چگونه ایّام، اعیاد و آثار فرهنگی، کارکرد خود را از دست می‌دهند؟
اعیاد قربان و غدیر گذشت. مانند همة سال‌های گذشته، تبریک و تهنیت‌ها و شاعرانه‌ها بین همة ردّ و بدل شدند و شیرینی و شربت به مجالس دور و نزدیک ما آب و رنگ و رونق و دیوارنوشته‌ها و پرچم‌ها، سکوت و سکون شهر و کوی و بزرن را حرکتی و جنبشی بخشیدند و شامگاه عید، کوچه‌ها و خیابان‌های آکنده از زباله و پس‌ماند زباله‌ریز و درشت عابران و دست‌فروش‌ها، کارگران شهرداری را به اضافه‌کاری مضاعف فراخواند تا آنچه از عید و بزرگداشت عیدانه بر جای مانده بود را جمع کرده و به زباله‌دانی بزرگ حاشیة شهرها بسپارند و دیگر...
عادت کرده‌ایم! عادتمان داده‌اند تا این چنین به پاسداشت مهم‌ترین نقط‌عطف‌های ملّی، مذهبی تاریخ سرزمینمان مشغول آییم.
نقطه‌عطف‌های تاریخی، ایّام و اعیاد ته‌نشین شده در خاطرات ازلی یا سابقة ملّی و مذهبی، به مثابة استوانه‌های پل‌ها، همة گذشتة تاریخی، فرهنگی را به امروز و فردا منتقل می‌سازند تا حیات و هویّت قومی نسل در نسل منتقل شده، در امان از دستبرد طوفان نسیان و فلک‌زدگی دور و زمان، به زندگی، بودن و زیستن، معنی ببخشند و صورت و سیرت فردی و جمعی قومی و ملّی ما را از دیگر اقوام و ملل متمایز ساخته و نشان‌دار کند. از اینجاست که همة نسبت‌ها معلوم و حقایق پوشیده مجال تجدید حیات می‌یابند و زندگی جمعی (قومی، قبیله‌ای و ملّی) آکنده از معانی و حقایق شده با شناسنامه و هویّتی معلوم استمرار می‌یابد.
حال اگر پرسیده شود: چگونه است که به رغم کارکرد معنایی آن همه نقطه‌عطف‌ها، سوابق فرهنگی و صورت‌های تاریخی، هر زمان، معانی و حقایق کم‌رمق‌تر، کم‌رنگ‌تر و بی‌اثرتر شده، مناسبات و معاملات فردی و جمعی، ازحقایق و معانی بلند، تهی شده و از میزان تأثیرپذیری ما، نسل‌های نو، از آن همه کاسته شده است؟ به عبارت دیگر، صورت‌ها و ظواهر ماندة معانی، فروکش کرده است؟
سال‌ها پیش از این، در مجلسی که به مناسبت یکی از اعیاد مذهبی برگزار شده بود شرکت کردم، سخنران مجلس با عتاب و خطاب از غربت «نهج‌البلاغه» و ضرورت احیای آن اثر سترگ سخن می‌گفت و از اثرات این احیاگری در نفس مردم می‌گفت. در پایان مجلس آن خطیب محترم خطاب به همان حاضران عرض کردم: کدامین حاکم و فرمانروا در همة ازمنة گذشته جرئت بیان و نشر نقطه‌نظرها، فرامین و کلمات قصار مولا امیرالمؤمنین(ع) را داشته؟ مگر آنکه بخواهد با پرده‌برداری از میزان و معیار حکمرانی بیان شده توسط امیر ملک ادب و عدل و مُلک‌داری مؤمنانه، خود را رسوای عام و خاص کرده و خلق را علیه خود بشوراند؟
• همه‌وقت قرآن و نهج‌البلاغه و سایر آثار سترگ فرهنگی را با الوان‌ترین کاغذها و زیباترین چاپ‌ها و گران‌ترین قیمت آرایه‌ها چاپ می‌کنند تا همواره زیور کتابخانه‌ها و مدال کنار سینة ملک‌داران علوی باشد و دست هیچ‌کس به محتوای نهفته در لابه‌لای اوراق و سطورش نرسد و آب در دل حاکمان و امیران تکان نخورد.
این یکی از راه‌های بی‌اثرسازی حقایق گران‌سنگ منابع فرهنگی است، زیوربندی
آثار فرهنگی و تقلیل کارکرد آنها به مدال‌های کنار سینه بزرگان و امیران و...
رویکرد مناسبتی به ایّام و اعیاد دینی و مذهبی و تقلیل شأن صدور آنها به بهانه‌ای برای سور و سوگ بی‌خاصیت، چنان‌که امروزه به شدّت به آن‌همه مبتلا شده‌ایم، یکی دیگر از راه‌های خنثی‌سازی آثار و اقوال و منابع سترگ فرهنگی و سرانجام نقطه‌عطف‌های تاریخی است. گویی این‌همه تنها روزهایی برای برگزاری مراسمات (ازدواج و میهمانی)، بهانه‌ای برای سفرهای کوتاه هستند در دل ماه و سال، چشم می‌بریم و می‌آوریم تا دو سه روزی را به هم چسبانده، سوار بر مرکب تیزپای راهی دشت و صحرا و دریا شویم و دلی از عزا درآوریم. چه کارمان به معارف، معانی و حقایق... ؟
• امیران و حاکمان چاق و لاغر هم که هر از چند صباحی، بر کرسی امارت و قدرت تکیه می‌زنند نیز به خوبی و به سرعت می‌آموزند که با مصادره به مطلوب کردن همة اعیاد و ایّام و آنات، همة حسنات را به خود و همة سیّئات را به رقبای خود نسبت داده و به امارت و صدارت خود مشروعیت ببخشند تا هر منتقد و مخالفی حساب کار دستش بیاید و خیال آن را که به حاکمی و وزیری و وکیلی بفرماید، بالای چشمت ابرو است، از سر بیرون کند.
به سه دلیل و دلایل دیگر که مجال پرداختن به آنها در ای مقاله نیست، در میان تندباد مسموم فرهنگ‌های بیگانه و تمدّن‌های نوظهور، زمینه‌های انسلاخ فرهنگی و بی‌هویّتی ملّی و مذهبی ما فراهم آمده و میان گذشته و امروز و فردا، درّة دهشتناکی حادث می‌شود که کوهی به بزرگی «دماوند» هم قادر به پرکردن آن نیست.
در چنین موقعیت و شرایطی، نه تنها جای خالی و تهی معانی، حقایق و معارف حقّه، که استوارکننده و مقوّم صورت‌های بیرونی حیات قومی هستند (مناسبات تمدّنی) به چشم می‌خورد، بلکه صورت‌های مناسبات و مراسمات مذهبی، فرهنگی و تاریخی ّا و اجدادی نیز بی‌پشتوانه شده، رنگ باخته و معنی خود را از دست می‌دهند.
دوام و بقای همة صورت‌های تمدّنی عهدهای پیشین، همچون شهرسازی، معماری، پوشش و حتّی آداب و رسوم، در گرو تداوم حیات فرهنگی و نظری مرتبط و همجنس با آن تمدّن است.
به وقت ترک روح از کالبد، با هیچ زور و دگنک (چماق کلفت) یا هیچ زیور و زینت، نه‌تنها حرکت و جنبشی در کالبد مرده پدیدار نمی‌شود؛ بلکه بر سرعت پوسیدگی اعضا و جوارج نیز می‌افزاید.
همواره پیش از آنکه اعضا و جوارج (ظاهر جسم) روی به پوسیدگی بگذارند، این خروج روح از کالبد است که باعث مرگ آدمی یا هر جاندار دیگری می‌شود.
سردبیر