واحد پژوهش موعود
ابوالقاسم حسینجانی ۱۲ شهریور ۱۳۲۸ در «بندر انزلی» دیده به جهان گشود و از ۱۲ سالگی به سرودن روی آورد. وی با اینکه به رشتة پزشکی علاقه داشت اما تحصیلاتش را در دانشکدة فنی و تا مقطع کارشناسی‌ارشد مهندسی برق ادامه داد. پس از انقلاب در سمت فرماندار بندر انزلی منصوب شد و اوّلین نمایندة این شهر در مجلس شورای اسلامی بود. گرچه بخش اعظمی از زندگی حسینجانی در کارهای اجرایی و مدیریتی سپری شد، امّا شهرت وی بیشتر به عنوان یک چهرة ادبی در زمینة شعر، نویسندگی، مترجمی و تدریس می‌باشد.
حسینجانی مدّتی نیز با «مؤسّسة فرهنگی هنری موعود عصر(عج)» همکاری می‌کرد. به کوشش او گزیده‌ای از سروده‌های مهدوی شاعران معاصر با عنوان «بوی بهبود» آماده و توسط مؤسّسه چاپ و منتشر شد. مجموعه شعر «بوی بهبود ز اوضاع جهان می‌شنوم» گزیده‌ای از اشعار مهدوی شاعران متقدّم و معاصر به انتخاب آن زنده‌یاد است. حسینجانی کتاب فوق را به تمامی نوجوانان و جوانان کشور و همة کسانی که خود را در جرگة منتظران می‌دانند، تقدیم نموده است.
حسینجانی سرانجام در ۱۹ آبان ۱۴۰۱ دار فانی را وداع گفت و در قطعة هنرمندان زادگاهش به خاک سپرده شد.
از آثار اوست:
«کربلا منتظر ماست بیا تا برویم»، «حسین احیاگر آدم»، «اگر شهادت نبود»، «در اقلیم خویشتن»، «جغرافیای رازها» و «عشق کبریت نیست که بی‌خطرش را بسازند»، «بی مرگ مثل صنوبر»، «سمت صمیمانة حیات»، «فراسوی خیال خاکیان» و... .
روحش شاد و راهش مستدام!
در ادامه بخشی از زندگی‌نامه حسینجانی را به نقل ازخود شاعر می‌خوانیم:
به نام خودش که خودش هم با «بسم‌الله الرحمن الرحیم» حرف‌هایش را شروع
می‌کند. اگر شروع دیگری بهتر از این بود، حتماً با آن شروع می‌کرد. پس خوب است که ما به خدا تأسّی بکنیم و همیشه «بسم الله الرّحمن الرّحیم» را واقعاً به عنوان بهترین ذکر و فکر به ذهن داشته باشیم.
عرض کنم خدمت شما من گاهی اوقات شوخی می‌کنم و جدّی هم می‌گویم. از راه بندر انزلی وارد دنیا شدم. یک پنجره‌ای باز کردند و گفتند تو از این پنجره بیا وارد دنیا شو و این، راه مکانی‌اش بود. راه زمانی‌اش هم سال 1328 بود. وارد این جایی که شما زندگی می‌کنید، شدم. البتّه بعد شما آمدید وارد شدید. من 1328 به دنیا آمدم. دوازده شهریور سال 1328. انزلی برای من یک شهر یا یک بن‌بست نیست؛ بلکه یک راه است. راهی پر از طبیعت، جنگل، دریا و زیبایی که خیلی هم دوستش دارم.
خانوادة عادّی داشتم. پدرم صیّاد بود. ایشان ماهی‌گیر بودند و آنهایی که اهل بندر کنار دریا و این جور چیز‌ها هستند، معمولاً یا صید می‌کنند یا کشت می‌کنند. می‌توانم بگویم که از یک خانوادة روستایی بسیار معمولی کشاورز و ماهی‌گیر.
من حدود هفت سالم بود که پدرم در دریا غرق شد و با یتیمی بزرگ شدم و زندگی کردم. فرزند ارشد خانواده هم بودم. تقریباً تا حدود یازده سالگی بی‌سواد بودم؛ یعنی طوری که در خانوادة ما فقر فرهنگی و کاری و مالی وجود داشت که حتّی اینها نرسیدند که من را ثبت‌نام کنند که به مدرسه بروم. اوّلین کاری را که به عنوان شغل برایم محسوب می‌شد، پادویی سلمانی بودم.
حدود هشت سالگی، مغازة عموی من که آرایشگاه بود در بندرانزلی، با توجّه به اینکه ما در حومة انزلی زندگی می‌کردیم. بعدها توسط دوستی با اکابر آشنا شدم و به خاطر علاقه‌ای که به تحصیل داشتم، دو سال شبانه در اکابر درس خواندم. عکس آن موقع را هم دارم؛ یعنی اوّلین مدرک تحصیلی‌ام را که گرفتم، گواهی‌نامة پایان تحصیلات تعلیمات بزرگسالان (اکابر) هست که دارم و خیلی هم این مدرک برایم زیباست. در حدّی خواندن و نوشتن را یاد گرفته بودم که می‌توانستم برای دیگران نامه بنویسم.
قدیمی‌ترین شعر و ابیاتی که به ذهنم می‌آید، به حدود 12 سالگی‌ام بازمی‌گردد که سطرهایی از آن یادم است:
برگی از اوراق دیگر
پاره شد یک بار دیگر
شد شکسته بار دیگر
شاخه‌ای از شاخه‌هایم
تا زمان انقلاب و یک مدّت زیادی حتّی بعد از انقلاب چیزهایی که می‌نوشتم اصلاً چاپ نمی‌کردم. فقط یک جاهایی هم اگر چاپ می‌شد، می‌نوشتم «الف - میاندهی». اسم من ابوالقاسم حسینجانی است و یک پسوند «میاندهی» هم دارد. خیلی افراد نادر می‌فهمیدند برای من است. تقریباً بعد از رحلت امام (ره) آثارم را چاپ کردم؛ یعنی شما اگر آثار بنده را ببینید، همه بعد از رحلت امام (ره) است.
بله. البتّه من را در جامعه بیشتر به عنوان شاعر و مترجم و ویراستار و مدرّس و این‌جور مسائل می‌شناسند؛ ولی من قسمت فراوانی از زندگی‌ام در کارهای اجرایی و مدیریتی سیاسی - اجتماعی خلاصه شده است. خیلی جاها مدیرکل بودم و خیلی جاها مشاور بودم.
من همیشه هر جا کار کردم، همیشه مستقل بودم. حاضر نشدم زیر چتر و بلیت کسی باشم؛ چه چپ و چه راست!
من سیاست و این‌جور مسائل را جزئی از زندگی می‌دانم و زندگی را هم این‌گونه تعریف می‌کنم. ما اگر شعر می‌گوییم، اگر فلسفه می‌خوانیم، اگر می‌نویسیم و مطالعه می‌کنیم، برای این است که خودمان را در جامعه پیدا کنیم. مگر می‌شود تنهایی به بهشت رفت. اصلاً شما نمی‌توانید تنهایی نماز بخوانید. شاهدش هم این است که تمام فعل‌هایی که در نماز می‌خوانید، جمع است. تو را می‌پرستیم یا از تو مدد و یاری می‌طلبیم. اصلاً انگار در آن لحظة ما نمایندة همة مردم جهان هستیم.
ببینید هستی دقیقاً یک جریان است. یک جریان عادلانه و شعر حقیقی شعری است که انسان را در این جریان قرار دهد. وقتی سعدی می‌گوید عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست، این شعر واقعاً لطیف است. دقیقاً از جنس زمان است؛ مگر می‌شود آدم هم شاعر باشد و هم به درد مردم نخورد و مردم را دوست نداشته باشد.
و امّا بعد... سال 1347 نوزده سالم بود. خردادماه همین سال دیپلم ریاضی گرفتم. من خیلی دلم می‌خواست دانشگاه بروم. به رشتة پزشکی علاقه داشتم. علّتش هم این بود که تقریباً در آن زمان‌ها یک کتاب مفصّلی از ابن سینا خوانده بودم.
زندگی ایشان را خوانده بودم. فراز و نشیب‌هایی که داشته و کارهایی که انجام داده است. دیدم کار خوبی است. آن وقت هر دانشگاه برای خودش مجزّا دانشجو می‌گرفت. تنها جایی که دیپلم ریاضی را هم در پزشکی می‌پذیرفت، «دانشگاه فردوسی مشهد» بود؛ ولی کنکور خاصّ خودشان را می‌گرفتند.
من دیگر آنجا نرفتم. دو جا ثبت‌نام کردم. یکی «تهران» امتحان دادم و یکی «تبریز». تبریز قبول شدم و در تهران نیز در رشته اقتصاد قبول شدم؛ ولی در نهایت تبریز را برای ادامة تحصیل انتخاب کردم. دانشکده فنی تبریز درس خواندم و مهندسی برق گرفتم و از همان‌جا فوق لیسانس گرفتم.
و امّا در مورد شعر و شاعری، خدمت شما عرض کنم که شعر برای من وسیله است؛ هدف نیست. در مورد فلسفة انتظار و شعر مهدوی هم بر این باورم که اصلاً غیر از این نیست. قرار است امام زمان(عج) بیاید و حکومت واحد جهانی راه بیندازد. حکومت واحد جهانی یعنی چه؟ پس باید «جهانی» حرکت کنیم. کسی که جهان را نشناسد، نمی‌تواند پا به پای امام زمان(عج) حرکت کند. کسی که زمان را نشناسد، اصلاً نمی‌تواند امام زمانی باشد! زمان چیست که تو می‌خواهی با امام زمان(عج) باشی؟ وقتی که می‌گویی «صاحب‌الزّمان» یک صاحب حوت. می‌دانید قرآن از یونس به عنوان صاحب حوت یاد کرده است. چرا؟ برای اینکه یونس و حوت در دل همدیگر قرار گرفتند و با همند؛ یعنی بر یونس زمان نمی‌گذرد؛ یعنی زمان بر امام زمان(عج) نمی‌گذرد. من تقدیری به این مهم نگاه می‌کنم، می‌گویم زمان و صاحب، این دو تا یکی‌اند، اصلا زمان بر او نمی‌گذرد، پیر نمی‌شود. تو هم می‌توانی پیر نشوی. هر وقت که تو نشاط داری، می‌توانی حتّی همة جهان را به هم بزنی...!
از ابوالقاسم حسینجانی اشعار بسیاری در قالب های سنّتی و نو به یادگار مانده است که در جان و جهان تمامی آنها رگه‌هایی از دلبستگی‌اش به دین و شریعت موج می‌زند. در ادامه چند نمونه از شعرهای آن زنده‌یاد را با هم زمزمه می‌کنیم:
(1)
روح خاکستر من! کجایی؟
بحر شعله‌ور من! کجایی؟
کهکشان، آسمان، سال نوری!
ژرف پهناور من! کجایی؟
مشتری بر تو، کیوان و زهره
سوی آن سوترِ من! کجایی؟
صاعقه، ابر، باران، جوانه!
رویش باور من! کجایی؟
سمت قوسِ مدار تکامل!
اوج سرتاسر من، کجایی؟
ارتفاع سحر! صبح پیچان!
تاب نیلوفر من! کجایی؟
باغبان فلق، بذر فردا!
دانة خاور من! کجایی؟
بیستون، آسمان، راه شیرین!
شور شعر ترِ من! کجایی؟
فاتحه، قدر، والعصر، یاسین!
واقعه، کوثر من! کجایی؟
قبله، سجاده، نیّت، نیایش!
سجدة آخر من! کجایی؟
نافله، نازدانه، نوازش!
غایب در برِ من! کجایی؟
آشکارِ حَسَن، غیب نرگس!
راز پرده‌درِ من! کجایی؟!
2)
در هوایی که سرد و توفانی‌ست
همة فکر گل، پریشانی‌ست
انتظار تو بود، ما را کُشت
این چه کُشتارهای پنهانی‌ست؟!
غم ما - باز - تازگی دارد
شام دل، باز هم چراغانی‌ست
هر چه باشد، به گل نخواهم گفت
که: سرانجام باغ، ویرانی‌ست!
برو، ای عقل! خانه‌ات آباد
هر که دیوانه نیست, از ما نیست!
3)
جاده و اسب مهیّاست بیا تا برویم
کربلا منتظر ماست بیا تا برویم
ایستاده‌ست به تفسیر قیامت زینب
آن سوی واقعه پیداست بیا تا برویم
خاک در خونِ خدا می‌شکفد، می‌بالد
آسمان غرق تماشاست بیا تا برویم
تیغ در معرکه می‌افتد و برمی‌خیزد
رقص شمشیر چه زیباست بیا تا برویم
از سراشیبی تردید اگر برگردیم
عرش زیر قدم ماست بیا تا برویم
دست عباس به خون‌خواهی آب آمده است
آتش معرکه پیداست بیا تا برویم
زره از موج بپوشیم و ردا از طوفان
راه ما از دل دریاست بیا تا برویم
کاش ای کاش که دنیای عطش می‌فهمید
آب، مهریة زهراست بیا تا برویم
چیزی از راه نمانده‌ست چرا برگردیم
آخر راه همین‌جاست بیا تا برویم
فرصتی باشد اگر باز در این آمد و رفت
تا همین امشب و فرداست بیا تا برویم
4)
من از نسیم سحر، بوی یار می‌شنوم
خبر ز آمدن تکسوار می‌شنوم
ز ملک تا ملکوتم چه حاصل است دمی
که نام یار ز هر گلعذار می‌شنوم
صفا ز سعی برآرم به ژاله سحری
که در ترنّم گل‌ها، بهار می‌شنوم
به دست ساقی دل‌ها، ز حوض برگیرم
هر آنچه خون دل از لاله‌زار می‌شنوم
خوشا نماز غم‌آلوده‌ای که در ساغر
ز سوز باده و چشم خمار می‌شنوم
گذار عمر - گذشتن ز جویباران - را
ترانه‌ای ز دل جویبار می‌شنوم
ز خار چشم و غم فرقت و هوای وصال
حدیث درد دلی داغدار می‌شنوم
صبا! به خاک در پاک آن نگار افشان
هر آن دعا، ز دلی پر شرار می‌شنوم
قرار بر سر دنیا نباشدم که فغان
ز جان پر شرر و بی قرار می‌شنوم