آثار و لوازم مقّدم داشتن اهل‏بیت(ع)

ابراهیم شفیعی سروستانی

به دلیل برتری‏ها و ویژگی‏های بی‏مانندی که خدای متعال به اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) ارزانی داشته، سزاوار است که آنها در همة زمینه‏ها بر همگان مقدّم داشته شوند و هیچ کس بر آنها ترجیح داده نشود. به این موضوع به عنوان یکی از حقوق امامان معصوم(ع)، در روایات بسیار توجّه شده و از جمله در روایتی که از پیامبر اکرم(ص) نقل شده، چنین آمده است:

«إنَّ اللهَ تَعالی‏ جَعَلَ ذُرِّيَّةَ كُلِّ نَبِيٍّ مِن صُلبِهِ وجَعَلَ ذُرِّيَّتي مِن صُلبِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ(ع)... فَقَدِّموهُم ولا تَتَقَدَّموا عَلَيهِم، فَإِنَّهُم أحلَمُكُم صِغاراً وأعلَمُكُم كِباراً، فَاتَّبِعوهُم فَإِنَّهُم لا يُدخِلونَكُم في ضَلالٍ ولا يُخرِجونَكُم مِن هُدیً؛1

خدای متعال ذرّیة هر پیامبری را از پشت خود او قرار داده است، ولی ذرّیة مرا از پشت علی‌بن ابی‏طالب(ع) ... پس آنان را پیش رو قرار دهید و از ایشان جلو نیفتید؛ زیرا آنان در خردسالی، بردبارترین شما هستند و در بزرگی، داناترین‌‌تان. بنابراین از آنها پیروی کنید؛ چرا که ایشان شما را به گمراهی نمی‏کشانند و از راه راست بیرونتان نمی‏برند.»

چنان‌که ملاحظه می‏شود، پیامبر گرامی اسلام(ص) پس از سفارش به مقدّم داشتن اهل‏بیت(ع) و پیشی نگرفتن از ایشان، به وجه این تقدّم نیز اشاره کرده‏اند که برتری این خاندان بر دیگران در خردسالی و بزرگسالی در دو صفت حلم و علم و داشتن ویژگی عصمت است؛ به گونه‏ای که هیچگاه دیگران را گمراه نمی‏کنند و از راه راست بیرون نمی‏سازند.

بر همین اساس است که در «صلوات شعبانیه» که از امام صادق(ع) نقل شده، آمده است:

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلی‏ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ، الفُلكِ الجارِيَةِ فِي اللُّجَجِ الغامِرَةِ، يَأمَنُ مَن رَكِبَها، ويَغرَقُ مَن تَرَكَها، المُتَقَدِّمُ لَهُم مارِقٌ، وَالمُتَأَخِّرُ عَنهُم زاهِقٌ، وَاللّازِمُ لَهُم لاحِقٌ؛2

خدایا! درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد، کشتی روان در دریاهای عمیق و گود. هرکس بدان سوار شود، ایمنی می‏یابد و هر که از آن چشم پوشد، غرق می‏شود. هرکه از ایشان پیشی گیرد، از دین بیرون رفته است و هر که از ایشان عقب مانَد، نابود می‏شود و هر که همواره با ایشان باشد، به مقصد می‏رسد.»

مقدّم داشتن اهل‏بیت(ع)، آثار و لوازم متعدّدی دارد که از آن جمله است:

1. معیار قرار دادن اهل‌بیت(ع) در تشخیص حقّ و معروف

اهل‌‌بیت عصمت و طهارت(ع) تجسّم عینی و عملی و معیار و ملاک حق هستند. تا آنجا که پیامبر اکرم(ص) در موارد متعدّد بر همراهی همیشگی حق و امام علی(ع) و جدایی‌ناپذیری این دو از یکدیگر تأکید کرده‏اند:

«الْحَقُ‏ مَعَ‏ عَلِيٍ‏ وَ عَلِيٌ‏ مَعَ‏ الْحَقِ‏ لَا يَفْتَرِقَانِ حَتَّی يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْض؛3‏

حق با علی و علی با حق است و این دو هرگز از هم جدا نمی‏شوند تا زمانی در کنار حوض (کوثر) بر من وارد شوند.»

و حتّی از این بالاتر، امام علی(ع) را محور حق معرفی کرده‏اند:

«الْحَقُّ مِنْ بَعْدِي مَعَ عَلِيٍّ وَ عَلِيٌ‏ مَعَ‏ الْحَقِ‏ يَدُورُ الْحَقُّ مَعَهُ حَيْثُمَا دَار؛4

پس از من، حق با علی است و علی با حق است و حق با او می‏چرخد، هرکجا که بچرخد.»

فرزندان امام علی(ع) نیز از این ویژگی برخوردارند. تا آنجا که امام هادی(ع) در «زیارت جامعة کبیره»، خطاب به اهل‏بیت(ع) می‏فرمایند:

«و الحَقُ‏ مَعَكُم‏ و فيكُم، ومِنكُم وإلَيكُم، وأنتُم أهلُهُ ومَعدِنُهُ؛5

و حق با شما و در میان شما و از شما و به سوی شماست. شمایید اهل حق و معدن آن.»

امام مهدی(عج) نیز در «زیارت آل یس» خطاب به این خاندان می‏فرمایند:

«فَالحَقُّ ما رَضيتُموهُ‏، وَالباطِلُ ما سَخِطتُموهُ وَ المَعروفُ ما أمَرتُم بِهِ وَ المُنكَرُ ما نَهَيتُم عَنهُ؛6

حق، آن است که شما به آن خشنودید و باطل، آن است که شما از آن ناخشنودید و معروف، آن است که شما به آن فرمان می‏دهید و منکر، آن است که شما از آن باز می‏دارید.»

با توجّه به آنچه گفته شد، هرگاه در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود یا مناسبات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه در تشخیص حق از باطل و معروف از منکر درماندیم، باید تنها به گفتار و رفتار اهل‏بیت(ع) توجّه کنیم و هر آنچه گفته و عمل کرده‏اند، بی‌هیچ تردیدی بپذیریم تا دچار گمراهی و سرگردانی نشویم.

بر همین اساس است که در «دعای افتتاح» خطاب به امام عصر(عج) عرض می‏کنیم:

«وَ اهدِنا بِهِ لِمَا اختُلِفَ‏ فيهِ‏ مِنَ‏ الحَقِ‏ بِإِذنِكَ، إنَّكَ تَهدي مَن تَشاءُ إلی‏ صِراطٍ مُستَقيم؛7

ما را به وسیلة او به آنچه از حق [و حقیقت‏] که در آن اختلاف است [و بر ما مبهم گشته‏]، رهنمون شو؛ زیرا تو هر کس را بخواهی، به راه راست رهنمون می‏شوی.»

2. مقدّم داشتن دیدگاه، خواست و رضای اهل‏بیت(ع)

دومین اثر و لازمة مقدّم داشتن اهل‏بیت(ع)، مقدّم داشتن دیدگاه، خواست و رضای آنها بر دیدگاه، خواست و رضای خود و دیگران، اعمّ از نزدیکان، عموم جامعه یا صاحب‏نظران حوزه‏های مختلف است؛ امّا این‏ مفهوم، زمانی بروز و ظهور می‏یابد که ما در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود یا در مسائل فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه، با موضوع یا مسئله‏ای روبه‏رو شویم که دیدگاه، خواست و رضای اهل‏بیت عصمت و طهارت(ع) در آن موضوع یا مسئله که بر اساس روایت‏های صحیح و متقن به اثبات رسیده است، در تقابل با دیدگاه، خواست و رضای ما یا دیگران، قرار گیرد و مجبور شویم که بین این دو، یکی را برگزینیم.

مقدّم داشتن اهل‏بیت(ع) اقتضا می‏کند که در این موارد، تسلیم دیدگاه، خواست و رضای اهل‏بیت(ع) شویم و به دیدگاه، خواست و رضای خود یا دیگران توجّه نکنیم. چنان‌که امام صادق(ع) به صراحت به این موضوع اشاره کرده و فرموده‏اند:

«مَنْ‏ سَرَّهُ‏ أَنْ يَسْتَكْمِلَ الْإِيمَانَ كُلَّهُ، فَلْيَقُلِ‏: الْقَوْلُ مِنِّي فِي جَمِيعِ الْأَشْيَاءِ قَوْلُ آلِ مُحَمَّدٍ فِيمَا أَسَرُّوا و مَا أَعْلَنُوا، و فِيمَا بَلَغَنِي عَنْهُمْ و فِيمَا لَمْ يَبْلُغْنِي؛8

هر کس خوش دارد که تمام مراتب ایمان را کامل گرداند، باید بگوید: سخن [و عقیدة‏] من دربارة همه چیز، سخن خاندان محمّد(ص) است، دربارة آنچه پنهان داشته‏اند و آنچه آشکار ساخته‏اند و دربارة آنچه از ایشان به من رسیده و آنچه به من نرسیده است.»

با امید به اینکه در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود و مناسبات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه، همواره اهل‌‌بیت(ع) را معیار تشخیص حق و معروف قرار دهیم و دیدگاه، خواست و رضای ایشان را بر همگان مقدّم داریم.

پی‌نوشت‌ها: