مجتبی السّاده
محمود مطهرینیا
پيشگويي اوّل و دوم: انحراف و فساد بنيعبّاس
پيشگويي سوم : اختلاف اهل مشرق و مغرب
(غرب) دولت فاطميّون را تأسيس کردند که در هر دو حالت، غرب از خلافت مشرق که در دست عبّاسيان بود، جدا شده بود.
شايد هم منظور چيزي است که در عصر کنوني از زمان جنگ جهاني دوم تاکنون شاهد آن هستيم که دو دولت بزرگ وجود داشتهاند؛ به طوريکه يکي مدّعي زعامت (جمهوري) در مشرق بود و ديگري خود را فرمانرواي غرب ميشمرد. به هرحال اختلاف را به هر کدام از اين معاني يا معاني ديگر بگيريم، اين اختلاف ميان شرق و غرب، از جمله نشانههاي ظهور است و همواره شاهدش بودهايم. اين خود از معجزاتي است که صدق کلّ روايت را نتيجه ميدهد و صاحب بيعت (حضرت مهدي(عج)) هم در اين حديث مطرح شده است.
در همان حديثي که از «غيبت نعماني» پيش از اين طرح کرديم، آمده است:
«قائم(عج) در سالهاي فرد [1، 3، 5] قيام خواهد کرد.» و سپس فرمودند:
«وقتي بنياميّه دچار اختلاف شوند و حکومتشان از دست برود، سپس بنيعبّاس به سلطنت برسند، بهار حکومت و وفور عيش آنها دائمي نخواهد ماند و در بين آنها اختلاف ميافتد و پس از اين تفرقه، حکومتشان بر باد ميرود و اهل مشرق و مغرب دچار اختلاف ميشوند، آري، حتّي اهل قبله هم [چنين خواهند شد]. همواره مردم در سختي شديدي به خاطر ترسي که بر آنها ميگذرد، ميمانند تا اينکه منادي از آسمان ندا دهد. پس وقتي ندا داد که: «النفير، النفير؛ کوچ کنيد، کوچ کنيد.» به خداوند قسم! گويي به او مينگرم که در ميان رکن و مقام با مردم بيعت ميکند...»6
اين سه پيشگويي اتّفاق افتاده در تاريخ، آن هم پس از بيان آن حضرت(ع) و نقل محدّثان در منابعشان، خود بهترين دليل بر صدق صدور آن از معصوم(ع) است.
پيشگويي چهارم: انحراف جامعة اسلامي
پيامبر اکرم،(ص) بارها از انحراف در رهبري اسلامي جامعة پس از خويش خبر دادهاند که از آن جمله اين روايت است که ابنعبّاس نقل کرده که حضرت ضمن صحبتهايشان از معراج، اين مطالب را از جمله علائم ظهور برشمردهاند:
«کافران، فرمانرواي [مردم] و فاجران (ستمکاران) سرپرست ميشوند و ظالمان هم آنان را ياري ميکنند و فاسقان هم مشاوران آنها ميشوند. در چنين زماني سه خسف (فرو رفتن) پيش ميآيد: در مشرق، مغرب و «جزيرةالعرب»، «بصره» را هم يکي از نوادگان تو که زنگيها از او پيروي ميکنند، خراب ميکند...»7
و در حديث ديگري چنين ميفرمايند:
«... و پس از من، رهبراني خواهند آمد که به هدايت من هدايت نگردند (از طريق من که هدايت است، پيروي نميکنند) و به سنّت من هم رفتار نميکنند. از ميان آنها مرداني قيام خواهند کرد که قلبهايشان قلب شيطان است در کالبد انسان.»8
و اين همان واقعهاي است که پس از رسول خدا(ص) رخ داد و حکومت بر اساس خودرأيي يا به طور موروثي دست به دست شد. مصرف کردن انواع شرابها در کاخهاي خلفاي به اصطلاح اسلامي مطلبي بديهي است و در منابع تاريخي زيادي مطرح شده است و شايد بهترين نمونة آن، متوکّل عبّاسي - لعنةاللهعليه - است که يک مرتبه تعدادي از سربازان ترک را به سوي خانة امام هادي(ع) فرستاد تا پس از حمله به آنجا، حضرت را شبانه به کاخ او منتقل کنند. وقتي آنها به منزل حضرت رسيدند، ايشان مشغول قرائت قرآن بودند. سپاهيان، حضرت را اسير کرده و به سوي متوکّل بردند و وقتي به مقابل او رسيدند، پيالة شرابي در دستش بود که با ديدن حضرت، ابهّت امام او را گرفت و به ناچار حضرت را احترام کرده و در کنار خويش نشاند. پيالة شرابي را که در دستش بود، به حضرت تعارف کرد و ايشان هم فرمودند:
«امير! هرگز گوشت و خونم تا به حال به شراب آلوده نگشته است [از نوشيدن شراب] مرا معاف بدار.» او هم صرف نظر کرد. تا انتهاي جريان که البتّه نکات جالب توجّه ديگري هم در اين جريان وجود دارد که در اينجا فرصت و مجال طرح آنها نيست.9
پيشگويي پنجم: شورش صاحبالزّنج
از جمله احاديثي که در آنها صحبت از اين شخص شده است، حديثي است که پيش از اين از ابنعبّاس آورديم. جريان صاحبالزّنج و قومش در تاريخ از اين قرار ثبت شده است که وي شخصي بود که در سال 255ه .ق. (همزمان با ميلاد حضرت مهدي(عج)) قيام کرد. نامش علي بن محمّد بود و به رغم اينکه از حيث عقايد و تفکّرات با اهل بيت(ع) اختلاف داشت، گمان ميکرد که از علويان است. طيّ مدّت 15 سال در جامعه چنان فسادي به راه انداخت که نهايتاً در سال 270ه .ق. دستش را به قتل عام مردم آلوده کرد. وي علاوه بر انتساب خويش به علويان، عمده مطلبي که در شورش خود روي آن تکيه ميکرد، اين بود به طور اساسي به کارگران و طبقة زحمتکش جامعه، خصوصاً بندگان و غلامان تحت سرپرستي ديگران نظر داشت و از اين جهت به وي صاحبالزّنج يا سرور بندگان لقب داده بودند.10 فساد زيادي در جامعة اسلامي به پا کرد و دولت عبّاسي را به شدّت به زحمت انداخت و ساکنان بصره و بسياري ديگر از شهرها را با قتل و غارت و سرگرداني تحت فشار قرار داد. اين واقعة تاريخي هم خود دليل بزرگي براي صدق حديث و گويندة آن است.
پيشگويي ششم: ظهور علم در شهر «قم»
از جمله احاديث نقل شده ذيل اين عنوان، حديث زير ميباشد که از امام صادق(ع) روايت شده که فرمودند:
««کوفه» از [حضور] مؤمنان خالي خواهد شد و علم از آن رخت برخواهد بست؛ همانند ماري که به سوراخ (لانة) خويش خزيده باشد سپس در شهري که به آن قم ميگويند، نمايان ميشود و آنجا معدن علم و فضل ميگردد به طوري که هيچ مستضعفي از لحاظ ديني روي زمين باقي نميماند. حتّي عروسان حجلهنشين که اين جريان نزديک ظهور قائم(عج) ميباشد...»11
اين موضوع در دهة گذشته پيش آمده است و عظمت امامان(ع) را زماني متوجّه ميشويم که بدانيم امام از ظهور علم ديني در قم در حالتي خبر ميدهند که حتّي موقعيت مکاني اين شهر در زمان ايشان هنوز ناشناخته بود و ساکنان آن هم بتپرست و آتشپرست بودند و پس از گذشت قريب 1200 سال، اين شهر مرکز مطالعات و شهر علم شيعه گشت.
اين حديث را در اينجا از اين جهت ذکر کرديم که صراحتاً به هجرت علم از کوفه (نجف اشرف) به شهر قم، بيش از قيام حضرت حجّت(عج) به جهت ستمهاي پادشاه و کشتار و رانده شدن علما (از آن ديار) اشاره ميکند.
بسياري از حوادث و پيشگوييهاي معصومان(ع) تا به حال در تاريخ رخ داده است؛ برخي از آنها را با هم مرور ميکنيم:
امام باقر(ع) در روايتي به جابر بن يزيد جعفي ميفرمايند:
«جابر! از زمين تکان نخور و هيچ دست و پا مزن تا اينکه اين نشانههايي را که ميگويم، مشاهده کني؛ [البتّه] اگر آنها را درک کني: اوّلين آنها اختلاف بنيعبّاس است که من نميبينم؛ بلکه تو آن را درک کني؛ ولي پس از مرگم از قول من اين مطلب را نقل کن [و به ديگران بگو] و منادي که از آسمان ندا دهد و صدايي که از پيروزي حکايت ميکند، از سمت «دمشق» به شما برسد. قريهاي (ده يا شهر) در «شام» که به «جابيه» مشهور است،
در زمين فرو برود، بخش سمت راست مسجد دمشق فرو بريزد، از دينبرگشتگاني از جانب ترکها سر به شورش بردارند و آشوبي هم از ناحية «روم» به دنبال آن آيد، برادران ترک هم آنقدر ميآيند تا به جزيره ميرسند و از دينبرگشتگان هم به سوي روم حرکت ميکنند تا اينکه به «رمله» ميرسند. جابر! آن سال غرب در کلّ زمين اختلاف زيادي ميپراکند و اوّل مغربزمين، شام است...»12
پینوشتها:
پانویسهای این مقاله
- •
تمامي نشانههاي ظهور در اصل، نوعي خبر دادن از آينده به حساب ميآيند که اين خبر دادن از آينده هم تنها با عنايت خداوند علاّمالغيوب و از طريق وحي، الهام يا ديگر راهها و با يک يا چند واسطه که شرايط نيل بدين منظور را فراهم کنند، ممکن خواهد بود؛ چنانکه پيامبر(ص) و پس از ايشان ائمّه(ع)، از اين ويژگي برخوردار بودهاند. اين عقيده از نظر اسلامي، مسئلة ثابتشدهاي است و در «قرآن کريم» هم چنين آمده است که:
«[خداوند] داناي غيب است و تنها آنها که مورد رضايت و پسند رسول باشند، از آن باخبر ميشوند.»1
از همينرو است که شخص معصوم(ع) از حوادث آينده خبر داشته و ميتواند الآن از وقوع آن در آينده خبر دهد.
اگر بخواهيم حوادث يا علاماتي را که روايات از وقوع آنها پيش از ظهور خبر دادهاند و مدّتها پيش از ظهور اتّفاق ميافتند، از نشانههاي ظهور بدانيم، بايد توجّه داشته باشيم که معصومان(ع)، برخي از حوادث بزرگ و قابل توجّهي را که پيشاپيش از وقوع آنها به کمک وحي و الهام مطلّع بودهاند، مرتبط با ظهور معرفي ميکردهاند تا نسل معاصر آن حوادث و آنها که پس از چنين جرياناتي زندگي ميکنند، به صدق پيشگوييهاي اين اخبار توسط معصومان(ع) پي ببرند و نسبت به وقوع ديگر حوادث، اطمينان نسبي و قلبي پيدا کنند و چشم انتظار ديگر جريانات و در نهايت ظهور حضرت مهدي(عج) باشند. به عبارت ديگر، هرچه نشانههايي که مرتبط با ظهور عنوان شدهاند بيشتر محقّق شوند، بينندگان و شنوندگان اين اخبار، از يک سو، از صدق اينها به صدق ديگر اخبار که هنوز رخ ندادهاند پي ميبرند و از سوي ديگر، انتظار و التهاب قلبي آنها به اميد ديدار آن يار سفر کرده شدّت مييابد.
آن دسته از حوادثي هم که بلافاصله قبل از ظهور اتّفاق ميافتند، از اين جهت بر ظهور دلالت ميکنند که خداوند متعال اين حوادث را به عنوان نشانههاي ظهور و براي جلب نظر مردم، خصوصاً جمعيتي از مؤمنان مخلص و منتظر که چشمانتظار ديدار فجر مقدّس هستند، محقّق ميکند. از اينرو بعضي از علاماتي که محدودة زماني مشخّصي دارند، دالّ بر ظهور بيان شدهاند.
به عبارت بهتر ميتوان گفت بعضي از اخباري که معصومان(ع) فرموده و اهل حديث آنها را در کتابها و منابع حديثي خويش ثبت کردهاند، به عنوان اينکه پيش از آن حادثة محبوب و مطلوب رخ خواهد داد و جريان خاصّ آن خبر تا کنون رخ داده و يقيناً چنين مطلبي پس از نگارش آن منبع حديثي به آن اضافه نشده، بهترين دليل براي صدق اينگونه احاديث است و به طور ضمني، وجود حضرت مهدي(عج) را اثبات ميکنند.
برخي از حوادثي که احاديث پيشاپيش از رخ دادن آنها خبر دادهاند و وقوعشان در کتب تاريخي پس از گذشت سالها به ثبت رسيده، (پيشگوييهاي مطابق واقع ايشان) از اين قرار است:
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
پيامبراکرم(ص) و ائمّة طاهرين(ع) دربارة ويژگيهاي حکومت بنيعبّاس از جهت منحرف شدن آنها به سمت فساد و خروجشان از مسير حق خبر دادهاند.
عبدالله بن عبّاس ميگويد که پيامبراکرم(ص) به پدرم فرمودند:
«عبّاس! واي بر فرزندان من از دست فرزندان تو و واي بر فرزندان تو از فرزندان من!» پدرم هم به ايشان عرض کرد: «يا رسولالله! آيا دستور ميدهيد که از زنان کنارهگيري کنم؟» حضرت فرمودند:
«علم خداوند انجام يافته است و قابل تغيير نيست و انجام و تحقّق امور به دست اوست و فرزندانم به اين امر مبتلا خواهند شد.»2
به خوبي ميدانيم که دولت بنيعبّاس چه بر سر ائمّه(ع) و ديگر فرزندان رسول اکرم(ص) در طول تاريخ آوردند و چه آوارگيها، تعقيبها و دستگير شدنها و ستمهايي که از آنها چشيدند. آنها که ميخواهند اطّلاعات بيشتري در اينباره داشته باشند ميتوانند به کتاب «مقاتل الطالبين» نوشتة ابيالفرج اصفهاني مراجعه کنند. مضاف بر اين در برخي از روايات از فروپاشي حکومت بنيعبّاس و از بين رفتن آنها خبر داده شده است؛ مثلاً امام باقر(ع) در حديثي ميفرمايند:
«... سپس بنيعبّاس به سلطنت ميرسند و همواره در عيش و نشاط حکومت و وفور خوشيها خواهند بود تا اينکه در ميان آنها اختلاف ميافتد و پس از آنکه دچار اختلاف شدند، حکومت را از کف ميدهند.»3
لازم است به ياد داشته باشيم امام باقر(ع) پيش از زوال سلسلة بنياميّه به شهادت رسيدند و 18 سال بعد، عبّاسيان بر مسلمانان مسلّط شدند.4
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در ادامة حديثي که از امام باقر(ع) نقل کرديم، حضرت فرمودند:
«و اهل مشرق و مغرب دچار اختلاف ميشوند.»5
که نمونههاي بسياري براي اين اختلاف در طول تاريخ ميتوان يافت؛ مانند اختلاف اهل مشرق و مغرب براي تعيين مرزهاي کشورهاي اسلامي که اين مسئله سابقة طولاني در ميان مسلمانان دارد؛ به طوري که عبّاسيان بر مشرق حکومت ميکردند و حکمرانان اموي بر مغرب يا همة «اندلس» اسلامي يا اينکه در شمال «آفريقا»
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. سورة جن (73)، آيات 27 و 26.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. «بشار\الاسلام»، ص 11.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. «الغيبـ[»، ص 175.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. «بشار\الاسلام»، ص 5.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. «تاريخ الغيبـ[ الکبري»، ص 450.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. ر.ک: «تاريخ الغيبـ[ الکبري»، ص 59.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. «تاريخ الغيبـ[ الصغري»، ص72.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. «منتخبالأثر»، ص 443؛ اميني، ابراهيم، «حوارات حول المنقذ (دادگستر جهان)»، ص 296؛ «يوم الخلاص»، ص 480.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
12. «الغيبـ[ نعماني»، ص 187؛ «بحار الانوار»، ج 52، ص237.
منبع: الساده، مجتبی، «شش ماه پایانی»، ترجمه محمود مطّهرینیا، تهران، موعود عصر(عج)، 1395، صص 25-49.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑