ضرورت اجتماع قلوب حول وجود مقدّس حضرت ولیّ عصر (عج) و اضطرار به ایشان

سیّدمهدی میرباقری

همدلی بر وفای به عهد با امام عصر(عج)

أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيم‏ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيم الْحَمْدُ لِلهِ رَبِّ الْعالَمِين‏ وَ صَلَّی اللهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِين‏ وَ اللَّعْنَةُ عَلَی أَعْدَائِهِم‏ أَجْمَعِين‏.

امشب جزو شب‌های فوق‌العادّة سال است. در روایات متعدّدی نقل شده که امیرالمؤمنین چهار شب را برای احیاء دوست می‌داشتند؛ یعنی دوست می‌داشتند شیعیان و مؤمنان و محبّانشان این چهار شب را احیاء نگه بدارند و تا صبح مشغول عبادت بشوند تا ان‌شاءالله به حیات قلب برسند. شب احیاء، یعنی همین. انسان اگر مراقب باشد، این شبی است که انسان در آن به حیات طیّبه می‌رسد.

در روایات ما هست کهحضرات معصومان(ع) فرمودند همین‌طوری که خدای متعال شب قدر را برای نبیّ اکرم(ص) قرار داده است، امشب را برای ما قرار داده. این خیلی عجیب است! چون شب قدر شب شفاعت حضرت برای امّتشان است و راه نزدیک می‌شود؛ امّا یک اضافه‌ای هم خدا به محبّان اهل‌بیت(ع) و آنهایی که با اهل‌بیت(ع) به سمت خدا می‌روند، داده است.

پس خود این شب، شب مهمّی است. مولود این شب مولود فوق‌العادّه‌ای است. در دعای امشب می‌خوانید: «لَيْلَتِنا هذِهِ وَ مَوْلُودِها».1 هم خود شب مهم است و هم مولود این شب. البتّه شرافت شب به شرافت صاحبش است؛ ولی به حال شب خیلی مهمّی است؛ ان‌شاءالله مراقبه کنیم تا از دست نرود. اولیاء خدا از مدّت‌ها قبل خودشان را مهیّا می‌کنند برای اینکه برکات امشب را دریافت کنند و مشغول عبادت باشند. امشب «نماز جعفر» دارد، «دعای کمیل» دارد و مهم‌تر از همه «زیارت سیّدالشّهداء(ع)» و مراقبه و توجّه به خود حضرت بقیّة‌الله توصیه شده است.

روایتی است که مرحوم شیخ مفید(ره) در مزار دارند؛ همین‌طور در «احتجاج» و در کتاب «تهذیب» شیخ طوسی هم هست و جزو توقیعات امام می‌باشد. در این روایت حضرت فرمودند:

«وَ لَوْ أَنَّ أَشْيَاعَنَا وَفَّقَهُمُ اللهُ لِطَاعَتِهِ عَلَی اجْتِمَاعٍ مِنَ الْقُلُوبِ فِي الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ عَلَيْهِمْ لَمَا تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الْيُمْنُ بِلِقَائِنَا؛

اگر شیعیان ما که موفّق به بندگی خدای متعال شده‌اند، یک تجمّع قلبی می‌داشتند که به آن عهدی که ما با آنها بستیم وفا بکنند، آن وقت میمنت لقاء امام و درک حضور ایشان تأخیر نمی‌افتاد.»

خود این حدیث خیلی پر معناست که قلب چیست؟ اجتماع قلوب یعنی چه؟ قلوب اگر به تنهایی وفای به عهد بکنند، چرا به نتیجه نمی‌رسد؟ تجمّع بر عهد چیست؟ اینها همه باید بحث بشود؛ امّا مجال ما خیلی نیست؛ ولی اجمالاً عرض می‌کنم قلب، عرش وجود مؤمن است. وقتی قلب به عهد ولایت و ایمان وفادار می‌شود، تمام قوا به تبع قلب در اختیار امام قرار می‌گیرد و وفا می‌کنند. عهد هم عهد توحید و ولایت است. ما یک عهدی داشتیم که پایمان را از وادی توحید و ولایت الله و ولایت نبیّ اکرم(ص) و اهل‌بیتشان(ع) بیرون نگذاریم. شیعیان کمّل آنهایی هستند که این عهد را به تمامه وفا می‌کنند و قدم از وادی ولایت نبیّ اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) که همان ولایت الله است، بیرون نمی‌گذارند و وارد وادی ولایت دشمنان نمی‌شوند.

پس این وفای به عهد، امر بسیار سنگینی است؛ به خصوص که بخواهد تجمّع هم بشود؛ چرا که تکالیف جمعی هم روی دوشمان می‌آید؛ گویا غیر از اینکه ما یک عهد فردی داریم، یک عهد جمعی هم داریم و باید حول امام تجمّع درست کنیم و جامعه‌ای بر محور امام تشکیل دهیم. اجتماع قلب بر محور امام و تجمّع قلوب امری است که سهل ممتنع است؛ یعنی ظاهرش خیلی آسان است؛ ولی وقتی واردش می‌شوی، می‌بینی که خیلی سخت است:

که عشق آسان نمود اوّل

ولی افتاد مشکل‌ها

من این را قبول دارم که هر بلایی پیش می‌آید، باید بلافاصله متوجّه خدا و امام عصر(عج) باشیم و دست به دامن آنها بشویم. همچنین به همدیگر دست بدهیم و تعاون کنیم. درست همین چیزهایی که در جامعة مؤمنان شما می‌بینید.

خدا رحمت کند مرحوم شهید صدر را که همین ایّام هم چهلمین سالگرد ایشان است. ایشان یک مقدّمة دومی بر «اقتصادنا»یشان دارند. آنجا این را می‌گویند که در غرب، اوّل انسان زمینی ساخته‌اند، چشمش را از آسمان بستند و زمینی‌اش کردند. بعد آن وقت توانستند تمدّن را بر دوش این انسان بسازند. به همین دلیل هم آن تمدّن در جامعه‌ای که متعلّق به انبیاء و مسلمانان است، تحقّق پیدا نخواهد کرد.

تعاونی که در جامعة مؤمنان می‌بینید، ریشه‌اش در همین است که این انسان هنوز زمینی نشده و نگاهش به آسمان است. پس محبّت و ایثار می‌کند و بر سر دنیا مسابقه نمی‌دهد؛ بلکه ایثار بر سر دنیا می‌کند. این از اخلاق انبیاء است. همة اینها از برکت اعتقاد به نبیّ اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) است؛ ولی اینها گام اوّل است. اینکه با هم ساعت یازده شب یا یک ساعت دیگری دعای فرج و دعای عهد بخوانیم، اینها آغاز راه است. این همدلی بر وفای به عهد، تکلیفی است که عرض کردم آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها.

زمان امام صادق و امام باقر(ع) زمان انتقال قدرت از بنی‌امیّه به بنی‌عبّاس است و خیلی از دوستان اهل‌بیت(ع) خیال می‌کردند الآن وقتی است که اهل‌بیت(ع) پا به میدان بگذارند و قدرت را به دست بگیرند. بنی‌عبّاس هم به اسم دفاع از اهل‌بیت(ع) و آل علی ‌بن ابیطالب قیام کردند و قدرت را در «کوفه» و «خراسان» بردند که جمعیت‌های زیاد می‌آمدند محضر ائمّه(ع). من یکی دوتایش را عرض می‌کنم:

از کوفه آمد محضر امام باقر(ع) و به حضرت عرض کرد: آقا! اصحاب ما در کوفه یک جمعیت زیادی هستند و همه هم دنبال شما هستند. پس اگر پا به میدان بگذارید، اینها دنبال شما می‌آیند و با شما حرکت می‌کنند. حضرت فرمودند:

«آیا شما دوستان ما این‌طوری هستید که دست در کیسة هم ببرید و مهر کیسه در بستة سکّه‌های طلا را بشکنید و به اندازة نیازتان بردارید؟ آیا آن‌قدر اجازه دارید؟»3 به حضرت عرض کرد: نه! حضرت فرمودند:

«وقتی نسبت به مالشان بخل می‌ورزند و مال، برای خودشان است، نه برای امامشان که با دوستانش هم‌کیسه بشود، حتماً نسبت به جانشان بخیل‌ترند. پس هنوز وقت قیام ما نیست!»

روایت معروف دیگری است که همة شما شنیده‌اید که یکی از اصحاب امام صادق(ع) می‌گوید:

محضر امام صادق بودم که سهله بن حسن خراسانی وارد شد. سلام کرد و به حضرت عرض کرد: شما اهل رأفت و رحمت هستید و امامت شأن شماست. شما به مردم محبّت دارید. پس بیایید و کار را دست بگیرید و نگذارید زیر سلطة دیگران بروند. اقتضای رأفت شما این است. امامت هم شأن شماست پس پا به میدان بگذارید. چه مانع می‌شود که

شما قیام کنید و حقّتان را بگیرید؟! شیعیان شما صد هزار شمشیر به دست آماده‌اند که در راه شما قیام کنند! امام صادق فرمودند: «بنشین خراسانی.» بعد به خادمشان دستور دادند که تنور را روشن کند. وقتی تنور برافروخته شد، به این خراسانی فرمودند: «بروید در این تنور بشینید!» عرض کرد: اگر اشتباه کردم من را مجازات نکنید. من را ببخشید که حرف بیخودی زدم! حضرت کأنّه فرمودند: «تو خطا کردی.» بعد هم حضرت خطایش را به او نشان می‌دهند.

خراسانی می‌گوید: همین‌طوری که نشسته بودیم، هارون مکّی آمد و همان‌طور که بند کفشش دستش بود سلام کرد. حضرت فرمودند: «بروید بنشینید در تنور!» پس او بند کفش را رها کرد و رفت و نشست. بعد حضرت با من صحبت کردند و دیدم از اوضاع خراسان مطلّع هستند و مثل کف دستشان همه‌چیز را می‌دانند. پس لازم نیست من به حضرت بگویم در خراسان چه خبر است. بعد که مدّتی طول کشید، فرمودند: «برو یک سر به این برادر مؤمنت بزن.» آمدم دیدم چهار زانو در آتش نشسته، بعد هم از آتش پا شد و پیش ما نشست. حضرت فرمودند: «چند تا آدم این‌طوری در خراسان دارید؟!» گفت: هیچی!

مسئله این نیست که برو در آتش؛ چرا که امام کسی را نمی‌سوزاند؛ بلکه یعنی گاهی بعضی تکالیف از در آتش رفتن سخت‌تر است. تکلیف اصحاب سیّدالشّهداء(ع) واقعاً در شب و روز عاشورا از رفتن وسط آتش سخت‌تر بود. خیلی سخت‌تر بود.

اضطرار به حضرت حجّت (عج)

ما بحثی داریم و آن این است که باید به اضطرار به حجّت برسیم. اضطرار به چه کسی است؟ اضطرار به کسی است که نان و آب ما را تأمین می‌کند «بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَی‏». برای نان و آب ما هم امام واسطه است. امام سفیر بین ما و خداست، امام باب الله است، سبیل الله است، صراط الله است، وجه الله است، عین الله و «أُذُنٌ واعِيَة»4 است. این همه تعابیری است که «قرآن» در معرفی امام دارد. اضطرار به این امام است که هر صفتی از اوصافش در «زیارت جامعه»، یکی از رشته‌های حبل‌المتین خداست و ما باید به آن متمسّک بشویم.

البتّه این اضطرار هم باید اضطرار دائمی باشد: «أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء».5 اگر ما احساس «سوء» بکنیم و برای کشف آن، اضطرار به خدا پیدا کنیم، حتماً کار تمام است؛ امّا اضطرار باید اضطرار حقیقی باشد. وقتی سوار کشتی می‌شود، طوفان می‌آید و همة اسباب از کار می‌افتد، فقط و واقعاً می‌گوید خدا. خدای متعال هم این را از او قبول کرده و اجابت می‌کند؛ ولی گله می‌کند که وقتی پایش را می‌گذارد روی خشکی، دوباره مشرک می‌شود و خدا را یادش می‌رود. پس خیال می‌کند زمین زیر پایش سفت است. می فرماید: نمی‌ترسید شما را در زمین فرو ببرم؟ مگر قارون را در زمین نبردم؟! پس خدا این را از تو قبول می‌کند؛ ولی گلایه‌اش این است که چرا مضطر به من نیستی؟

من در دریا وقتی کشتی می‌شکند، مضطر می‌شوم و می‌فهمم از هیچ‌کس کار نمی‌آید. پس مضطر به خدا می‌شوم و از خدا ساحل می‌خواهم؛ امّا پایم که به ساحل رسید، دوباره مشرک می‌شوم؛ یعنی اضطرار من موقّت و فقط تا ساحل است. اضطرارم اضطرار به خدا نیست؛ بلکه اضطرار به یک جای سفتی است که پایم را رویش بگذارم؛ در حالی‌که اگر مضطر به خدا می‌شدید، در ساحل که می‌آمدید اضطرارت باقی می‌ماند. مقام «بسم الله» مقام همین اضطرار دائمی است.

ما به حضرت مضطر می‌شویم که کرونا را رفع کند تا دوباره برویم و خوش بگذرانیم، طیب الله انفاسکم! اینکه اضطرار به حضرت نیست. نمی‌گویم اگر به اضطرار رسیدیم و دست به دامن حضرت شدیم، حضرت رفع بلا نمی‌کنند؛ چرا. رفع می‌کند؛ ولی این اضطرار، اضطرار به حجّت نیست. من می‌خواهم بیماری رفع شود تا سراغ زندگیم بروم. برادران یوسف گفتند: ما را جای بنیامین نگه دار. گفت:

«مَعاذَ اللهِ أَنْ نَأْخُذَ إِلاَّ مَنْ وَجَدْنا مَتاعَنا عِنْدَهُ»6 من با شما چه کار دارم؟ من کسی را نگه می‌دارم که کالایی در دستش دارم؛ یعنی کسی که مضطر به اضطرار به ولیّ خداست.

پس این اضطرار اصل است و باید پیدا بشود؛ یعنی اضطرار به خود حجّت به عنوان سفیر بین ما و خدای متعال. همة شب‌ها سر ساعت معیّن با هم دعا کردن خوب است؛ امّا اینها مقدّمات هستند. آن سویی که باید با امام برداشته بشود، چیست؟

«أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء». همانطور که می‌دانید اصل این دعا برای خود حضرت است. در روایت آمده که حضرت سر به سجده می‌گذارند و کار تمام می‌شود؛ یعنی حضرت اذن پیدا می‌کنند که با قیام خود، آن سوء را رفع کنند؛ چون همة عالم دست حضرت است. حضرت اسم اعظم کلّی دارند؛ منتها فرمودند که ما خزینه‌دار خدا هستیم و اسرار خدا را می‌دانیم و بی‌وقت اقدام نمی‌کنیم.

امّا آیا آن سوئی که از خدا می‌خواهند رفع بشود، کروناست؟ نمی‌گویم اینها نیست؛ امّا اصل آن سوء، کلّ حجاب ظلمانی است؛ یعنی کلّ دستگاه بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس و پیروان و پیشینیانشان؛ آنهایی است که حقّ نبیّ اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) را غصب کردند و نگذاشتند عالم به سمت خدا برود. آن سو باید رفع بشود. این همان سوئی است که وقتی مؤمن آل فرعون را تهدید کردند، عرضه داشت که به خدا پناه می‌برد:

«وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَی اللهِ إِنَّ اللهَ بَصِيرٌ بِالْعِباد».7 خدای متعال می‌فرماید:

«فَوَقاهُ اللهُ سَيِّئاتِ ما مَكَرُوا».8 پس خداوند سیئات مکرشان را از او دور کرد، یعنی قطعه قطعه‌اش کردند؛ ولی ذرّه‌ای نتوانستند گوهر ایمانش را بگیرند؛ بلکه او سرمایه‌اش را با خودش برد.

الآن فرض کنید که یک طرّاحی این است که ما را بردند در دنیا و رابطه‌مان را با عالم بالا قطع کردند، آنها ما را بردند در عالم دنیا و دستمان را از عالم غیب کوتاه کردند. حالا هم می‌خواهند ما را ببرند در سجن عالم مجازی که یک سجن بدتر است و همة ارضائات ما در این عالم، توهّمی می‌شود. این زندان حکمرانی مجازی است. آن وقت این یک طرّاحی است برای آنکه ایمان ما را از ما بگیرند، ما را از عالم غیب غافل کنند و در زندان شیطان ببرند.

من می‌گویم اگر کسی بخواهد همان سوئی را که امام زمان سوء می‌دانند و با اضطرار خودشان هم رفع می‌شود، بر طرف شود باید این اجتماع قلوب شکل بگیرد و همه‌مان همدل بشویم و بخواهیم حضرت بیایند، پس ولایت حضرت و کلمة توحید محقّق بشود، ارتباط ما با عالم غیب برقرار بشود:

«اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها»9

بخواهیم خدا دوباره عالم را زنده کند و ما را از دار لهو و لعب در دار حَیَوان ببرد. در سورة «عنکبوت» که آغازش با امتحان ولایت امیرالمؤمنین است، می‌فرماید:

«وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ»10

تمام این بساط لهو و لعب است.

اجتماع قلب یعنی خسته شدن از حیات دنیا، خسته شدن از ولایت اولیای طاغوت،

خسته شدن از این حجاب‌های مادّی که این فراعنه در عالم ایجاد کردند و این «ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْض‏»11 که کم‌کم روی هم آمده و ما را در عمق ظلمات برده است. اجتماع قلب به سمت وادی نور رفتن و به سمت امام نور رفتن است. اگر اجتماع قلوب بشود و این امر را بخواهیم، آن وقت حضرت هم سر می‌گذارند به سجده. البتّه اصل با دعای حضرت است؛ ولی این اجتماع قلوب موجب می‌شود حضرت دعا کنند. پس تا وقتی که من خودم دستم به دامن تمدّن مادّی و دنیا و تعلّقات دنیایی است، حضرت نمی‌خواهند من را اذیت کنند؛ همان‌طور که برادرانشان را نمی‌خواهند اذیّت کنند. لذا نگهشان نمی‌دارند! حضرت باید سر به سجده بگذارد تا اجازه پیدا کند آن ظلمات را از عالم بردارد و عالم را به سمت صبح ظهور برساند. مطلع الفجر برساند. پس آن لیلةالقدری که عالم رابه مطلع فجر می‌رساند، خود امام زمان(عج) هستند.

پی‌نوشت‌ها: