روزه

روزه در ادیان قبل از اسلام سابقه‌ای طولانی دارد و با شرایط ویژه‌ای و با انواع خاصّی (روزة سکوت)وجود داشته است؛ «قرآن» به این سابقه در دو مورد اشاره کرده است:

۱. در هنگام تشریع روزه می‌فرماید:

«ای افرادی که ایمان آورده‌اید! روزه بر شما نوشته شده؛ همان‌گونه که برای کسانی که قبل از شما بودند، نوشته شد.»1

و در آیة دیگری به روزة حضرت مریم(س) اشاره می‌کند:

«و هرگاه کسی از انسان‌ها را دیدی، با اشاره بگو: من برای خداوند رحمان روزه‌ای نذر کردم.»2

تذکّر

روزة حضرت مریم(س) سکوت بوده و از لحن آیه بر می‌آید که روزة سکوت برای قوم او شناخته شده بوده است؛ امّا این نوع از روزه در اسلام مشروع نیست.3

«کتاب مقّدس» نیز پیروان یهودیت و مسیحیت را به روزه‌داری فرا می‌خواند و می‌گوید:

«چهل روز روزه داشتن موسی(ع) و ایلیا(ع)و عیسی(ع) به طور معجزه و خارق عادت بوده است.»4

در مورد اسرار علمی و تأثیر روزه در پیش‌گیری و درمان برخی بیماری‌ها، بسیاری از پزشکان و صاحب‌نظران، اظهار نظرکرده و کتاب‌ها در این زمینه نوشته‌اند.

در روایات اهل‌ بیت(ع) نیز اشاراتی بدان‌ها شده است.5 ما در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

۱. روزه در روایات

در احادیث پیامبر(ص) و اهل‌ بیت(ع) بر آثار روزه، به ویژه آثار معنوی آن تأکید شده است. ما در اینجا به یک روایت اکتفا می‌کنیم:

«روزه بگیرید تا سالم باشید.»6

۲. روزه موجب تقویت اراده و قوای روحی انسان می‌شود

در این رابطه برخی از پزشکان می‌نویسند:

روزه می‌تواند تأثیرات نیکویی بر روح انسان نیز داشته باشد که به صورت رقّت احساس و عواطف، خیرخواهی، دوری از جدل و درگیری و دشمنی با دیگران ظاهرمی‌شود. روزه‌دار احساس می‌کند روحی متعالی و فکری بلند دارد.7

امّا دربارة رابطة روزه با وظایف جنسی، می‌توان گفت روزه موجب تقویت ارادة روحی انسان می‌گردد و او را قادر می‌سازد تا با نفس خود به مجاهده برخاسته و از اعمالی که منجر به ارتکاب گناه می‌شود (مثل نگاه حرام و فکر کردن دربارة رذایل و معاصی که منجر به افزایش ترشّحات هورمون‌های جنسی می‌گردد) خودداری نماید.لذا روزه روش موفّقی برای اجتناب از ارتکاب گناه بوده و هست.

۳. تأثیر مثبت روزه بر بیماری‌ها

برخی از پزشکان نوشته‌اند:

امروزه تأثیر مثبت روزه بر بسیاری از بیماری‌ها به اثبات رسیده است. مهم‌ترین این بیماری‌ها عبارتند از:

- امراض دستگاه گوارش از قبیل التهاب حادّ روده،

- چاقی؛

- تصلّب شراین، بالارفتن فشارخون و حنّاق،

- التهاب مزمن کلیه،

- آسم،

- اختلالات روانی و اخلاقی.8

۴. تأثیر روزه در پیشگیری از بیماری‌ها

- خلاصی بدن ازچربی‌های متراکمی که در صورت افزایش، تبدیل به بیماری چاقی می‌شود؛

- گرسنگی بهترین روش درمان بیماری چاقی و آب کردن چربی‌های اضافی بدن است و از طرفی انسان را از عوارض زیان‌آور جنبی داروهایی که اشتها را کم می‌کنند، مصون می‌دارد؛

- دفع فضولات و سموم متراکم در بدن؛

- فرصت دادن به سلّول‌ها و غدد بدن برای تجدید قوا و انجام وظایف خود به نحو مطلوب؛

- استراحت نسبی کلّیه‌ها و دستگاه ادرار؛

- کاهش رسوبات چربی در شریان‌ها و پیشگیری از تصلّب شرایین؛

- گرسنگی موجب می‌شود که پس از پایان روزه بدن از خود واکنش نشان دهد. این واکنش به صورت میل به غذا و نشاط و فعّالیت و تحرّک است؛ در حالی که قبلاً خوردن غذا به صورت یک عادت خسته‌کننده درآمده بود.

اگر آداب روزه همان‌طورکه شارع مقدّس تکلیف فرموده و رسول خدا(ص) برای ما سنّت قرار داده، به جا آورده شود، می‌تواند بهترین روش درمان با گرسنگی باشد؛ روشی که اروپاییان در این اواخر به اهمّیت آن پی برده‌اند.

در همین رابطه یک پزشک اتریشی به نام بارسیلوس می‌گوید:

ممکن است فایدة گرسنگی در معالجه برتر از کاربرد دارو باشد.

پزشک دیگری به نام دکتر هلبا (Helba) بیماران خود را چند روز از غذا خوردن منع می‌کرد و سپس برای آنها غذاهای سبک تجویز می‌نمود.

جمع‌بندی

۱. لزوم روزه‌داری برای انسان یک هدیة الهی است که از طرف انبیاء به بشر ابلاغ شده است.آثار مفید روحی و بهداشتی روزه و اسرار آن، کاملاً روشن است و این مطلب علمی است که در ادیان الهی وجود دارد (هرچند مقدار و شرایط روزه ممکن است در ادیان دیگر متفاوت بوده یا در غیر اسلام در طول اعصار، دگرگون یا تحریف شده باشد.)؛

۲. روزه را نمی‌توان یک معجزة علمی انحصاری قرآن محسوب کرد؛ زیرا همان‌گونه که گذشت و خود قرآن نیز بدان تصریح دارد، روزه در ادیان قبل از اسلام سابقه داشته است؛

۳. روزه در اصل یک عبادت است که برای نزدیکی انسان به خدا و تعالی روحی و معنوی او قرار داده شده. پس اگرچه روزه فواید بهداشتی و درمانی دارد، امّا نباید آن را در حدّ یک دستور رژیم غذایی پایین آورد؛

۴. اسرار پزشکی که در مورد روزه گفته شد، جزئی از فلسفه و حکمت حکم وجوب روزه است و این مطلب ثابت نمی‌کند که علّت تامّه و منحصر صدور این حکم، همین فواید پزشکی است؛

۵. تأثیر روزه در برخی از بیماری‌ها با نظر پزشک قابل اجراست و چه بسا که طبق دستور پزشکان برای برخی مضر باشد.

پی‌نوشت‌ها: