتد.»

در بخشی از روايت مفصلّی كه در آن امام صادق(ع) به پرسش‏های متعدّد مفضل بن عمر دربارة ظهور امام مهدی(عج) پاسخ داده، دربارة رجعت ديگر پيشوايان معصوم(ع) چنين آمده است:

«وَ الله‏ِ لَيُرَدَّنَّ وَ لَيُحضَرَنَّ السَّيدُ الأكْبَرُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله‏ِ(ص) وَ الصِّديقُ الأَكْبَرُ أَمِيرُالْمُؤْمِنينَ وَ فاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَينُ وَ الأَئِمَّةُ(ع)؛10

به خدا سوگند! كه سيّد اكبر، محمّد، رسول خدا - درود و سلام خدا بر او باد - و صدّيق اكبر، امير مؤمنان علی - بر او درود باد - و فاطمه، حسن، حسين - بر آنها درود باد - حتماً [به دنيا] برخواهند گشت و دوباره زندگی خواهند كرد.»

در مورد رجعت پيامبران الهی ذيل آية شريفة:

«لَتُوْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ؛11

البتّه به او ايمان بياوريد و حتماً ياری‏اش كنيد.»

از امام باقر(ع) چنين روايت شده است:

«ما بَعَثَ الله‏ُ نَبِيِّاً مِنْ لَدُنْ آدَمَ فَهُلُمَّ جَرّا إِلاّ وَ يَرْجِعُ إِلی الدُّنيا فَيُقاتِلُ وَ يَنْصُرُ رَسُولَ الله‏ِ(ص) وَ أَميرَالْمُؤْمِنينَ؛12

خداوند هيچ پيامبری را از آدم تا خاتم مبعوث نكرده است، مگر اينكه به دنيا بر خواهد گشت و برای ياری پيامبر خدا - درود و سلام خدا بر او باد - و اميرمؤمنان علی - بر او درود باد - [با دشمنان] خواهد جنگيد.»

برخی ديگر از كسانی كه در روايات به طور خاص، از رجعت آنها ياد شده است، عبارتند از: اصحاب كهف، يوشع، وصیّ حضرت موسی(ع)، مؤمن آل فرعون، سلمان فارسی، ابودجانه انصاری، مالك اشتر (از ياران پيامبر اكرم(ص) و اميرمؤمنان(ع))، حمران بن اعين، نجم بن اعين، مفضّل بن عمر، ميسر بن عبدالعزيز، داوود قمی (از ياران امام صادق(ع))، عبدالله بن شريك هاوی (از ياران امام كاظم(ع)) و....

پی‌نوشت‌ها: