محمود مطهری‌نیا
ميوهها و محصولات مراد است «و بردباران را بشارت ده» بدان هنگام به خروج قائم(عج).»
سپس به من فرمودند: «ای محمّد! اين تأويل آن است. همانا خدای عزّ و جلّ میفرمايد: «و تأويل آن را جز خدا و پايداران در علم كسی نمیداند.»3
2. ابو بصير گويد: امام صادق(ع) فرمودند:
«ناگزير بايد پيش از آمدن قائم(عج) سالی باشد كه مردم در آن سال گرسنه بمانند و آنان را ترسی سخت از كشتار و كاهش در مال‌ها و كم شدن عمرها و محصولات فراگيرد كه اين در كتاب خداوند بسيار آشكار است.»
سپس اين آيه را تلاوت فرمودند: «و شما را حتماً به چيزی از ترس و گرسنگی و كاهش در اموال و جان‌ها و ميوهها خواهيم آزمود و بردباران را بشارت ده.»5
3. جابر جعفی گويد: از امام باقر(ع) سؤال كردم از معنی فرمايش خدای تعالی: «و ما شما را حتماً خواهيم آزمود به چيزی از ترس و گرسنگی- تا آخر آيه» پس آن حضرت فرمودند:
«ای جابر! آن دارای معنی خاصّ و معنی عامّ است و امّا وجه خاصّ از گرسنگی در «كوفه» است كه خداوند، آن را به دشمنان آل محمّد(ع) اختصاص داده و آنان را بدان وسيله نابود میسازد و امّا به معنی عامّ در شام واقع می‌شود كه ترس و گرسنگی كه [هرگز] نظير آن گريبان‌گيرشان نشده، آنان را فرا میگيرد و امّا گرسنگی قبل از قيام قائم(عج) روی میدهد و ترس پس از قيام قائم(عج) واقع می‌شود.»6
همان‌طور که در نهایت وضوح می‌توان دید، این آیات دربارة مصداق‌های متفاوت سخت‌زیستی و ابتلائات آخرالزّمانی و پیشاپیش ظهور مبارک امام زمان(عج) سخن می‌گویند. هرچند دربارة شروع آخرالزّمان متون مختلف دیدگاه‌های متفاوتی دارند و مواردی مانند خلقت حضرت آدم، بعثت رسول خدا(ص)، آغاز امامت و نیز غیبت امام عصر(عج) و به خصوص غیبت کبرای ایشان را برای آن برشمرده‌اند، امّا از آنجا که پایان آخرالزّمان محدود به هنگام ظهور امام زمان(عج) و وزیر همراهشان حضرت عیسی(ع) و نیز قیامت شده است، بی‌تردید ما مردمان دوران کنونی، همان ساکنان دورة آخرالزّمانیم و همان کسانی هستیم در آیات و روایات دربارة سبک زندگی پر از وارونگی‌ها، سختی‌ها و ابتلائات ما سخن گفته‌اند.
علاوه بر آنچه گفته شد، از محتوای روایات یاد شده می‌توان دریافت، هرچقدر به زمان ظهور امام زمان(عج) نزدیکتر شویم، موارد برشمرده شده در آیة 155 بیشتر مصداق پیدا می‌کند و ضروری است تمهیدات مناسب برای آن مسائل را هر چه زودتر فراهم کرد؛ زیرا هرچند گفته شده «پیشگیری بهتر از درمان است»، امّا گاه اگر پیشگیری نکنیم، فرصتی برای درمان نخواهیم یافت و داشته‌هایمان اعمّ از مادّی و معنوی، زمینی و آسمانی را از دست خواهیم داد. بر همین اساس و بر پایة آیات یاد شده و با نیم نگاهی به روایات مرتبط با این موارد، به یاری خدا قصد داریم طیّ چند شماره نگاهی گذرا به مقولة سخت‌زیستی آخرالزّمان بیندازیم.
در این راستا به طور طبیعی باید به این عناوین بپردازیم که ان شاءالله طیّ سلسلة مقالات گفته شده از آنها سخن خواهیم گفت:
1. بلا و ابتلا تکّه پربرکت و جدانشدنی زیست در آخرالزّمان؛
2. امنیت برباد رفتة ساکنان آخرالزّمان؛
3. گرسنگی و قحطی‌های ساختگی و غیر ساختگی دوران آخرالزّمان؛
4. بحران‌های اقتصادی آخرالزّمانی دنیا؛
5. جان بی‌ارزش مردمان ساکن در آخرالزّمان؛
6. بحران‌های زیست‌محیطی خوراکی‌ها و محصولات در آخرالزّمان؛
7. شاه‌کلید برون‌رفت از بحران‌های متنوّع آخرالزّمان؛
8. چترهای مورد نیاز مؤمنان در باران بحران‌های آخرالزّمان...
ادامه دارد...
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- •
بلا همزاد بشر است و انسان از ابتدای آفرینش خود، با آزمون‌های الهی روبه‌رو بود. انسان از همان زمان طعم سختی را چشید و این پدیده چاشنی جدایی‌ناپذیر زندگی‌اش شد؛ به گونه‌ای که گویا از اساس انسان در و با سختی آفریده شد.1 پیوند زیست انسان با سختی، هرچه رو به پایان دنیا می‌رود، جدانشدنی‌تر می‌شود و هرقدر ایمان فرد بالاتر برود، بر شدّت و گونه‌های این سختی‌ها افزوده می‌شود.2 چکیدة همة این موارد را می‌توانیم در «آیة 155-157 سورة بقره» ببینیم:
«وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرين ٭ الَّذينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ ٭ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُون؛
بی‌گمان شما را با انواع ترس، گرسنگی، از دست دادن مال و جان و محصولات خواهیم آزمود و [در چنین شرایطی] صبرپیشگان را نوید ده. آنان که هرگاه به پیشامدی دچار شوند می‌گویند: ما از آن خداییم و به سوی او بازمی‌گردیم. درودها و رحمتی از ناحیة پروردگارشان آنان را در بر خواهد گرفت و آنان همان هدایت‌شدگان هستند.»
به تصریح روایات این آیات و به خصوص آیة نخست، توصیف سبک زندگی مؤمنان در آخرالزّمان است؛ از جمله این دست روایات می‌توان به سه مورد زیر اشاره کرد که در «کتاب الغیبة» نعمانی آمده و آنها را در دیگر آثار حدیثی و نیز کتاب‌های مهدوی مشاهده نمود:3
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. محمّد بن مسلم از امام صادق(ع) روايت كرده كه آن حضرت فرمودند:
«همانا پيش از قيام قائم(عج) نشانههایی خواهد بود؛ از جمله آزمايش (به گرفتاری) از جانب خدای تعالی برای بندگان با ايمان.»
عرض كردم: آن آزمايش چيست؟ فرمودند:
«همان فرمايش خدای عزّ و جلّ است كه «وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُس...؛3 و حتماً شما را به چيزی (به اندكی) از ترس و گرسنگی و كاهش در مال‌ها و جان‌ها (عمرها) و فرزندان خواهيم آزمود و بردباران را بشارت ده!»
آن حضرت فرمودند:
«حتماً شما را خواهيم آزمود»؛ يعنی مؤمنان را «به چيزی از ترس» از پادشاهان فلان خاندان در پايان سلطنتشان «و گرسنگی» با گرانی نرخ‌هايشان و «كاستی در مال‌ها»، منظور خراب شدن بازرگانی و كم شدن رشد و سود در آن، «و جان‌ها» حضرت (دربارة آن) فرمودند:
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. سورة بلد، آیه4: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ في كَبَد؛ همانا ما انسان را در سختی آفریدیم.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. برای نمونه نک: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُ بِمَنْزِلَةِ كِفَّةِ الْمِيزَانِ كُلَّمَا زِيدَ فِي إِيمَانِهِ زِيدَ فِي بَلَائِه؛ همانند دو کفه ترازو، هرگاه کفّة ایمان مؤمنی سنگین‌تر شود، به همان اندازه بر ابتلائاتش افزوده می‌شود.» (کلینی، محمّد بن یعقوب، «الكافي»، ج 2، ص 254.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. سورة آل عمران، آیة 7.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ قُدَّامَ قِيَامِ الْقَائِمِ عَلَامَاتٍ بَلْوَى مِنَ اللَّهِ تَعَالَى لِعِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ قُلْتُ وَ مَا هِيَ قَالَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ قَالَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ يَعْنِي الْمُؤْمِنِينَ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ مِنْ مُلُوكِ بَنِي فُلَانٍ فِي آخِرِ سُلْطَانِهِمْ- وَ الْجُوعِ بِغَلَاءِ أَسْعَارِهِمْ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ فَسَادِ التِّجَارَاتِ وَ قِلَّةِ الْفَضْلِ فِيهَا- وَ الْأَنْفُسِ قَالَ مَوْتٌ ذَرِيعٌ - وَ الثَّمَراتِ قِلَّةِ رَيْعٍ مَا يُزْرَعُ وَ قِلَّةِ بَرَكَةِ الثِّمَارِ- وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ عِنْدَ ذَلِكَ بِخُرُوجِ الْقَائِمِ ع ثُمَّ قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ هَذَا تَأْوِيلُهُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَقُولُ- وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ابْنُ عُقْدَةَ قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ أَبُو الْحَسَنِ الْجُعْفِيُّ مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بُدَّ أَنْ يَكُونَ قُدَّامَ الْقَائِمِ سَنَةٌ يَجُوعُ فِيهَا النَّاسُ وَ يُصِيبُهُمْ خَوْفٌ شَدِيدٌ مِنَ الْقَتْلِ وَ نَقْصٌ مِنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ فَإِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَبَيِّنٌ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی الْعَلَوِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی- وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ الْآيَةَ فَقَالَ يَا جَابِرُ ذَلِكَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ فَأَمَّا الْخَاصُّ مِنَ الْجُوعِ فَبِالْكُوفَةِ وَ يَخُصُّ اللَّهُ بِهِ أَعْدَاءَ آلِ مُحَمَّدٍ فَيُهْلِكُهُمْ وَ أَمَّا الْعَامُّ فَبِالشَّامِ يُصِيبُهُمْ خَوْفٌ وَ جُوعٌ مَا أَصَابَهُمْ مِثْلُهُ قَطُّ وَ أَمَّا الْجُوعُ فَقَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ(عج) وَ أَمَّا الْخَوْفُ فَبَعْدَ قِيَامِ الْقَائِمِ(عج). (نعمانی، محمّد بن ابراهیم، «الغيبة نعماني»، ترجمة استاد علی اکبر غفاری، صص 354-355.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑