علی مصباحی
مولا امیرالمؤمنین علی(ع) خطاب به یکی از فرزندانشان می‌فرمایند:
«خدای عزّ و جلّ، اخلاق نيكو را رشته‌ای ميان خود و بندگانش قرار داده است. پس لازم است هريك از شما به خُلقی چنگ زند (و حدّاقل یکی از صفات خدا را در خود به وجود آورد) كه متّصل به خدای متعال باشد (و مایة رستگاری‌اش شود).»1
در خصوص حدیث شریف فوق، عالم ربّانی آیت الله سیّد حسین یعقوبی قائنی(ره) می‌فرمود:
ظاهراً مرحوم آقای قاضی بودند که می‌فرمودند: سعی کنید لااقل یکی از صفات خدای متعال در شما باشد و آن صفتِ خدای متعال را با خودتان به آن عالم ببرید که همان یک صفت، شما را نجات می‌دهد.
افعال، برای زاییدنِ صفات است. این افعالِ خوب برای آن است که در انسان صفاتِ خوب پیدا شود. خودِ افعال زائل می‌شوند؛ امّا صفات باقی می‌مانند.
بعضی‌ها صفات خوب، مثل گذشت، رحم و حسّ همدردی ندارند و فقط برای تظاهر و ریا و تعریفِ مردم، این افعال در آنها ظاهر می‌شود؛ امّا برای خدا نمی‌توانند یک قدم بر اساس عواطف انسانی بردارند.
ما که قرار است بمیریم، جوری بمیریم که صفات خدا در ما باشد و با آن صفت، به آن عالم منتقل شویم.
خدای متعال وقتی کسی را با صفات خودش به نزدش می‌رود، تحویل می‌گیرد...
هنرِ شبیه شدن به خدا، هنرِ پرده‌پوشی و [هنر دیگر صفات خدایی]... را یاد بگیریم. انسان‌های با صفت، معمولاً توفیق هدایت پیدا می‌کنند و نجات پیدا می‌کنند و عاقبت به خیر می‌شوند!
در تأیید بیانات فوق علاوه بر حدیث نخست، احادیث متعدّد دیگری وجود دارد که به عنوان نمونه، به ذکر دو مورد بسنده می‌شود.
در حدیث دیگری از امیرمؤمنان علی(ع) نقل شده است که فرمودند:
«صفت سخاوت انسان را از گناهان پاک می‌سازد و محبوب قلوب خلق می‌گرداند. هر کس که به مردم نیکی کند، عاقبتش نیکو می‌شود و راه‌های صعب و مشکل بر او آسان می‌گردد.»2
در نقلی تاریخی نیز مرتبط با این بحث بیان شده است که پیامبر(ص) دستور دادند گروهی از جنایتکاران یکی از جنگ‌ها را که قصد ترور رسول الله(ص) را داشتند و هنگام ارتکاب به جرم (با توجّه به خبر غیبی جبرئیل(ع) به پیامبر(ص)) دستگیر شده بودند، به قتل برسانند؛ ولی یکی از آنها را استثنا کرد.
آن مرد تعجّب کرد و گفت: با اینکه گناه ما یکی است، چرا مرا از میان آن جمعیت جدا کردی؟ حضرت فرمودند:
«خداوند به من وحی فرستاد که تو سخاوتمندِ قوم خود هستی و من نباید تو را به قتل برسانم.»
آن مرد پس از شنيدن اين سخن گفت:
گواهی می‌دهم كه خدایی جز خدای يگانه نيست و تو محمّد، رسول خدا هستی.
رسول خدا(ص) سپس با تأکید فرمودند: «سخاوتش او را بهشتی کرد.»3
در حکایت فوق نیز، مشاهده می‌شود که صفت سخاوتِ آن شخصی که قصد جان
پیامبر اکرم(ص) را داشته است، مقدّمه‌ای شد برای هدایت و عاقبت به خیری او و رسول اکرم(ص) نیز بر همین مطلب انگشت گذاشتند و تأکید فرمودند!
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. «إنّ اللّهَ عزّوجلّ جَعَلَ مَحاسِنَ الأخلاقِ وُصلةً بَينَهُ و بَينَ عِبادِهِ، فَبِحَسْبِ أحدِكُم أن يتمسَّكَ بِخُلُقٍ متَّصِلٍ بِاللّهِ تعالی.» (ابو سعد آوی، «ثر الدرّ»، ج۱، ص۳۰۴.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. «السَّخَاءُ يُمَحِّصُ الذُّنُوبَ وَ يَجْلِبُ مَحَبَّةَ الْقُلُوب. مَنْ اَحْسَنَ اِلی النّاس حَسُنَتْ عَواقِبُهُ وَ سَهُلَتْ لَهُ طُرُقُهُ.» (تمیمی آمدی، «غرر الحکم»، ج ۱، ص ۹۲.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. «أَنَّ قَوْماً أُسَارَی جِيءَ بِهِمْ إِلَی رَسُولِ اَللَّه(ص) فَأَمَرَ أَمِيرَ اَلْمُؤْمِنِينَ(ع) بِضَرْبِ أَعْنَاقِهِمْ ثُمَّ أَمَرَهُ بِإِفْرَادِ وَاحِدٍ مِنْهُمْ وَ أَنْ لاَ يَقْتُلَهُ فَقَالَ اَلرَّجُلُ لِمَ أَفْرَدْتَنِي مِنْ أَصْحَابِي وَ اَلْجِنَايَةُ وَاحِدَةٌ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْحَی إِلَيَّ أَنَّكَ سَخِيُّ قَوْمِكَ وَ أَنْ لاَ أَقْتُلَكَ فَقَالَ اَلرَّجُلُ فَإِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَّكَ رَسُولُ اَللَّهِ قَالَ فَقَادَهُ سَخَاؤُهُ إِلَی اَلْجَنَّةِ.» (شیخ مفید، «اختصاص»، ج 1، ص 253.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑