مرحوم آیتالله مجتهدی تهرانی
شخصی خدمت امام معصوم(ع) رسید. عرض کرد: چرا صدقه ۱۰ ثواب دارد ولی قرض ۱۸ ثواب؟ امام(ع) فرمودند:
«چون گاهی پیش میآید شما به کسانی صدقه میدهید که واقعاً احتیاج ندارند؛ امّا آن کسی که میآید پیش تو و از تو قرض میخواهد، حتماً نیاز دارد.»
برای خود من چنین جریانی پیش آمد.
۵۰ سال پیش خانة ما در «خیابان خراسان» کنار حمّام زیبا بود. شب عید بود و من میخواستم برای خانه ماهی بخرم. آن وقتها قیمت ماهی سفید ۴ تومان بود. موقع خرید ماهی متوجّه شدم که شخصی در حال نگاه کردن به ماهیهاست. با خودم گفتم: شاید این بندة خدا مستحق است و پول ندارد که ماهی بخرد. به شخص ماهیفروش گفتم: ماهی هم به آن آقا بده، پولش رو من حساب میکنم. البتّه آن موقع ۴ تومان خیلی پول بود؛ ولی من دلم سوخت این کار را کردم. یک هفته بعد من در دکّان عطاری بودم که دوباره آن شخص را با ظاهری کثیف و گیوههای پاره دیدم. مرد عطّار به من گفت: این مرد را میشناسی؟ گفتم: نه. گفت: کلّ خیابان خراسان و این خانههای پشتی مال این آدم است. الآن هم آمده که راهیهای سر ماه را جمع کند و با خود ببرد.
گفتم: عجب! من دلم سوخت براش ماهی خریدم.
حالا متوجّه شدید که چرا صدقه 10 ثواب دارد و قرض ۱۸ ثواب؟
چون شما ممکن است به کسی از روی ظاهرش کمک کنید که واقعاً مستحق نبوده؛ امّا آن کسی که از تو پول قرض میخواهد، واقعاً کارد به استخوانش رسیده است.
اگر کسی واقعاً احتیاج نداشته باشد، پول قرض نمیگیرد. حالا اگر به فامیل خود که سرپرست خود را از دست داده قرض بدهی، سی تا ثواب دارد؛مثلاً خواهری داری که مستحق است و شوهرش فوت کرده بود، اگر کمک میکنی، سی ثواب دارد.