مرتضی مهدوی یگانه
برداشت‌هایی از زیارت آل‌یاسین
نه می‌اندیشید و نه می‌پذیرید
فضل بزرگ خدا را دریابید
خلاصة سخن
مهم و تأثیرگذاری در پیمودن راه مذکور به شمار می‌آید. این زیارت، انسان را به عرصة مزبور با تمامی آن فضایل وارد می‌سازد و در صراط مستقیم الهی ثبات قدم می‌بخشد.
این زیارت، با امر امام عصر(عج) قرین گشته و اگر کسی در پی اجرای امر معصوم است، نباید از خواندن این زیارت غفلت ورزد.
این زیارت، به انسان - خصوصاً انسان عارف و منتظر - بسیار کمک می‌کند که شجرة وجودش به ثمر بنشیند و خویشتن را در وادی یاران و منتظران حقیقی بنشاند.
زیارت آل‌یاسین انسان را در ساحت یاد خدا و توجّه به او وارد می‌سازد و در یک سخن، وی را به مقصد خلقت و هدف آفرینش خویش نزدیک می‌کند.
پانویس‌های این مقاله
- •
هر شجر آنگاه رو به کمال برَد که با ثمر گردد و هر ثمر آن زمان به مرتبت فرازین خویش ره یابد که پر اثر باشد. این، حکم هر انسان فرهیخته و ارجمند و فتوای هر اندیشمند خردمند است. تمام مقصد و مقصود باغبان از نشاندن درختان، این است که آنها به میوه بنشینند و اهل باغ از آنها ثمر برچینند.
باید باور داشت که میوة ایمان و فضیلت و ثمرة محبّت و ولایت در نهایت، زیارت امام و حجّت خداوند است. زیارت، البتّه معانی و مراتبی دارد و ملاقات و زیارت حضوری، یکی از آنهاست و اگر اکنون زمانة غیبت است، مراتب دیگر زیارت از دسترس دور نیست و این، نکته‌ای است که بسیاری از آن غفلت دارند. هرچند زیارت و ملاقات حضوری، سعادت و توفیقی است که اگر کسی را دست دهد، نعمتی بزرگ و فضیلتی سترگ بدو رسیده است؛ امّا باب ملاقات حضوری به معنای عامّ آن در زمان غیبت بسته است و منتظران را به کوشش و پویش در این مسیر امر نفرموده‌اند و تکلیفی بر دوششان نگذاشته‌اند؛ خصوصاً که این مسیر کاملاً یک‌طرفه است و اختیارش فقط در دست ولیّ اعظم خدا، امام عصر(عج) است؛ تا یار که را خواهد و میلش به که باشد.
امّا راه دیگر مراتب زیارت، باز است؛ زیارت به چشم باطن و زیارت به نورانیت از جملة آنهاست که بسی - البتّه - برتر از زیارت‌های معمولی است و زائران این ساحت بسیار کمتر از دیگران هستند.
و زیارت دیگر - که رایج‌تر است - توجّه کردن به ساحت حضور امام(عج) و خواندن زیارات مأثوره، از جمله زیارت «آل‌یاسین» است.
یاسین نام مبارک رسول گرامی اسلام(ص) است و آل‌یاسین، اهل‌بیت گرامی آن حضرت هستند و زیارت آل‌یاسین یعنی زیارت اهل‌بیت(ع) که البتّه امروزه به زیارت امام عصر(عج) اختصاص یافته و وقتی این عبارت گفته می‌شود، فقط زیارت امام عصر(عج) اراده می‌گردد و از زیارت‌های خاصّة آن حضرت است.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
خداوند متعال در آیة 10 سورة «ملک» می‌فرماید:
«وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ؛
[کفّار اهل جهنّم] گویند: اگر ما [دعوت انبیاء را] شنیده بودیم یا [در حقایقی که برای ما آوردند] تعقّل کرده بودیم، در میان اهل آتش سوزان نبودیم.»
و این یعنی پذیرش دعوت انبیاء و تسلیم در مقابل آنان یا اندیشه در این دعوت، دو راه سعادت انسان‌هاست و البتّه این دو راه، بی‌تردید دو عامل مکمّل یکدیگر هستند. هرکس هم که دعوت انبیاء را می‌شنود و مقابل آنان تسلیم می‌شود، بی‌تردید ابتدا خرد ورزیده و تعقّل ورزیده، دعوت انبیاء را سعادت‌بخش تشخیص داده و سپس تسلیم آنان شده است. سمع و تعقّل دو راه موازی با هم نیست؛ بلکه دو راه پیوسته به یکدیگر است؛ الّا اینکه به درایت، اندیشه و شناخت انسان‌ها، برخی اندیشه را مقدّم می‌دارند و برخی دیگر، شنیدن را.
امام عصر، ارواحنا فداه نیز در ابتدای زیارت آل‌یاسین، به این دو عامل سعادت‌آفرین اشاره فرموده و گویی گله کرده‌اند که چرا این دو عامل را در مسیر زندگی خویش به کار نمی‌گیرید؟
اشارت بر اینکه زندگی انسان، آنگاه انسانی و معقول و ارجمند است که بر مبنای
عقل و وحی باشد. انسان از هیچیک از این دو عامل بی‌نیاز نیست؛ و الّا با حیوان هم‌تراز خواهد بود.
علّامه مجلسی(ره) در «بحارالانوار» روایت می‌کند که این توقیع شریف از ناحیة مقدّسه (بعد از مسائلی که پاسخ داده بودند) صادر شد:
«بسم الله الرحمن الرحیم لا لِأَمْرِهِ تَعْقِلُونَ وَ لا مِنْ أَوْلِيَائِهِ تَقْبَلُوَن حِكْمَةٌ بَالِغَةٌ فَمَا تُغْنِي النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لا يُؤْمِنُونَ؛
به نام خدای بسیار بخشنده و بسی مهربان و کرامت‌مند. (ای مردمان!) نه در امر خدا می‌اندیشید و نه از اولیای او می‌پذیرید.»
سپس حضرت با اشاره به آیة 101 سورة «یونس» و آیة 5 سورة «قمر» می‌فرمایند:
«پندها و حکمت‌های ما اهل‌بیت(ع) بیدارگر و گویاست، امّا غافلان را سود نمی‌بخشد.» آنگاه می‌فرماید:
«اَلسَّلامُ عَلَینا وَ عَلی عِبادِ الله الصّالِحینَ إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللهِ تَعَالَى وَ إِلَیْنَا فَقُولُوا کَمَا قَالَ اللهُ تَعَالَى سَلامٌ عَلَى آلِ یس. ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ، وَ اللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ، لِمَنْ يَهْدِيهِ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِيمَ؛
سلام [و صلوات] بر ما و بر بندگان شایستة خدا! پس - شما ای شیعیان و دوستان ما! - هرگاه خواستید به وسیلة ما اهل‌بیت(ع) به سوی خدا و به سوی ما توجّه کنید، پس این‌گونه بگویید: «سلام علی آل‌یاسین...» که این همان فضل آشکار (الهی) است و خدا صاحب فضل عظیم است (و) هرکه را بخواهد، به صراط مستقیم هدایت می‌فرماید.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در این فرمایش‌های حضرت ولیّ‌عصر(عج) پیام‌ها و نکاتی است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. برای پویش راه خدا، باید انسان‌های فهیم و فکوری باشید. بیندیشید و از وادی غفلت خارج شوید. با غفلت و بی‌خبری و بی‌توجّهی به خدا و اولیای او، نمی‌توان انسان بود و خردمندانه زندگی کرد، در راه رشد و تعالی بود و به سوی هدف خلقت خویش حرکت نمود؛
بازگشت به متن ↑ - ۲
2. شما و مردم مع الأسف نه اندیشة خود را به کار می‌برید و نه از اولیای او قبول می‌کنید. اگر به این مسیر ادامه دهید، هیچگاه طرفی از هدایت و سعادت نخواهید بست و از مکتب ولایت که سراسر علم، حکمت و تعالی است، بهره‌ای نخواهید برد.
نگارنده گوید: ما نمی‌دانیم شرایط اجتماعی، معنوی و دینی آن روزگار چگونه بوده که گله و هشدار حجّت خدا را به سوی آنان معطوف ساخته است؛ امّا این هشدار ممکن است متوجّه ما در این زمان نیز بشود. پس باید مراقب باشیم تا خاطر امام را مکدّر نسازیم و خود را در معرض خشم و ناراحتی ایشان قرار ندهیم. از ادامة توقیع مبارک امام(عج) که در آن امر به خواندن زیارت آل‌یاسین می‌فرمایند، چه بسا می‌توان نتیجه گرفت که بی‌توجّهی به این زیارت و عدم ارتباط قلبی و روحی با حجّت خدا از این طریق، از عوامل مهمّ ناراختی امام(عج) است؛
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. امام(عج) در توقیع مقدّس خویش، بعد از امر به خواندن زیارت آل‌یاسین، اشاره می‌فرمایند که این زیارت «فضل مبین» و عنایت آشکار الهی بر انسان و جامعه است. در واقع حضرت اشاره می‌فرمایند که فضل بزرگ و آشکار الهی را دریابید و از آن غفلت نورزید؛
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. در ادامة توقیع، این اشاره نیز مورد توجّه است که هرکس به این زیارت توجّه کند و با آن انس بگیرد و با خود امام - بدین وسیله - ارتباط معنوی یابد، هدایت در صراط مستقیم بهره‌اش خواهد بود و در واقع، دعای «اهدنا الصراط المستقیم» در نماز برای او مستجاب و تضمین شده است.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. آنچه حضرت در توقیع مبارک می‌فرمایند: «إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِه...» بیانگر این حقیقت است که توجّه واقعی به خدای تعالی نیز باید با واسطة حجّت او صورت گیرد و هیچ‌کس بدون قبول ولایت حجّت حق و بدون حرکت در مسیر ولایت، حتّی به خدای خود نمی‌تواند توجّه واقعی داشته باشد؛ چنان‌که در «زیارت جامعه» نیز بدان اشارت رفته است:
«مَنْ أَرَادَ اللهَ بَدَأَ بِكُمْ وَ مَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْكُمْ وَ مَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِكُم؛
هرکه ارادة خدا دارد، از شما باید شروع کند و هرکه به توحید او دست یابد، آن را از شما اهل‌بیت(ع) دریافت کرده و آن کس که خدا را قصد کند، باید به وسیلة شما توجّه کند.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در مجموع می‌توان گفت که در مقدّمه زیارت آل‌یاسین، در واقع یک منظومة اعتقادی و فکری مورد توجّه قرار گرفته که بر محور امام و حجّت خدا انتظام یافته است. در این منظومه، عقل و وحی (تعقّل و شنیدن) از ارکان یک زندگی انسانی و حیات معنوی حقیقی معرفی شده و اگر کسی از این دو ساحت مکمّل و مرتبط با یکدیگر فاصله بگیرد، از عرصة انسانیت و عقلانیت، حکمت و فضیلت، ایمان و سعادت خارج گشته است.
در این منظومه زیارت آل‌یاسین جایگاه خاص و تعیین‌کننده دارد و عامل بسیار
بازگشت به ابتدای مقاله ↑