موعود ادیان زبور داوود(ع)

اسماعیل شفیعی سروستانی

اشاره

موعودگرایی و مسئلة نجات کلّی از بحران‌ها، وجه مشترک جملة آئین‌های الهی به نحو عام و ادیان ابراهیمی به نحو خاص است. همة انبیاء و رسل، وعدة فرارسیدن فصل رهایی و ظهور منجیّ موعود را در آخرالزّمان داده و برای آن فصل از تاریخ بشر، علائم و نشانه‌هایی بیان داشته‌اند.

انبیای بنی‌اسرائیل هم به صراحت در این‌باره اشاره داشته‌اند و قرآن کریم نیز اعلام کرده که این ارادة خداوندی و خبر آن در «تورات»، «زبور» و «انجیل» داده شده است.

آنچه فراروی مخاطبان عزیز قرار می‌گیرد، نظری است بر محتوای زبور منسوب به حضرت داوود(ع) در «عهد عتیق». امید که مقبول طبع شما واقع شود؛ ان‌شاءالله.

«زبور» به زبان عبری است و سراسر، اندرز و دعا و مناجات با ایزد متعال و تجلیل مقام ربوبی است و پس از «تورات» نزول یافته است.1 بنا بر روایات اسلامی،2 وجه تسمیة این کتاب آن است که به صورت مجموعه‌ای مکتوب بر الواح فرود آمد است؛3 «قرآن کریم» سه بار از زبور یاد کرده و از برخی ویژگی‌های آن سخن گفته است. در آیات قرآنی تصریح شده است که زبور، کتاب داوود(ع) است.4

حضرت داوود(ع) از پیامبران بنی‌اسرائیل بود که به مقام پادشاهی رسید و «اورشلیم» را برای بنی‌اسرائیل فتح کرد. کتاب زبور بر او نازل شد و مقام قضاوت نیز در اختیارش بود. داوود(ع) صدایی زیبا داشت و خداوند قدرت زره‌سازی را به او عطا کرد.

داوود نامی عبری به معنای محبوب است. داوود دومین پادشاه عبرانیان است و نسبش به اسحاق، پسر ابراهیم می‌رسد. در قرن یازدهم قبل از میلاد به دنیا آمد و در سال 1004ق.م. تا هنگام مرگ در سال 965ق.م. بر تخت سلطنت نشست

... داوود طبق عقیدة اسلامی، پیامبر و پادشاه و بر حسب عقیدة یهودی، فقط شاه بود...

یکی از اسفار «عهد عتیق» (فرامیر) بدو منسوب است.

خداوند با او پیمانی ازلی، مانند پیمانی که با یسرائیل داشت، بست؛ از این‌رو، ماشیح موسوم به «شاه یسرائیل»، از نسل او خواهد بود.5

امام باقر(ع) حضرت داوود(ع) را از معدود انبیایی معرفی می‌کنند که به حکومت نیز رسید.6 حضرت داوود(ع) با لقمان هم‌عصر بوده و زمانی که لقمان او را نصیحت می‌کرد، داوود(ع) او را ستایش می‌نمود.7

بر اساس منابع اسلامی، نسبت داوود با ده واسطه به یعقوب(ع) و از طریق او به ابراهیم(ع) می‌رسد.

پس از سَموئیل، پیامبری و پس از طالوت، پادشاهی به داوود رسید و این دو در وی جمع شد. گفته می‌شود وی حدود 500 سال پس از موسی(ع) و 1200 سال پیش از عیسی(ع) پیامبر بنی‌اسرائیل شد.

نام داوود 16 بار در «قرآن» آمده است. آیات قرآن هم بر پیامبری و هم بر پادشاهی داوود دلالت دارد. از سویی، نام او در کنار نام پیامبران مشهور الهی ذکر شده است8 و به اعطای زبور به او تصریح شده9 و از سوی دیگر، در نقل جنگ بنی‌اسرائیل و فلسطینیان آمده است که داوود(ع)، جالوت را کشت و خدا به او پادشاهی (المُلک) و حکمت (الحکمة) عطا کرد.10 گفتنی است در تفاسیر اسلامی، «الحکمه» را در آیة اخیر به معنای نبوّت دانسته‌اند. در بسیاری از موارد یادکرد داوود در قرآن، به فضیلتی ممتاز برای او و برخورداری وی از موهبت الهی اشاره شده است. خدا آهن را برای داوود(ع) نرم کرد و به او ساختن زره را تعلیم داد؛11 کوه‌ها و پرندگان را در تسبیح خدا با او همراه ساخت.12 به او و فرزندش، سلیمان(ع) علمی بخشید که به موجب آن، بر بسیاری از بندگان مؤمن خدا برتری یافتند؛13 پادشاهی‌اش را محکم ساخت و به او فرزانگی و توانایی داوری میان حق و باطل‌ (فصل‌الخطاب) عطا کرد.14 همچنین داوود(ع) فردی دارای قدرت (ذُوالاَید) و بسیار بازگشت‌کننده به سوی خدا (اوّاب) و نیز جانشین در زمین (خلیفة فی الارض) خوانده شده است.15 «سورة ص (صاد)»، به جهت اشتمال بر قصة داوود(ع)، به نام «سورة داوود» نیز خوانده شده است.16

قاموس کتاب مقدّس دربارة جناب داوود(ع) می‌نویسد:

داوود (یعنی محبوب) و او جوان‌ترین فرزندان یسا از سبط یهودا بود که تقریباً در سنة 1033 قبل از مسیح در «بیت لحم» تولّد یافت و یکی از مشاهیر است که در تاریخ مقدّس و غیره مذکور است. عمر او به طور کمال در «اوّل سموئیل: 16» الی «اوّل پادشاهان: 2»، ذکر یافته و حیات روحانی او نیز به قلم خودش در زبور مرقوم گشته. او مسح کردة خداوند بود و خدای تعالی وی را اختیار نمود تا به عوض شائول پادشاه اسرائیل گردد و سال‌های چندی قبل از جلوسش سموئیل مسنّ و محترم وی را برای این منصب مسح کرد. (اوّل سموئیل، 16: 1-13)

و خداوند روح خود را به وی کرامت فرموده به واسطة انقلابات و خطرهای مهلک وی را برای آن تخت مهیّا فرمود و مدّت شبانی خود را به واسطة دلیری و شجاعت و امانت و ایمان در خدا معطوف ساخت و در ایّام شباب به واسطة مهارت در موزیک و شجاعت و تدبیر در رفتار و حسن‌منظری که داشت، به پای تخت خوانده شد. او گاه گاه خاطر شائول ملک را که مبتلا به مالیخولیا و حزن بود، آسوده می‌نمود و پیش‌خدمت محبوب وی گردید. (اوّل سموئیل، 16: 21.)

امّا هنگام طلوع جنگ فلسطینیان چنین می‌نماید که مرخّص شد تا دوباره گلّة پدر خود را محافظت کند و به واسطة هدایت الهی خواست که اردوی سلطنتی را دیدنی نماید و به شجاعت تمام و ایمان بر جُلیاتِ ([جالوت]) پهلوان بلند‌قد غلبه نموده به نیل منصب نظامی نایل شد و میکال، دختر شائول را تزویج کرده، در تمام اوقات کردار نیکو می‌نمود و دم به دم محلّ اطمینان و محبّت می‌گردید و حسد شائول بالأخره او را در دشت یهودیّه متواری کرد و در آنجا دسته که عبارت از ششصد نفر مرد باشد، جمع‌آوری نموده در توجّه و اطاعت کامل نگاه می‌داشت و فقط به ضدّ دشمنان ملک به کار می‌برد. با وجود این، شائول وی را با دشمنی اطفاناپذیر تعاقب کرد و چون داوود سزاوار نمی‌دانست که دست خود را بر پادشاه خود دراز کند، با وجهی‌که بارها در قوّة او بود، بنابراین مصلحت چنان دید که به زمین فلسطینیان رود. در آنجا وی را با تلطّف پذیرایی نمودند؛ امّا دشواری حال خود را در آن مکان آن‌قدر سخت یافت که به امانت خود نتوانست متحمّل شود. در آن وقت خبر وفات شائول و یوناتان رسید و راه او را برای تصرّف تاج موعود گشود. بنابراین فوراً وی را خانوادة یهودا در «حبرون» به پادشاهی انتخاب نمودند و بعد از آنکه مدّت هفت سال جنگ نمود، تمام اسباط اسرائیل وی را به پادشاهی انتخاب کردند و خود را در اورشلیم مستقل ساخت و برپاکنندة خانوادة ملوکانه گردید که تا سقوط حکومت یهود باقی ماند. اخلاق سلطانی او از جهت امانت به خدا و مقاصد عظیمه که برای آن دعوت شد، قابل ذکر است و صندوق عهد خدا را با اظهارات عزّت و سرور به شهر مقدّس آورد. قواعد پرستش را منظّم ساخته با اندیشة عظیم در آن اهتمام فرمود و بی ‌طرفداری حکومت عادلانه نسبت به قوم خود جاری می‌نمود و ترقّی قوی برای کامیابی عموم قوم می‌داد. حکمت و غیرت او مملکت یهود را مستحکم نمود و ترتیب نظام و مهارت جنگ، وی را نه تنها بر حمله‌وران مظفّر نمود؛ امّا وی را مقتدر نمود تا حدود مملکت را امتداد دهد و بر تمام آن زمینی که در نبوّت وعده شده بود و آن از بحر «قلزم» و «مصر» تا «فرات» بوده (پید 15: 18؛ یوش 1: 3) و قوم خود را به توسط غنیمت‌هایی که در جنگ تحصیل می‌نمود، غنی می‌ساخت و اسباب فراوان برای هیکل عالمی که قصد داشت محض حرمت یهوه بنا نماید، فراهم آورد و حال اینکه امتیاز برپانمودن آن به سلیمان عطا شد.

قابلیت تحصیلات و استعداد فطری داوود بسیار عالی بود. عموم رفتار او با سخاوت و عدالت و تقوا و شجاعت و دلیری و ثبات و حلم و مهابت مزیّن بود و شخصی متّقی و غیور و دین‌دار و در امورات دولتی و جنگجویی و انشای شعر مهارت تامّی داشت. تمامی مکشوفات قلب خود را در مزامیرش با اخلاص کامل آشکار می‌کند و آنها اشعار ملهمة اویند که شامل توبه، اعتماد و توکّل به خدا می‌باشند و دارای نبوّت بسیارند و مادامی که خدای تعالی را بر روی زمین کلیسایی هست، این مزامیر از برای هدایت بندگان خدا در نهایت مناسب خواهد بود.

هرچند مزامیر وی در ابتدا به زبان عبرانی در وادی‌های بیت لحم و بر فراز «صهیون» سراییده می‌شد، حالا به زبان‌هایی که در آن وقت معروف نبودند، در نزد تمام مسیحیان در تمام دنیا سرائیده می‌شود و همان اثر و شیرینی و طراوت را داراست.

داوود در اخلاق ملوکانة خود نمونة مسیح بود و ظفرها و فتوحات او ظلّ ظفرها و فتوحات ملکوت مسیح می‌باشد. سلسلة سلطنت او به طور روحانی در شخص منجیّ ما تجدید شد که از طرف جسم، از نسل او بود و بنابراین فرزند داوود خوانده شده و دربارة او گفته شده است که بر تخت داوود می‌نشیند.

زبور

زبور عنوان کتابی است که مبتنی بر قرآن و احادیث حضرات معصومان(ع) بر حضرت داوود(ع) نازل شده است؛ مجموعه‌ای از سروده‌های دینی، ستایش‌ها، نیاش‌ها و پند و اندرزهای حکیمانه. در سوره‌های «نساء، آیة 163»، «انبیاء، آیة 105» و «اسراء، آیة 55»، از زبور ذکری به میان آمده و به عنوان هفدهمین کتاب از «عهد عتیق» با عنوان «فرامیر»، حاوی یکصد و پنجاه قطعه مناجات آمده است.

در تورات عبری که در زبان عبری به «کتُویم»، یعنی مکتوبات شهرت دارد، فرامیر پس از کتاب «روت» و پیش از کتاب «ایّوب» و کتاب «امثال سلیمان» است. فرامیر کنونی نخستین کتاب از بخش سوم نسخة رسمی کتاب مقدّس یهودیان است. در نسخة رسمی مسیحیان، این کتاب در زمرة کتاب‌های حکمت است و بین کتاب ایّوب و امثال سلیمان قرار دارد.

فرامیر کنونی شامل 150 تصنیف است که البتّه این عدد برای سرراست کردن باشد؛ چرا که در شمار فقرات مزمورها اختلاف است... در هیچ جای عهد قدیم عبری، فرامیر به داوود نسبت داده نشده است. در آغاز 73 مزمور از 150 مزمور، نام داوود آمده است؛ امّا دلالت دقیق نام داوود در اینجا معلوم نیست؛ یعنی اینکه آیا آن مزمور «از داوود» است یا «دربارة داوود» یا «مختصّ به داوود». با این حال، ممکن است این عناوین افزود‌ه‌های بعدی باشد؛ چنان‌که مزامیری که در ترجمة یونانی به سبب اشاره به زندگی داوود، به او منتسب شده‌اند، در اصل عبری، بدون عنوانند.17

موضوع اصلی کتاب «مزامیر» پرستش است. این واژه بیش از 200 بار در این کتاب به کار رفته است. توکّل و واژه‌های مشابه هم که در ارتباط با پرستش و خداپرستی است، 57 بار به کار رفته است.18 بیشتر مطالب مزامیر موجود، اطمینان به خداوند در مشکلات، شکوه و عظمت خداوند، حضور خدا، ستایش و شکرگزاری از خداوند، طلب کمک از خداوند، اعتراف به گناه و طلب بخشش از خداوند و به طور کلّی، موضوعاتی است که با خداپرستی و عبادت خدا ارتباط دارد.19

... در منابع اسلامی برای اشاره به کتاب داوود، هم اصطلاح مزامیر به کار رفت است و هم اصطلاح زبور که البتّه دومی بیشتر رایج است... گفته‌اند که زبور به متن نوشته شده اطلاق می‌شود و کتاب داوود را از آن سبب زبور خوانده‌اندکه از آسمان به صورت مکتوب نازل شده است. همچنین هر کتاب الهی‌ای که آگاهی یافتن بر آن دشوار باشد یا هر کتابی را که دربردارندة حکمت عقلی و عاری از احکام شرعی باشد، زبور نامیده‌اند؛ چنان‌که در زبور داوود هیچ حکم شرعی‌ای بیان نشده است.

با توجّه به اینکه یکی از معانی ریشة «زَبَرَ»، نهی کردن است، زبور را به سبب کثرت نواهی و مواعظ بدین نام خوانده‌اند. ابن‌عطیّه نیز احتمال داده است که چون داوود صاحب مواعظ و حِکَم و وصایای بسیار بوده، زبور جمع «زِبْر» به معنای عقل و درستی رأی و نظر است.»20

در کتاب زبور به موضوعات و مباحث مختلفی اشاره شده است؛ از جمله یک سلسله معارف اعتقادی، توحید، نبوّت، معاد، دستور‌العمل‌های اخلاقی و اندرزهای حکیمانه و یک سلسله پیش‌بینی‌ها و پیشگویی‌ها، همچون بشارت به عیسی(ع) و یحیی(ع)، پیامبر آخر‌الزّمان(ص) و سرانجام ظهور منجیّ موعود برای انسان‌ها و اینکه سرانجام زمین به بندگان شایسته و صالح به ارث داده خواهد شد.

حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در مجلس مباحثه‌ای که مأمون ترتیب داده بود، در مقابل رأس‌الجالوت، بزرگ یهودیان، وقتی به استدلال و احتجاج پرداختند، سفر اوّل زبور را قرائت کردند تا اینکه به نام محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین(ع) رسیدند. سپس حضرت به خداوند قسم یاد کردند که این نام‌های مقدّسه در زبور آمده است و رأس‌الجالوت هم آمدن این اسماء را در زبور پذیرفته و به آن تصریح کرده است.21

در احادیث، وارد شده که کتاب اصلی و تحریف‌نشدة زبور، در ضمن سایر کتب آسمانی نزد اهل بیت(ع) نگهداری می‌شود.22 امام باقر(ع) فرمودند:

«مهدی برای این مهدی نامیده شده که مردم را به امری پنهان هدایت می‌کند و تورات و سایر کتاب‌های خداوند را از غاری در «انطاکیه» بیرون می‌آورد و میان اهل تورات، با تورات و میان اهل انجیل، با انجیل و میان اهل زبور با زبور و بین اهل قرآن، با قرآن حکم می‌کند.»23

کتاب مزامیر با توصیف وقایع پس از ظهور منجیّ موعود و همة آنچه که پس از آن فراهم می‌آید، مردم را دعوت به انتظار می‌کند برای فرارسیدن روزی که زمین به وراثت صالحان درآید:

9: زیرا که شریران منقطع خواهند شد و امّا منتظران خداوند، وارث زمین خواهند شد؛

10: هان بعد از اندک زمانی شریر نخواهد بود، او را جست‌وجو خواهی کرد و نخواهد بود؛

11: و امّا حلیمان وارث زمین خواهند شد و از فراوانی سلامتی خشنود خواهند گردید؛

12: شریر بر مرد عادل تعرّض می‌کند و دندان‌های خود را بر او می‌افشرد؛

خداوند بر او خواهد خندید؛ زیرا می‌بیند که روز او می‌آید؛

13: شریران، شمشیر را برهنه کرده و کمان را کشیده‌اند تا مسکین و فقیر را بیندازند و راستْ‌رُوان را مقتول سازند؛

14: شمشیر ایشان به دل خود ایشان فرو خواهد رفت: کمان‌های ایشان شکسته خواهد شد:

15: نعمتِ اندکِ یک مرد صالح بهتر است از اندوخته‌هایِ شریران کثیر؛

16: زیرا که بازوهای شریران شکسته خواهد شد و امّا صالحان را خداوند تأیید می‌کند؛

17: خداوند روزهای کاملان را می‌داند و میراث ایشان خواهد بود تا به ابد؛

18: در زمان بلا خجل نخواهند شد و در ایّام قحط سیر خواهند بود؛

19: زیرا شریران هلاک می‌شوند و دشمنان خداوند، مثل خرّمی مرتع‌ها فانی خواهند شد؛ آری؛ مثل دود فانی خواهند گردید؛

20: شریر قرض می‌گیرد و وفا نمی‌کند و امّا صالح رحیم و بخشنده است؛

21: زیرا آنانی که از وی برکت یابند، وارث زمین گردند و امّا آنانی که لعنت شده‌اند، منقطع خواهد شد؛

22: خداوند قدم‌های انسان را مستحکم می‌سازد و به طریق او رغبت دارد؛

23: اگرچه بیفتد، افکنده نخواهد شد؛ زیرا خداوند دستش را می‌گیرد؛

24: من جوان بودم و حالا پیر هستم و مرد صالح را هرگز متروک ندیده‌ام و نه نسل را که گدای نان بشوند؛

25: تمامی ایّام مهربان است و قرض‌دهنده و ذریّت او مبارک خواهند بود؛

26: از بدی برکنار شو و نیکویی بکن. پس (در آرامش) ساکن خواهی بود تا ابد؛

زیرا خداوند انصاف را دوست می‌دارد و متّقیان خود را ترک نخواهد فرمود. ایشان محفوظ خواهند بود تا ابد و امّا نسل شریر منقطع خواهد شد؛

27: صالحان وارث زمین خواهند بود و در آن، تا ابد سکونت خواهند نمود؛

29: دهان صالح، حکمت را بیان می‌کند و زبان او انصاف را ذکر می‌نماید؛

30: شریعت خدای وی در دل اوست. پس قدم‌هایش نخواهد لغزید؛

32: شریر برای صالح کمین می‌کند و قصد قتل وی می‌کند؛

33: خداوند او را در دستش ترک نخواهد کرد و چون به داوری آید، او را (در مقابل شریر) محکوم نخواهد کرد؛

34: منتظر خداوند باش و طریق او را نگاه دار تا تو را به وراثت زمین برافرازد؛ چون شریران متقطع شوند، آن را خواهی دید؛

35: شریر را دیدم که ظلم‌پیشه بود و مثل درخت بومی سبز (ریشة) خود را به هر سو می‌کشید؛

36: امّا گذشت و اینک نیست گردید و او را جست‌وجو کردم و یافت نشد؛

37: مردکامل را ملاحظه کن و مرد راست را ببین؛ زیرا که عاقبت آن مرد، سلامتی است؛

38: امّا خطاکاران همه هلاک خواهند گردید و عاقبت شریران منقطع خواهد شد؛

39: و نجات صالحان از خداوند است و در وقت تنگی، او قلعة ایشان خواهد بود؛

40: و خداوند ایشان را یاری کرده، نجات خواهد داد؛ ایشان را از شریران خلاص کرده، خواهد رهانید؛ زیرا بر او توکّل دارند:24

مزمور 72، ناظر بر خدمات حضرت موعود(عج)، فریادرسی ایشان و برکاتی است که به سبب ایشان بر جمیع خلق عالم نازل می‌شود. آنچه قابل توجّه می‌نماید، رویکرد فرامنطقه‌ای، فراقومی و همه‌گیر بودن واقعة شریف ظهور منجی است. عدالتی فراگیر که جمیع اقوام و جمیع مخلوقات را شامل می‌شود و دولتش برای همیشه مستدام خواهد بود.

1: مزمور برای شلومو، ای خدا! انصاف خود را به پادشاه ده و عدالت خویش را به پسر پادشاه؛

2: و او قوم تو را به عدالت داوری خواهد نمود و مساکین تو را به انصاف؛

3: آنگاه کوه‌ها برای قوم سلامتی را بار خواهند آورد، تپّه‌ها نیز (همچنین) به خاطر عدالت (پادشاه)؛

4: مساکین قوم را دادرسی خواهد کرد و فرزندان فقیر را نجات خواهد داد و ظالمان را سرکوب خواهد ساخت؛

5: از تو خواهند ترسید مادامی که آفتاب باقی است و مادامی که ماه هست تا همة دوران‌ها؛

6: او مثل باران بر علفزار چیده‌شده، فرود خواهد آمد و مثل بارش‌هایی که زمین را سیراب می‌کند؛

7: در زمان او صالحان خواهند شکفت و وفور سلامتی خواهد بود؛ مادامی که ماه نیست نگردد؛

8: و او حکمرانی خواهد کرد از دریا تا دریا و از نهر تا اقصای جهان؛

9: به حضور وی، صحرانشنیان گردن خواهد نهاد و دشمنان به خاک خواهند افتاد.

10: پادشاهان «تَرشیش»25 و جزایر هدایا خواهند آورد، پادشاهان «شَبا»26 و «سَبا» ارمغان‌ها خواهند رسانید؛

11: جمیع سلاطین او را تعظیم خواهند کرد و جمیع امّت‌ها او را بندگی خواهند نمود؛

12: زیرا چون مسکین استغاثه کند، او را رهایی خواهد داد و فقیری را که رهاننده‌ای ندارد (نجات می‌دهد)؛

13: بر مسکین و فقیر کَرم خواهد فرمود و جان‌های مساکین را نجات خواهد بخشید.

14: جان‌های ایشان را از ظلم و ستم فدیه خواهد داد و خون ایشان در نظر وی گرانبها خواهد بود؛

15: و او زنده خواهد ماند و از طلای شبا بدو خواهد داد. دائماً برای وی دعا خواهد کرد و تمامی روز او را مبارک خواهد خواند.

16: و فراوانی غلّه در زمین بر قلّة کوه‌ها خواهد بود که ثمرة آن، مثل لبنان خروش خواهد کرد و اهل شهرها مثل علف زمین، نشو و نما خواهند کرد؛

17: نام او تا به ابد باقی خواهد ماند. اسم او پیش آفتاب دوام خواهد کرد، آدمیان در او برای یکدیگر برکت خواهند خواست و جمیع امّت‌های زمین، او را سعادتمند خواند خواند؛

18: متبارک باد خداوند! خدا که خدای (بنی) اسرائیل است، که او فقط کارهای عجیب می‌کند.27

پی‌نوشت‌ها: