بدون ما هرگز

مرتضی مهدوی یگانه

این یک اصل معقول و قاعدة خردمندانه است که در پیکر انسان، در قبال قلب مرده یا فاسد، اعضا و جوارح سالم، طرفی از بهره‌مندی نمی‌بندند و حتّی سهمی از سلامتی نمی‌برند.

این اصل در بعد معنوی وجود انسان نیز ساری و جاری است. اگر کانون محوری روح و معنویت انسان که نور امام در قلب او است،1 نباشد، سایر نعمت‌های الهی در هدایت و سعادت دنیوی و اخروی، منزلت و جایگاهی نخواهد داشت. این حقیقت سترگ را - به مناسبت سالروز شهادت امام حسن عسکری(ع) - از مکتب ایشان به دوستانشان تقدیم می‌کنیم و بدین لحاظ امید نیم‌نگاهی از حضرتش داریم.

با ما، آری؛ بدون ما هرگز!

یکی از یاران امام حسن عسکری(ع) گوید: به محضر آن حضرت شکایت‌نامه‌ای نوشتم و در آن از وفع فقر و نداری خود شکایت کردم. (بعد از فرستادن نامه) در قلب خود گفتم: (نباید از فقر خویش شکایت می‌کردی)؛ مگر از امام صادق(ع) روایت نشده که ایشان فرموده‌اند:

«اَلْفَقْرُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ اَلْغِنَى مَعَ عَدُوِّنَا وَ اَلْقَتْلُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ اَلْحَيَاةِ مَعَ عَدُوِّنَا؛

اگر با ما اهل بیت(ع) باشید، فقر بهتر از ثروت و حتّی مردن و کشته شدن بهتر از آن است که با دشمن ما باشید.»

امام عسکری(ع) در پاسخ نامه فرمودند:

«إنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَخُصُّ أَوْلِيَاءَنَا إِذَا تَكَاثَفَتْ‏ ذُنُوبُهُمْ‏ بِالْفَقْرِ وَ قَدْ يَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ مِنْهُمْ؛

وقتی گناهان دوستان ما زیاد و فشرده می‌شود، خدای عزّوجل آنان را به وسیلة فقر - از گناهانشان - پاک می‌کند و از بسیاری از آنها نیز درمی‌گذرد و عفوشان می‌فرماید.»

سپس حضرت در ادامة نامه فرمودند:

«وَ هُوَ كَمَا حَدَّثَتْكَ نَفْسُكَ الْفَقْرُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى مَعَ عَدُوِّنَا؛

مسئله همان‌گونه است که در دل خود گفتی؛ آری. اگر با (ولایت و محبّت و اعتقاد به=) ما بودید، فقر و کشته شدن برایتان بهتر از آن است که ثروت و حیات داشته باشید؛ امّا با

غیر ما و دشمن ما باشید.»

ما پناهگاه شما هستیم

همچنین حضرت ادامه دادند:

«وَ نَحْنُ كَهْفُ مَنِ الْتَجَأَ إِلَيْنَا وَ نُورٌ لِمَنِ اسْتَضَاءَ بِنَا وَ عِصْمَةٌ لِمَنِ اعْتَصَمَ بِنَا مَنْ أَحَبَّنَا كَانَ مَعَنَا فِي السَّنَامِ الْأَعْلَى وَ مَنِ انْحَرَفَ عَنَّا مَالَ إِلَى النَّارِ؛2

ما اهل‌بیت پناهگاه کسانی هستیم که به ما پناهنده شوند و نور آنانی که از ما نور هدایت جویند و نگهدار کسانی که به دامان ولای ما چنگ زنند. هرکس ما را دوست بدارد، با ما در درجات بهشت خواهد بود و هرکس که از ما منحرف گردد، فرجامی جز آتش دوزخ نخواهد داشت.»

در این روایت شریف نکات فراوانی قابل توجّه است؛ از جمله اینکه:

1. محور زندگی دنیا و آخرت، باید امام باشد. مهم این است که اعتقاد به امام، ولایت و محبّت وجود داشته باشد؛ نعمت‌های دیگر اگر بود، اصل و فرع هر دو خواهد بود؛ و الّا آنچه اصل است (، یعنی امام و محبّت امام و ولایت امام) وجود دارد؛ در غیر این صورت، اگر هزاران نعمت دیگر مثل سلامتی، ثروت، موقعیت اجتماعی، خانه، امکانات و امثال اینها نیز وجود داشته باشد، گویی هیچ چیز نیست؛ زیرا این نعمت‌ها در اختیار کافر و مؤمن، همه هست.

2. در صورت وجود محبّت و ولایت امام، اساساً فقر و عدم امکانات دیگر به لحاظ مادّی شاید به عنوان یک امر منفی تلقّی شود؛ امّا به لحاظ معنوی و در مقایسه با وجود ولایت و محبّت امام به هیچ‌وجه امر منفی شناخته نمی‌شود.

از امام موسی بن جعفر(ع) روایت شده که فرمودند:

«مردی نزد سیّد و مولای ما امام صادق(ع) آمد و از فقر شکایت کرد. حضرت به او فرمودند:

«لَيْسَ‏ الْأَمْرُ كَمَا ذَكَرْتَ‏...؛

این‌طور نیست که می‌گویی. من تو را فقیر نمی‌بینم.»

آن مرد گفت: مولای من! به خدا قسم خوراک شب خود را هم ندارم و سپس مواردی از مسائل فقر خود را بیان کرد. در همین حال امام صادق(ع) نیز پیوسته او را تکذیب می‌کرد (و می‌فرمودند: «تو فقیر نیستی.» و سپس برای اینکه او را به ارزش نعمت ولایت متوجّه فرماید) به او فرمودند:

«به من بگو اگر صد دینار به تو بدهند تا از ما بیزاری بجویی (و ولایت ما را بدهی) آن را می‌گیری؟»

عرض کرد: نه.

سپس آن حضرت مبلغ را تا صد دینار بالاتر و بالاتر برد و فرمودند:

«اگر به تو هزار دینار بدهند تا از ما برائت بجویی، می‌گیری؟» و آن مرد مرتّباً می‌گفت: نه و هربار سوگند می‌خورد که این کار را نخواهد کرد.

حضرت در اینجا فرمودند:

«مَنْ مَعَهُ سِلْعَةٌ يُعْطَى بِهَا هَذَا الْمَالَ لَا يَبِيعُهَا هُوَ فَقِير؛3

کسی که چنین کالایی (ارزشمند) دارد و آن را با این قیمت‌ها نمی‌فروشد، فقیر است؟»

در اینجا می‌نگیریم که امام صادق(ع) فقر و ناداری دنیوی را در قبال ثروت و نعمت بزرگ ولایت اساساً امری منفی و فقر به شمار نمی‌آورند.

3. اگر دوستان اهل‌بیت(ع) به نعمت گران‌قدر ولایت توجّه داشته باشند، تحمّل فقر، بیماری، سختی و مشکلات برایشان آسان خواهد شد؛ زیرا می‌دانند که بزرگترین و قیمتی‌ترین نعمت‌ها و ثروت‌ها را دارا هستند.

این امر چنان معرفت، بصیرت، تحمّل و صبری به آنها می‌دهد که حتّی حاضر می‌شوند حیات دنیوی خود را در راه ولایت موالیان خود، ائمّة اطهار(ع) فدا کنند؛ چه رسد به ثروت، سلامتی و سایر نعمت‌ها:

«و الْقَتْلُ مَعَنَا خَيْرٌ مِنَ اَلْحَيَاةِ مَعَ عَدُوِّنَا.»

4. به دلیل وجود نعمت بزرگ ولایت، می‌سزد که دوستان و شیعیان اهل‌بیت(ع) به پاس عظمت و ارزش این نعمت، گرد گناه و نافرمانی خداوند نگردند؛ زیرا توجّه و حرکت به سوی گناه، در واقع پشت کردن به نعمت ولایت خواهد بود و این نزد خدای متعال پذیرفته نخواهد بود و مستوجب عقوبت خواهد گشت و فقر، یکی از مصادیق این عقوبت است. از این‌رو فرمودند:

«هرگاه گناهان دوستان ما زیاد و فشرده شود، خداوند آنان را به فقر مبتلا و پاک خواهد کرد.»

5. در ادامة حدیث، امام عسکری(ع) هشدار می‌دهند که در هر حالی در زندگی، خصوصاً در حال فقر و گرفتاری، مراقب باشید شیطان، ایمان و ولایت شما را تضعیف نکند. سپس به ما اهل‌بیت که پناهنگاه شما هستیم، پناه بیاورید و البتّه

هرکس به ما پناه بیاورد، پناهش می‌دهیم و هرکس از ما دستگیری بخواهد، دستش را خواهیم گرفت.

6. دوستان و شیعیان اهل‌بیت(ع)، حتّی اگر تمام دنیای خویش را نیز با سختی و فقر بگذرانند، سرانجام عمر آنان تمام شده و سختی‌ها به زودی به پایان می‌رسد؛ ولی آخرت بی‌پایان آنان، در کنار موالیان خویش در بلندای ملکوت و مراتب بلند بهشت خواهند بود و سعادت ابدی همین است. این نعمت عظیم کجا و اینکه کسی به فرض در دنیا از ثروت و مکنت برخوردار، ولی از نعمت بزرگ ولایت محروم و در حیات ابدی آخرت از اهل‌بیت(ع) دور و ممنوع باشد؟!

پی‌نوشت‌ها: