نقش وجود امام در تکوین و تشریع

از نگاه تقویم، ‌نهم ربیع‌الاّول سالروز آغاز امامت حضرت ولیّ‌عصر(عج) است؛ امّا از نظر حقیقت، آغاز امامت امام عصر(عج)، همان روز هشتم ربیع‌الاوّل و از لحظة رحلت امام حسن عسکری(ع) و شهادت آن حضرت بوده است. مبنا و پشتوانة این امر نیز حقایق تکوینی و تشریعی نظام این عالم است.

در نظام تکوینی عالم - که نظام احسن است - زمین و آسمان یک لحظه نیز نباید بدون حجّت باقی بماند و تاکنون نمانده است؛ زیرا موجودیت و کیان جهان، وابسته به وجود امام و حجّت خداست؛ چنان‌که امام صادق(ع) فرمودند:

«لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَت؛1

اگر زمین بدون امام بماند، در هم فرو رود (و اهلش را نابود سازد)؛ یعنی نظم و کیانش همه از هم بپاشد.»

روشن است که بحث این حدیث در مورد لحظه است؛ یعنی اگر زمین یک لحظه بدون امام گردد، درهم خواهد رفت و اهلش را فروخواهد برد؛ زیرا اگر زمین بدون امام گردد، به دومین لحظه برسد، امکان بقای زمین بدون امام و حجّت، برای همیشه فراهم خواهد بود. آری، سخن از ساختار است. ساختار عالم، وابستگی آن و اهل آن به وجود امام است. پس اگر امکان بقای زمین بدون امام حتّی برای یک لحظه وجود داشته باشد، معنایش این است که همواره نیز می‌تواند چنین باشد؛ در این صورت، ضرورت امام و حجّت (در بعد تکوینی) از بین خواهد رفت. نتیجه اینکه زمین و زمان یک لحظه نیز نباید از حجّت خالی باشد و اکنون که بقا و نظام عالم برپاست، معنایش این است که امام و حجّت خدا روی زمین هست و عالم بدون او نیست.

بنابراین بیان حدیث امام صادق(ع) این است که: اگر زمین یک لحظه بدون امام گردد، از بین خواهد رفت. این بیان در برخی احادیث نیز مورد تأکید قرار گرفته و

در آنها از تعبیر طرفة ‌عین استفاده شده است:

«لوبقیت الارض بغیر امام طرفة عین، لساخت؛

اگر زمین چشم برهم زدنی بدون امام بماند، از بین خواهد رفت.» امّا ما خواستیم اشاره کنیم که در همان حدیث امام صادق(ع) نیز این حقیقت، مندرج و مبیّن است و نظام عالم از سوی خدای متعال همین‌گونه تکوین یافته است.

امّا در نظام تشریع نیز زمین و زمان یک لحظه بدون حجّت نبوده، نیست و نخواهد بود.

اوّلاً مبنای خداوند این است که حجّت را بر بندگان خود تمام کند و این امر وقتی محقّق می‌شود که زمین و زمان، یک آن نیز از حجّت تهی نباشد. «قرآن» می‌فرماید:

«و اگر آنان را پیش از نزول قرآن هلاک می‌کردیم، قطعاً می‌گفتند: ای پروردگار ما! چرا رسولی به سوی ما نفرستادی تا پیش از خواری و رسوایی، آیت تو را پیروی کنیم؟»2

البتّه بعد از نبیّ خاتم(ص)، امامان معصوم(ع) و عالمان واجد شرایط این نقش را ایفا می‌کنند. پس کسی در قیامت نخواهد توانست بگوید برای من امام و حجّت قرار ندادی.

ثانیاً بر همین اساس، اگر کسی فرض کند زمانی فقط دو نفر در عالم باشند، یکی از آن دو حتماً حجّت خواهد بود:

«لَوْ لَمْ يَبْقَ فِي‏ الْأَرْضِ‏ إِلَّا اثْنَانِ‏ لَكَانَ أَحَدُهُمَا الْحُجَّةَ وَ لَوْ ذَهَبَ أَحَدُهُمَا بَقِيَ الْحُجَّةُ»3

ثالثاً همواره خدای متعال به واسطة حجّتش حق و باطل را برای بندگانش روشن می‌کند تا کسی نگوید من نتوانستم حق را از باطل تشخیص دهم.

امام صادق(ع) فرمود:

«إِنَّ اللهَ لَمْ يَدَعِ الْأَرْضَ بِغَيْرِ عَالِمٍ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَمْ يُعْرَفِ الْحَقُّ مِنَ الْبَاطِلِ؛4

خدا زمین را بدون عالم وا نمی‌گذارد و اگر چنین نمی‌کرد، حق از باطل تشخیص داده نمی‌شد.»

از این نوع احادیث بسیار است و ذکر آنها در این مجال ممکن نیست.

بر اساس آنچه گذشت، از لحظة رحلت و شهادت حضرت امام حسن عسکری(ع)، لحظة امامت امام عصر(عج) آغاز شده و تا کنون ادامه دارد.

این یک ساختار حکیمانه و الهی است. به همین دلیل نیز آخرین نفری که از روی زمین عروج خواهد کرد، امام است؛ زیرا حتّی یک نفر نیز در عالم نباید بدون امام باقی بماند اوّلین نفری هم که خلق شد حضرت آدم(ع)، یعنی حجّت حق در جهان بود تا دومین نفر بدون حجّت باقی نماند.

آغاز امامت امام عصر(عج) نیز در همین ساختار تعریف می‌شود و نکتة مهمّ دیگر اینکه غیبت آن حضرت هیچ خدشه‌ای بر این نظام وارد نمی‌کند؛ زیرا اوّلاً نوّاب خاص و عامّ ایشان مسیر هدایت انسان‌ها توسط امام(ع) و وجود حجّت خدا در عالم را هموار کرده و حجّت خدای متعال را بر همگان تمام می‌کنند و ثانیاً امام و حجّت خدا در عالم، شأن دیگری به جز هدایت ظاهری دارد و آن، شأن هدایت به امر یا هدایت باطنی است؛ یعنی خداوند متعال از برون و درون و از تمامی جهات حجّت را بر بندگانش تمام کرده است و احدی تا کنون بدون امام و هدایت الهی باقی نمانده است.

در واقع حلقات زنجیرة هدایت هم در بیرون و هم در درون انسان‌ها هیچ‌گاه از هم گسسته نبوده است و بدین لحاظ نیز امامت امام عصر(عج) از همان لحظة شهادت امام یازدهم(ع) محقّق بوده و آغاز شده است.

پی‌نوشت‌ها: