قسمت دوم
مجتبی معظمی
همانگونه كه ذكر شد، مهدويت و نويد ظهور مصلح غيبى در اسلام بسيار قديمى و ريشه‌دار است، ليكن نبايد غافل بود كه اين امر اختصاص به شيعيان ندارد، بلكه اين اعتقاد در ميان عامه مسلمين وجود دارد و همچنين اديان ديگر نيز ظهور آن حضرت را قطعى مى‌دانند، ولى هركدام، از اين منجى، به‌گونه‌اى تعبير كرده‌اند. حافظ درباره غيبت آن حضرت مى‌گويد:
ازدست غيبت تو شكايت نمى‌كنم
تا نيست غيبتى نبود لذت حضور يا در جاى ديگر:
اى غايب از نظر به‌خدا مى‌سپارمت
جانم بسوختى و به‌جان دوست دارمت امام رضا، عليه‌السلام، درباره غيبت آن حضرت چنين مى‌فرمايد:
چهارمين فرزند من، خداوند او را در پشت پرده غيبت پنهان مى‌سازد. تا وقتى كه خود مى‌خواهد.1
در كتاب مجموعه زندگى چهارده معصوم آمده است: عارف نامى حافظ شيراز كه به زيارت جان باهرالنور امام زمان، عجّل‌اللَّه‌تعالى‌فرجه، تشرّف حاصل كرده است، شرايط زيارت حجت عصر را چنين وصف مى‌كند:
در خرابات مغان نور خدا مى‌بينم
اين عجب بين كه چه نورى زكجا مى‌بينم
جلوه بر من مفروش اى ملك‌الحاج كه تو
خانه مى‌بينى و من خانه خدا مى‌بينم
خواهم از زلف بتان نافه گشايى كردن
فكر دورست همانا كه خطا مى‌بينم استاد على دوانى در كتاب شوق مهدى مطلبى را درمورد حافظ و حضرت مهدى آورده است:
در اشعار هيچ يك از شاعران بزرگ غير از حافظ نمى‌بينيم كه تا اين حد ابياتى مناسب با اعتقاد شيعيان درباره امام زمان، عليه‌السلام، آمده باشد و تقريباً كمتر غزلى است كه بيتى يا ابياتى از آن مناسب با وصف‌حال امام غايب ازنظر نباشد.
لسان‌الغيب در غزلهاى شورانگيز خود بارها سروده است:
روى بنما و وجود خودم از ياد ببر
خرمن سوختگان را همه‌گو باد ببر
اشكم احرام طواف حرمت مى‌بندد
گرچه از خون دل ريش دمى طاهر نيست
عمريست تا به راه غمت رو نهاده‌ايم
روى و رياى خلق به‌يك سو نهاده‌ايم
اى خرّم از فروغ رخت لاله‌زار عمر
بازآ كه ريخت بى‌گل رويت بهار عمر
اى پادشه خوبان داد از غم تنهايى
دل بى‌تو به‌جان آمد وقت است كه بازآيى
بنماى رخ كه خلقى واله شوند و حيران
بگشاى لب كه فرياد از مرد و زن برآيد از اينها جالبتر اينكه حافظ نام مهدى را صريحاً آورده و از ظهور و نابودى دجّال - مظهر ريا و تزوير و بدى و پليدى - سخن گفته است:
كجاست صوفى دجّال چشم ملحد شكل
بگو بسوز كه مهدى دين پناه رسيد!
شباهت حضرت مهدى به‌پيامبران الهى درشعر حافظ
در حضرت نشانه‌هايى از پيامبران الهى وجود دارد كه به احاديثى در اين رابطه اشاره مى‌كنيم:
مهدى قائم از نسل على‌بن ابيطالب، عليه‌السلام، است كه در اخلاق و اوصاف، شكل و سيما، شكوه و هيبت چون عيسى‌بن مريم است. خداوند به همه پيامبران هرچه داده، به او نيز داده، با اضافاتى.2
همچنين در روايت ديگرى از كتاب اثبات‌الرجعة فضل‌بن شاذان از امام صادق، عليه‌السلام، آورده است:
هيچ معجزه‌اى از معجزات انبياء و اوصيا نيست مگر اينكه خداوند تبارك و تعالى مثل آن را به‌دست قائم، عليه‌السلام، ظاهر مى‌گرداند تا بر دشمنان اتمام حجت كند.3
و در حديث ديگرى امام صادق، عليه‌السلام، مى‌فرمايند:
و در آن هنگام كه آقاى ما قائم، عليه‌السلام، به خانه خدا تكيه زده مى‌گويد: اى مردم هركس مى‌خواهد آدم و شيث را ببيند، بداند كه من آدم و شيث هستم و هركس مى‌خواهد نوح و فرزندش سام را ببيند، بداند كه من نوح و سامم و هركس كه مى‌خواهد ابراهيم و اسماعيل را ببيند، بداند كه من همان ابراهيم و اسماعيل مى‌باشم، و هركس مى‌خواهد موسى و يوشع را ببيند، من همان موسى و يوشع هستم، و هركس مى‌خواهد عيسى و شمعون را ببيند من همان عيسى و شمعون هستم و هركس مى‌خواهد محمد، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، و على، عليه‌السلام، را ببيند من همان محمد و اميرالمؤمنين، عليهماالسلام، هستم و هركس مى‌خواهد حسن و حسين را ببيند من همان حسن و حسينم و هر كس مى‌خواهد امامان از ذريه حسين، عليه‌السلام، را ببيند بداند كه من همان ائمه اطهار هستم، دعوتم را بپذيريد و به‌نزدم جمع شويد كه هرچه گفته‌اند و هرچه نگفته‌اند به‌شما خبر دهم.4
احاديث فوق دلالت دارد كه تمام صفات انبيا و ائمه، عليهم‌السلام، در وجود حضرت جمع است و چه خوش گفته‌اند: آنچه خوبان همه دارند تو يكجا دارى.
حافظ نيز اين نكته را زيبا سروده:
حافظ مكن انديشه كه آن يوسف مه‌روى
باز آيد و از كعبه احزان به در آيى
يا :
گفتند خلايق كه تويى يوسف ثانى
چون نيك بديدم به حقيقت به از آنى
ادامه دارد
پى‌نوشتها:
× برگرفته از كتاب دلبرى برگزيده‌ام...
1. بشارة الاسلام، ص 51.
2. روزگار رهايى، ج 1، ص 130.
3. غيبت نعمانى، ص 13.
4. همان.