ابراهیم شفیعی سروستانی
در آموزه‌های قرآنی از شیطان به عنوان دشمن قسم‌خورده‌ای1 یاد شده که از چهار سو انسان‌ها را احاطه کرده تا آنها را گمراه و از طریق بندگی و سپاس‌گزاری دور کند2 و اموال و اولاد آنها را تباه سازد.3 از این‌رو، این پرسش مطرح می‌شود که برای مقابله با این دشمن قسم‌خورده چه باید کرد و چگونه می‌توان از شرّ او در امان ماند؟
در «قرآن کریم» و روایات معصومان(ع) راهکارهای متعدّدی برای در امان ماندن از شیطان و وسوسه‌‌های او ذکر شده؛ از جمله: پناه بردن به خداوند (استعاذه)،4 یادکردن خداوند (ذکر)،5 تکیه کردن بر خداوند (توکّل)،6 پرواپیشگی (تقوا)،7 اخلاص8 و...9 یکی دیگر از راه‌هایی که در آموزه‌های اسلامی برای در امان ماندن از شیطان به آن اشاره شده، اذان گفتن است.
در روایات شیعه و اهل سنّت، آثار و برکات فردی و اجتماعی فراوانی برای اذان برشمرده شده است که از مهم‌ترین آنها دور شدن شیطان از فرد و جامعه و ایمن شدن شهرها و آبادی‌ها از عذاب الهی است.
برای روشن‌تر شدن این موضوع به برخی از روایات موجود در این زمینه اشاره می‌کنیم:
1. اذان؛ دورکنندة شیطان
بر اساس روایات متعدّدی که از پیامبر اعظم(ص) و اهل‌بیت ایشان(ع) نقل شده است، به محض طنین‌انداز شدن صدای اذان در هر خانه، محلّه، روستا یا شهر، شیطان از آنجا فراری شده و به سرعت از آن خانه، محلّه، روستا یا شهر دور می‌شود. در روایتی که از پيامبر خدا(ص) نقل شده در این زمینه چنین آمده است:
«هرگاه مؤذّن اذان بگويد، شيطان به سرعت پا به فرار می‌گذارد.»10 و 11
در روایتی دیگر، در این زمینه از آن حضرت چنین روایت شده است:
«شيطان، هرگاه بانگ نماز را بشنود، تا رَوحاء12 دور می‌شود.»13
بر همین اساس است که در روایات سفارش شده تا برای دور شدن شیطان از فرزندان، پس از تولّد در گوش آنها اذان گفته شود. پیامبر گرامی اسلام(ص) در یکی از وصایای خود، خطاب به امیرمؤمنان علی(ع) در این‌باره می‌فرمایند:
«ای علی! هرگاه پسری يا دختری برايت متولّد شد، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگو؛ زيرا در اين صورت، شيطان هرگز به او گزند نمی‌رساند.»14
همچنین با توجّه به نقش اذان در دور کردن شیطان، پیشوایان دین سفارش کرده‌اند که در خانه اذان گفته شود. در روایتی که سليمان جعفری15 از امام موسی کاظم یا امام رضا(ع) نقل کرده در این زمینه چنین آمده است:
از امام(ع) شنيدم كه می‌فرمود: «در خانه‌ات اذان بگو؛ زيرا اين كار، شيطان را می‌راند و برای كودكان نيز خوب (مفيد) است.»16
2. اذان؛ مایة امن و امان
افزون بر روایات یادشده، روایات متعدّدی وجود دارد که در آنها اذان مایة امن و امان از عذاب الهی به شمار آمده است. در یکی از این روایات که از پيامبر خدا(ص) نقل شده است، چنین می‌خوانیم:
«هر گاه در يك آبادی اذان گفته شود، خداوند در آن روز، آن آبادی را از عذاب خويش ايمن می‌دارد.»17
آن حضرت در روایت دیگری در این زمینه می‌فرمایند:
«هر مردمی كه در ميانشان بانگ اذانِ صبح گفته شود، تا شب در امان خدا هستند و هر مردمی كه بر ايشان بانگ اذانِ شب گفته شود، تا صبح در امان خداوند هستند.»18
با توجّه به آنچه گفته شد، در این دوران آخرالزّمان که شیاطین جنّ و انس بیش از هر زمان دیگر در پی گمراه ساختن انسان‌ها، آلودن کردن آنها به گناهان و دور کردن ایشان از راه طاعت خدا و اولیای الهی هستند، بر آحاد مردم مسلمان و نظام اسلامی «ایران» لازم است که با گسترش بیش از پیش فرهنگ اذان گفتن در خانه‌ها، محلّه‌ها، روستاها و شهرها، افراد، خانواده‌ها و جامعة اسلامی را از گزند این شیاطین مصون دارند.
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. سورة ص(38)، آیات 82 و 83: «قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمْ الْمُخْلَصِينَ؛ [شيطان] گفت: پس به عزّت تو سوگند كه همگی را جدّاً از راه به در می‌برم، مگر آن بندگان پاكدل تو را».
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. سورة اعراف(7)، آیات 16 و 17: «قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ؛ [شيطان] گفت: پس به سبب آنكه مرا به بيراهه افكندی، من هم برای [فريفتن] آنان حتماً بر سر راه راست تو خواهم نشست. آنگاه از پيش رو و از پشت سرشان و از طرف راست و از طرف چپشان بر آنها می‌تازم و بيشترشان را شكرگزار نخواهی يافت.»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. سوره اسرا(17)، آیة 64: «وَاسْتَفْزِزْ مَنْ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَولَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمْ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا؛ و از ايشان هركه را توانستی با آوای خود تحريك كن و با سواران و پيادگانت بر آنها بتاز و با آنان در اموال و اولاد شركت كن و به ايشان وعده بده و شيطان جز فريب به آنها وعده نمی‌دهد».
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. ر.ک: سورة اعراف(7)، آیة 200؛ سورة نحل(16)، آیة 98.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. ر.ک: سورة اعراف(7)، آیات 201 و 205.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. ر.ک: سورة نحل(16)، آیه 99.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. ر.ک: سوره آل‌عمران(3)، آیة 102؛ سورة اعراف(7)، آیة 201.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. ر.ک: سورة ص(38)، آیة 83.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. برای مطالعة بیشتر در این زمینه ر.ک: عبدالعلی شکر، «وسوسة شیطان و راهکارهای مقابله با آن در قرآن»، پژوهشنامه معارف قرآنی، شمارة 18، پاییز 1393، صص 63-90.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. محمّدی ری‌شهری، محمّد، «دانشنامة قرآن و حدیث»، چاپ اوّل، قم، مؤسّسة علمی فرهنگی دار الحديث، 1391، ج ۲، صص420-421، ح 87.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. «إذا أذَّنَ المُؤَذِّنُ أدبَرَ الشَّيطانُ و لَهُ حُصاصٌ.» عبارت «له حُصاص» در متن عربی، يعنی تند و تيز می‌دود. به قولی: دُم خود را تكان می‌دهد و گوش‌هايش را سيخ می‌كند و می‌رود. «دانشنامة قرآن و حدیث»، ج 2، ص 421.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
12. «رَوحاء»، مكانی است ميان «مكّه» و «مدينه» در سی يا چهل و يا سی و شش ميلی مدينه. «دانشنامة قرآن و حدیث»، ج 2، ص 421.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۳
13. «إنَّ الشَّيطانَ إذا سَمِعَ النِّداءَ بِالصَّلاةِ، ذَهَبَ حَتّی يَكونَ مَكانَ الرَّوحاء.»، همان، ج ۲، صص420-421، ح 88.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۴
14. «يا عَلِيُّ إذا وُلِدَ لَكَ غُلامٌ أو جارِيَةٌ فَأَذِّن في اذُنِهِ اليُمنی و أقِم فِي اليُسری فَإِنَّهُ لا يَضُرُّهُ الشَّيطانُ أبَدا.»، همان، صص420-421، ح 89.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۵
15. نجاشی او را از اصحاب امام رضا(ع) شمرده است. شيخ طوسی او را يك بار از اصحاب امام كاظم(ع) و يك بار از اصحاب امام رضا(ع) شمرده است. ر.ك: همان، ص 425.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۶
16. سَمِعتُهُ يَقولُ: «أذِّن في بَيتِكَ فَإِنَّهُ يَطرُدُ الشَّيطانَ، ويُستَحَبُّ مِن أجلِ الصِّبيانِ.»، همان، ج ۲، صص 424-425، ح 94.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۷
17. «إذا اذِّنَ في قَريَةٍ، أمَّنَهَا اللهُ مِن عَذابِهِ ذٰلِكَ اليَومَ.»، همان، ح 96.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۸
18. «أيُّما قَومٍ نودِيَ فيهِم بِالأَذانِ صَباحاً إلّاكانوا في أمانِ اللهِ حَتّیٰ يُمسوا، وأيُّما قَومٍ نودِيَ عَلَيهِم بِالأَذانِ مَساءً إلّاكانوا في أمانِ اللهِ حَتّیٰ يُصبِحوا.»، همان، ح 97.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑