بررسی عملکرد قضّات زن در لبنان

سمیّه احمدی

فساد در میان قضّات زن کمتر است

در اعتراضات خیابانی سال 2020م. «لبنان» که در خواست اصلی آن، لغو نظام طایفه‌گرایی بود، زنان نقش ویژه‌ای داشتند و برخی از فعّالان حقوق زنان، این انقلاب را «انقلاب زنان» می‌نامیدند. همچنین در تاریخ معاصر، زنان لبنانی در کنار زنان در دیگر کشورهای مسلمان و عربی، درگیری‌های زیادی را با جامعه و حکومت‌های سنّت‌گرای منطقه داشته‌اند. در لبنان زنان در چهارچوب نظام طایفه‌ای زندگی می‌کنند که هر کدام محدودیت‌ها و گرایش‌های مخصوص به خود را دارند. چهار طایفة سنّی، شیعی، مسیحی و دروزی، هر کدام به مطالبات زنان حد زده‌اند.

مجلّة اینترنتی «عمّان» در یکی از مقالات خود به موضوع دستاوردهای زنان لبنانی در احقاق حقوق اجتماعی خود پرداخته است؛ البتّه با محور دسترسی به جایگاه قضاوت برای زنان. در این یاداشت به خلاصه‌ای از این مقاله خواهیم پرداخت.

مسائل زنان در کشورهای عربی تحت تأثیر تصویب توافق بین‌المللی رفع تمام تبعیض‌ها علیه زنان «سیداو» قرار داشته است و دستگاه قضا در لبنان به دلایل طایفه‌ای، بسیار کند و سنگین عمل می‌کند. به همین دلیل فعّالان زنان وارد میدان شده و دستاوردهایی در قانون‌گذاری داشته‌اند. در سال 2014م. قانونی تصویب شده است که تحت عنوان قانون حمایت از زنان و خانواده در برابر اعمال خشونت، به پیگیری مشکلات زنان لبنانی و به بررسی برخی پژوهش‌ها پیرامون این موضوع پرداخته است.

1. زنان قاضی در لبنان

در این پژوهش به بررسی حضور زنان در دستگاه قضا پرداخته و پیش بینی کرده است که دادگاه‌ها با حضور زنان شبیه دادگاه‌های دیروز نخواهد بود؛ امّا این حضور با موانع بسیاری مواجه است؛ از جمله قوانین نانوشته‌ای که مانع حضور زنان در جایگاه‌های مناسب قضاوت خواهد بود.

در این پژوهش دو پروهشگر که یکی از آنها لیلی عاوزری لبنانی بود، در یک بررسی میدانی که بازة زمانی 1990 تا 2010م. و 73 حکم و تصمیم قضایی را صادر شده است، بررسی کرده‌اند که نتایج درخشانی را در مباحث حقوق مدنی سیاسی اقتصادی و اجتماعی فرهنگی دربرداشته است. مشخّص نیست که این احکام توسط زنان یا مردان ارائه شده؛ ولی زمینة آنها مرتبط با قوانین حمایت از خانواده و زنان را شامل می‌شده است.

2. با وجود زنان چه اتّفاقی رخ خواهد داد؟

مشابه پژوهش بالا در پژوهشی دیگر به بررسی جنسیت و دادگستری و میزان تأثیرات آن که با ورود زنان به دستگاه قضا، به ویژه در جوامع غربی رخ داده، پرداخته شده است. این بررسی به اهمّیت تنوّع انسانی در نتایج عملکرد سیستم‌های اجتماعی پرداخته است و به این نتیجه رسیده که حضور زنان در دادگستری، تغییرات چشمگیری را به وجود آورده است.

در ادامه به گزارش «السکوا» پرداخته که در سال 2019م. ارائه شده و در آن به این تغییرات در سیستم قضایی لبنان با حضور زنان پرداخته و حضور زنان را دلیل جاری شدن ملاحظات انسان‌دوستانة بیشتری در روندهای قضایی دانسته و همچینین به این نتیجه رسیده است که زنان قاضی، کمتر در برابر فشارها وادادگی دارند و فساد

کمتری در میان آنها قابل مشاهده بوده است.

3. در استان جبل عامل

در پژوهش دیگری بین سال‌های 2011 تا 2019م.، به عملکرد 8 قاضی (4 مرد و 4 زن) پرداخته شده است.

البتّه در بررسی قضّات مفادّ مختلفی، از جمله سن و محلّ زندگی، گرایش‌های تخصِص، نقش قاضی، محتوای قضاوت، طرفین دعوا و... هم در نظر گرفته شده تا تحلیل کامل‌تری ارائه دهد.

نتیجة مطالعه نشان می‌دهد که مقامات، قضّات زن را بیشتر از قضّات مرد در جایگاه خود حفظ می‌کنند و قضّات مرد، بیش از 5 سال در یک جایگاه باقی نمی‌مانند و همچنین استقلال زنان در مقام قضاوت از دستگاه‌های حکومتی و سیاسی، بسیار بیشتر از مردان ارزیابی شده است. در نسبت با اطالة دادرسی این پژوهش نشان می‌دهد که زنان قاضی در این منطقه در مدّت زمان کمتری پرونده‌های خود را بررسی و حلّ و فصل می‌کنند و هیچ پرونده‌ای بیشتر از یک سال و نیم اطالة دادرسی نداشته است.

ویژگی دیگر قاضی‌های زن توجّه بیشتری به توصیفات و حوادثی که اتّفاق افتاده، دارند و حکم خود را با افرد هر پرونده بومی می‌کنند؛ امّا این ویژگی در مردان کمتر دیده شده است. قضّات زن بیشتر به جرایم مالی گرایش دارند تا حبس، امّا برعکس آن در مردان دیده می‌شود.

نهایتاً در این مقاله شرایط رو به پیشرفت زنان در حضور اجتماعی سیاسی، به ویژه دادگستری را منوط به رشد تمام نهادهای مدنی و دموکراسی در جامعه دانسته است و اگر جامعه‌ای بر مبنای گرایش‌های فکری متفاوت نتواند هماهنگی را در رسیدن به حقوق اعضای آن فراهم کند نمی‌تواند مسیر دموکراسی مورد نظر پژوهشگران را پیگیری کند.

طنز خانواده

نه همه، فقط بعضی‌ها این‌طوری‌اند:

آینده

یک زن تا زمانی که ازدواج نکرده، نگران آینده است؛ ولی یک مرد تا زمانی که ازدواج نکرده هرگز نگران آینده نخواهد بود.

موفّقیت یک مرد

مرد موفّق کسی است که بیشتر از آنچه همسرش خرج می‌کند، درآمد داشته باشد. یک زن موفّق کسی است که بتواند چنین مردی را پیدا کند.

بیرون رفتن

وقتی مردی می‌گوید برای بیرون رفتن حاضر است، یعنی برای بیرون رفتن حاضر است. وقتی زن می‌گوید برای بیرون رفتن حاضر است، یعنی دست کم دو ساعت دیگر آماده خواهد شد.

فرزند

یک زن همه چیز را دربارة فرزندش می‌داند: قرارهای دکتر، مسابقات فوتبال، دوستان نزدیک و صمیمی، غذاهای مورد علاقه، اسرار، آرزوها و رویاها؛ ولی مرد به طور سربسته و مبهم فقط می‌داند برخی افراد کم سن و سال هم در خانه زندگی می‌کنند.

شهدا و خانواده: شهید آوینی

آن شب یکی از سخنران‌های سمینار سینمای بعد از انقلاب بود، مثل همیشه به خانه برگشت. گرم و صمیمی مشغول صحبت با من و بچّه‌ها شد. انگار نه انگار اتّفاقی افتاده است. ما هم که از همه جا بی‌خبر، گفتیم و خندیدیم و شام خوردیم.

بعدها که داستان آن شب را در مجلّة «سوره» خواندم، باورم نمی‌شد قبل از آمدن به خانه چه ساعت‌های سختی را گذرانده. چقدر در سمینار به او توهین شده و در آن فضای سنگین چگونه عجیب ایستاده بوده به خانه برگشته است. اصلاً مشخّص نبود ساعت‌ها در چنین فضای سنگینی حرف زده است.

قدری تأمّل بایدت

الحمدُلله عَلی کلّ حال

قدر نعمت زندگی را بدانیم

امروز هرگاه خواستید کلمه‌ای ناخوشایند به زبان آورید، به کسانی فکر کنید که قادر به تکلّم نیستند.

قبل از اینکه بخواهید از مزة غذایتان شکایت کنید، به کسی فکر کنید که اصلاً چیزی برای خوردن ندارد.

پیش از اینکه از زندگی‌تان شکایت کنید، به کسی فکر کنید که خیلی زودهنگام از دنیا رفته است.

قبل از اینکه از فرزندانتان شکایت کنید، به کسی فکر کنید که آرزوی بچّه‌دار شدن دارد.

پیش از نالیدن از مسافتی که مجبورید رانندگی کنید، به کسی فکر کنید که مجبور است همان مسیر را پیاده طی کند و پیش از آنکه از شغلتان خسته شوید و از آن شکایت کنید، به افراد بیکار و ناتوان و کسانی که در آرزوی داشتن شغل شما هستند، فکر کنید.

زندگی یک نعمت است؛ با غر زدن و نالیدن به کام خودتان و اطرافیانتان تلخش نکنید.

خیلی وقت‌ها ظاهر چیزی سخت و تلخ است؛ امّا باطنش سهل و شیرین.

مادری که چند ماه رنج بارداری را تحمّل می‌کند، دانشجویی که شب و روزش را برای تحصیل می‌گذارد...

از این نمونه‌ها حتماً شما هم سراغ دارید...