یهود شناخت (5)

سهیلا جلالی کندری

علل مغضوب شدن یهود (قسمت سوم)

تحریف لفظی

الف. کتمان حقایق و تحریف به کاستی

یهود به سبب سختی‌ها و رنج‌های بسیاری که متحمّل شده بودند، بی‌صبرانه منتظر بعثت پیامبر موعود بودند تا با کمک او از رنج رهایی یابند و اقتدار گذشته را بازیابند. به همین سبب گروهی از آنان به «حجاز» کوچ کردند. آنها به سبب غرور کاذب و خودخواهی، گمان می‌کردند که این پیامبر از قوم بنی‌اسرائیل است.1 بنابراین هنگامی که پیامبر از بنی‌اسماعیل مبعوث شد، علمای یهود از وی سر باز زدند و با ایجاد شکّ و شبهه سعی کردند دیگران را نیز از ایمان به او بازدارند. با كتمان، تغییر دادن یا توجیه و تفسیر نادرست آیاتی از «تورات» که پیامبر موعود(ص) را توصیف کرد، ادّعا می‌کردند محمّد(ص) پیامبری دروغین است. عامّة یهود هم این تحریفات را پذیرفتند؛ زیرا بی‌سواد بودند و مطالب دینی را از طريق أحبار دریافت می‌کردند.2

به این آیه توجّه کنید:

«الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَعْرِفُونَهُ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ؛3

اهل کتاب همچنان‌که فرزندان خود را می‌شناسند، او را می‌شناسند؛ ولی گروهی از ایشان در عین آگاهی، حقیقت را پنهان می‌کنند.»

این آیه به طور مشخص به این مسئله اشاره دارد که صفات محمّد(ص)، آن‌چنان با صفات پیامبر بشارت داده شده در تورات یکسان است که هیچ شبهه‌ای در این مورد وجود ندارد. با این حال، آنان حق را کتمان کرده، محمّد(ص) را پیامبر موعود نمی‌دانند. آنان نه تنها صفات پیامبر موعود در تورات را کتمان کردند، بلکه هر آنچه از احکام کتاب را نیز که مطابق میلشان نبود، حذف می‌کردند. چنان‌که در آیة زیر اشاره شده است، خداوند از بنی‌اسرائیل میثاق گرفت تا کتاب را برای مردم تبیین نمایند و آن را کتمان نکنند؛ ولی آنان به این میثاق پایدار نماندند و گویی تاب را پشت سر انداختند.

«وَإِذْ أَخَذَ اللهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ؛4

و خدا از اهل کتاب پیمان گرفت که کتاب خدا را برای مردم آشکار سازند و پنهانش نکنند؛ ولی آنها پس پشتش افکندند و در مقابل، بهای اندکی گرفتند. چه بد معامله‌ای کردند!»

البتّه مصداق «الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ» تنها یهود نیستند و می‌تواند به یهود و نصاری و نیز هر آن‌کس که علمی از کتاب الهی دارد، اشاره داشته باشد. مفسّران معتقدند این آیه دلالت دارد که به علما واجب است تا دین، احکام، فتواها و شهادت‌ها را بیان کنند. بنابراین کتمان حقایق دینی حرام است.5

در آیة دیگر به کتمان کردن بسیاری از آیات و مطالب تورات اشاره شده است.

«وَمَا قَدَرُوا اللهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِذْ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللهُ عَلَی بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ قُلْ مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَی نُورًا وَهُدًی لِلنَّاسِ تَجْعَلُونَهُ قَرَاطِيسَ تُبْدُونَهَا وَتُخْفُونَ كَثِيرًا؛6  

وقتی که می‌گویند که خدا بر هیچ انسانی چیزی نازل نکرده است، خدا را آن‌چنان که درخور اوست، نشناخته‌اند. بگو: کتابی را که موسی برای روشنایی و هدایت مردم آورد، چه کسی بر او نازل کرده بود؟ آن را بر کاغذها نوشتید، پاره‌ای را آشکار می‌سازید؛ ولی بیشترین را پنهان می‌دارید...»

اکثر مفسّران آیه را دربارة یهود می‌دانند؛ گرچه برخی، آن را دربارة کفّار یا مشرکان قریش دانسته‌اند.7 با توجّه به اینکه آیه در ردّ نظر آنان که نزول کتاب الهی بر بشر را انکار می‌کنند، فرموده است: «مَنْ أَنْزَلَ الْكِتَابَ الَّذِي جَاءَ بِهِ مُوسَی»، درمی‌یابیم که گویندگان این سخن به کتاب موسی(ع) ایمان داشته‌اند. بنابراین آیه دربارة یهود است و اشاره می‌کند که آنان، کتاب تورات را که کتاب هدایت است، به صورت نوشته‌ها و کاغذهای پراکنده درآورده‌اند و بعضی مسائل آن را آشکار و بسیاری دیگر را پنهان کرد‌ اند. خداوند خطاب به اهل کتاب می‌فرماید:

«يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ؛8

ای اهل کتاب! پیامبر ما نزد شما آمد تا بسیاری از کتاب خدا را که پنهان می‌داشتید، برایتان بیان کند و از بسیاری درگذرد و از جانب خدا نوری و کتابی صریح و آشکار بر شما نازل شده است.»

بنابراین رسول اکرم(ص) که پیامبر تمامی جهانیان است، فرمان داشته است آنچه را که اهل کتاب از تورات و «انجیل» کتمان کرده بودند، بیان کند و به امر خداوند، از بسیاری مسائل کتمان شده نیز چشم پوشد.9 توجّه کنید که در این آیه، «كُنْتُمْ تُخْفُونَ» به صورت ماضی استمراری به کار رفته است و بر استمرار عمل آنها در کتمان مسائل کتاب الهی دلالت دارد.

ب. تحریف یا افزودن

احبار يهود که تابع هوای نفس خویش و علم کتاب را در نزد خود محصور کرده بودند، برای گرفتن پول و ثروت بیشتر از اشراف مطالبی را که مطابق میل آنها بود می‌نوشتند و به تورات نسبت می‌دادند.

«فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ؛10

پس وای بر آنهایی که کتاب را به دست خود می‌نویسند و تا سودی اندک برند، می‌گویند که از جانب خدا نازل شده است. پس وای بر آنها بد آنچه نوشتند و وای بر آنها از سودی که می‌برند!»

اصل «وَيْل» به معنای عذاب و هلاک و کلمه‌ای است که هر کس در معرض هلاکت و نابودی واقع می‌شود، آن را استعمال می‌کند.11

«لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ» شامل دو دسته افراد است: هم کسانی که خود مطالبی می‌نویسند و به كتاب الهی می‌افزایند و هم کسانی که دستور نوشتن آن را می‌دهند. آیه به این اشاره دارد که آنان، در عوض نوشتن این مطالب، «من قلیل» دریافت می‌دارند. «ثمن» در اینجا با صفت «قليل» وصف شده تا نشان دهد تمامی متاع دنیوی در برابر آنچه که اینان از ثواب آخرت از دست می‌دهند، اندک است.

آیة دیگر از روش دیگری در تحریف تورات پرده برمی‌دارد:

«وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللهِ وَيَقُولُونَ عَلَی اللهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ؛12

و از میان ایشان گروهی هستند که به شیوة کتاب خدا سخن می‌گویند تا پندارید که آنچه می‌گویند، از کتاب خداست؛ در حالی‌که از کتاب خدا نیست و می‌گویند که از جانب خدا آمده است و حال آنکه از جانب خدا نیامده است و خود می‌دانند که بر خدا دروغ می‌بندند.»

به این ترتیب، گاهی کلمه‌ای را به کتاب الهی می‌افزایند و هنگام قرائت کتاب آن را در بین کلمات دیگر چنان ادا می‌کنند؛ گویی این کلمه هم جزء کلمات کتاب است؛ حال آنکه چنین نیست. آیاتی دیگر از اِلباس حق به باطل سخن گفته است؛ از جمله:

«يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَلْبِسُونَ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ؛13

ای اهل کتاب! با آنکه از حقیقت آگاهید، چرا حق را به باطل می‌آمیزید و حقیقت را کتمان می‌کنید؟»

یا:

«وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ؛14

حق را به باطل میامیزید و با آنکه حقیقت را می‌دانید، کتمانش مکنید.»

«لبس» ضدّ «ایضاح» است و منظور از آن خلط و آمیختن چیزی به چیز دیگر است. تفاوت «لبس» و «خفاء» آن است که در اخفا ممکن است معنی درک شود؛ ولی در لبس درک معنا ممکن نیست.15

حال این سؤال مطرح است که آنان چگونه حق را به باطل می‌آمیختند؟ دکتر محمّد حجازی در این‌باره می‌نویسد:

آنها کلام اصلی الهی را در وضع خود رها کرده، سپس در کنارش کلمه‌ای از نزد خود می‌گذاشتند که معنی حقّی را که کلام اصلی الهی بر آن دلالت داشت، باطل کنند.16

جملة «و أنتم تعلمون» بر این مسئله تأکید دارد که آنان، با وجود علم و آگاهی کامل به اینکه کارشان موجب کتمان حق است، به آن مبادرت می‌کردند.

ج. تغییر کلمات یا جابجایی آنها

علمای یهود در تحریف تورات، تنها به کم کردن مطالب آن و کتمان حقایق یا زیاد کردن کلمات و خلط حقّ و باطل اكتفا نکردند؛ بلکه به تغییر کلمات و جابجایی آنها نیز پرداختند.

«يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا

فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا...؛17

ای پیامبر! غمگین نکند تو را کردار آنان که به کفر می‌شتابند. چه آن کارهایی که به زبان گفتند که ایمان آوردیم و به دل ایمان نیاوردند و چه آن یهودیانی که گوش به دروغ می‌سپارند و برای گروهی دیگر که خود نزد تو نمی‌آیند، سخن‌چینی می‌کنند و سخن خدا را دگرگون می‌سازند و می‌گویند: اگر شما را این‌چنین گفت، بپذیرید وگرنه از او دوری گزینید...»

راغب می‌نویسد:

حرف به معنی طرف است و حرف هر چیز طرف آن است؛ مثلاً حرف شمشیر لبه و تیزی آن است. تحریف شیء، به یک طرف بردن آن است و تحریف کلام آن است که آن را در گوشه‌ای از احتمال قرار بدهی که بتوان آن را بر دو وجه حمل کرد. پس معنی آن، محتمل کردن کلام صریح است.18

قرشی در «قاموس قرآن»، علاوه بر نظر راغب احتمال دیگری را مطرح می‌کند و می‌نویسد:

... یا اینکه جای کلمه‌ها را عوض کرده، آن را جابجا می‌کردند و شاید هر دو تحریف را انجام می‌داده‌اند.19

محقّقی معتقد است:

آنان بعد از اینکه کلمات در جای خود استقرار یافتند، آن را تغییر دادند و به جای کلمه‌ای که دارای دو معنا باشد قرار دادند؛ به گونه‌ای که معنای اوّل آن دلالت برای اصلی داشت و معنای دوم همان معنای مورد نظر آنها بود.20

فخر رازی نیز نظری مشابه ارائه داده و معتقد است:

«يحرفون الكلم» دلالت بر تأويل فاسد كلمات الهی دارد و «من بعد مواضعه» نشان می‌دهد آنان علاوه بر تأويل فاسد، آن کلمه را از تورات حذف کردند.21

طبرسی این تحریف را تغییر معنای کلمه می‌شمارد و می‌نویسد:

«يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ»؛ یعنی، پس از آنکه خدا موضع کلام را روشن کرد و آن را در جای خود مستقر ساخت، واجباتش را واجب، حلالش را حلال و حرامش را حرام کرد. آنها به تحریف و تغییر معنای کلمه پرداختند.22

صاحب «المنار» آن را اشاره به هر دو نوع تحریف لفظی و معنوی می‌داند.23

بنابراین نظرات مفسّران دربارة معنای آیه، بين تحریف معنوی و تأويل فاسد آیات و انواع حریف لفظی، مختلف است. به هر حال آیه صراحتاً دلالت بر تحریف تورات دارد. البتّه با توجّه به شأن نزول آیه24 و سیاق آیات بهتر آن است که منظور از «يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ» را در کلمات بدانیم؛ به گونه‌ای که آنان به جای حکم رجم، حکم تازیانه و به جای حکم قصاص، دیه را قرار دادند.

تحریف معنوی

هنگامی که نسخه‌های تورات متعدّد شد و عدّة زیادی از حکم خداوند در تورات مطّلع شدند، دیگر امکان تحریف لفظی آیات وجود نداشت. در این هنگام، علمای یهود به تحریف معنوی آیات الهی پرداختند و آن را مطابق میل خود تأویل نمودند. خداوند در سورة «بقره» خطاب به مسلمانان می‌فرماید:

«أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ؛25

آیا طمع می‌دارید که به شما ایمان بیاورند و حال آنکه گروهی از ایشان کلام خدا را می‌شنیدند و با آنکه حقیقت آن را می‌یافتند، تحریفش می‌کردند و از کار خویش آگاه بودند؟»

خداوند در آیات قبل، موضع جحود و انکار یهود را نسبت به نعمت‌های الهی بیان کرده و از برای ایشان به دین و سوء ادراک آنها از مقاصد شریعت و قساوت و سخت دلی ایشان با وجود دیدن بیّنات فراوان، سخن گفته است و در این آیه مسلمانان را از ایمان آوردن یهود، مأیوس می‌سازد و می‌فرماید: آیا باز هم طمع

دارید که یهودی که این چنین موضع انکار گرفته‌اند، به اسلام بگروند و ایمان آورند؟ حال آنکه گروهی از ایشان کلام خدا را درک می‌کنند؛ ولی باز آن را از وجه صحیحش منحرف می‌کنند. با آنکه علم دارند، در این کارشان به خدا افترا می‌بندند و مستحقّ عذاب دردناکی خواهند بود.

به این ترتیب، این آیه دو علّت برای نومیدی از ایمان آوردن یهود ذکر می‌کند: اوّل موضع جحد و انکار و اخلاق زشت آنها و دوم تحريف كلام خدا از روی عمد.

مقصود از «فريق منهم» هم معاصران رسول(ص) بودند که سخنان الهی را مستقیماً می‌شنیدند و هم کسانی که بعدها آمدند و از دیگران سخنان خدا را نقل کردند.26

آیة دیگری نیز اشاره به نقض میثاق و تحريف كلمات الهی از سوی یهود دارد:

«فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ...؛27

و اهل کتاب چون پیمانشان را شکستند، لعنتشان کردیم و دل‌هایشان را سخت گردانیدیم. کلمات را از معنی خود منحرف می‌سازند و از آن پند که به ایشان داده شده بود، بهرة خویش را فراموش کردند...»

در این آیه خداوند به عهدشکنی یهود اشاره کرده و می‌فرماید: «به سبب نقض میثاق، ما آنها را از رحمت خود دور ساختیم و دل‌هایشان را سخت گردانیدیم و آنها از اطاعت و قبول حق، روی گرداندند.»

یکی از کارهای یهود آن بود که کلمه را از جایگاه و مکان خویش منحرف می‌کردند و با این کار حقایق خالصی از دین خود را از دست دادند «فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ».28 این تحریف با تأویل غلط، حذف کردن، زیاد کردن یا تغییر کلمات صورت می‌گرفت؛29 گرچه برخی از مفسّران، آن را تنها به تحریف معنوی تفسیر کرده‌اند.30

پی‌نوشت‌ها: