بانوانی از بهشت

زنان قهرمان در تاریخ اسلام(بخش دوم)

ابوشاکر مسلم

سردار زنان اهل بهشت

سلیمان اشقر در کتاب «کاوشی پیرامون بهشت و دوزخ»، صفحة 231 می‏نویسد:

بزرگترین زنان کسانی هستند که وارد بهشت می‏شوند و زنان اهل بهشت میان همدیگر برتری‏طلبی می‏کنند و سردار بانوان اهل بهشت، خدیجه، فاطمه، مریم و آسیه هستند.

در حدیث صحیحی از ابن عبّاس روایت شده که رسول‏الله(ص) روی زمین چهار خط را ترسیم نمودند و سپس فرمودند: «آیا می‏دانید اینها چه هستند؟» اصحاب فرمودند: الله و رسولش بهتر می‏دانند. فرمودند:

«بهترین زنان اهل بهشت خدیجه دختر خویلد، فاطمه دختر محمّد، مریم دختر عمران و آسیه دختر مزاحم، همسر فرعون هستند.»

آری. مریم؟عها؟ و خدیجه؟عها؟ برترین این چهار زن هستند. در «صحیح بخاری» از علی بن ابیطالب(ع) روایت شده که رسول الله(ص) فرمودند:

«بهترین بانوان بهشت مریم و بهترین بانوان بهشت خدیجه هستند.»1

مریم نخستین سردار بانوان بهشت است و به طور اطلاق برترین زنان است. طبرانی با سند صحیح مطابق با شرایط امام مسلم از جابر نقل می‏کند که رسول‏الله(ص) فرمودند:

«سردار بانوان بهشت بعد از مریم دختر عمران، فاطمه، خدیجه و آسیه همسر فرعون هستند.»2

و اینکه مریم دختر عمران به طور کلّی بهترین زنان است، به نصّ «قرآن» ثابت است:

«(توحضور نداشتی) هنگامی که فرشتگان گفتند: ای مریم! الله تو را برگزیده و پاکیزه داشته است و تو را بر همة زنان جهان برتری داده است.»3

چرا چنین نباشد؛ حال آنکه واضح و روشن بیان داشته که او را پذیرفته است:

«الله، او (یعنی مریم) را به طرز نیکویی پذیرفت و به طرز شایسته‏ای (نهال وجود) او را رویانید (و پرورش داد) و زکریّا (شوهرخالة او) را سرپرست او کرد.»4

آری. این چهار بانو نمونه و الگوی کاملی برای بانوان نیکو و شایسته هستند. خداوند مریم دختر عمران را چنین توصیف می‏کند:

«همچنین الله (از میان مؤمنان، دومین الگو) مریم دختر عمران را مثل زده است که دامن به گناه نیالود و خود را پاک نگاه داشت و ما از روح متعلّق به خود در آن دمیدیم و او سخنان پروردگارش و کتاب‏هایش را تصدیق کرد و از زمرة مطیعان و فرمانبرداران الله بود.»5

خدیجه صدّیقه کسی بود که بدون تأمّل و تردید به پیامبر(ص) ایمان آورد و به کمک او شتافت و با مال و جان خود رسول الله(ص) را یاری و الله در حیات وی او را به ساختمان‏های مجلّلی در بهشت نوید داد؛ منزلی که هیچ‏گونه سر و صدا و خستگی در آن وجود ندارد. در «صحیح بخاری» از ابوهریره روایت شده که:

جبرئیل نزد رسول‏الله(ص) آمد و گفت:

«ای رسول الله! این خدیجه است که با ظرفی شوربا و طعام دارد نزد شما می‏آید. هرگاه نزد شما آمد از طرف پروردگار و از طرف من به او سلام ابلاغ دارید و نوید خانه‏ای در بهشت به او بده که در آن نه سر و صدایی وجود دارد و نه انسان از نشستن در آن احساس خستگی می‏کند.»

از عایشه روایت شده که گفت:

به اندازة خدیجه بر هیچ زنی از زنان پیامبر(ص) رشک نبردم؛ در حالی که هرگز او را ندیدم؛ لیکن رسول الله(ص) بسیار از وی یاد می‏نمود و بسا می‏شد که گوسفندی را کشته و اعضای آن را قطعه قطعه نموده، به دوستان خدیجه می‏فرستادند و من چه بسا به ایشان می‏گفتم: گویی جز خدیجه هیچ زنی وجود نداشته است و می‏فرمود:

«همانا او چنین بود و چنان بود و من از او اولاد داشتم.»

در روایتی آمده آن حضرت(ص) گوسفند را کشته و از آن برای دوستان خدیجه؟عها؟

می‏فرستادند.6

آسیه همسر فرعون، دنیا و نعمت‏های دنیوی در نظر او بی ارزش بود، منکر خدایی فرعون شد و فرعون او را عذاب داد و او صبر کرد تا اینکه روحش به سوی خدای عزّ و جلّ پرواز کرد:

«و الله از میان مؤمنان، زن فرعون را مثل زده است. وقتی (از اوقات) گفت: پروردگارا! برای من در بهشت، نزد خودت خانه‏ای بنا کن و مرا از فرعون و کارهایش رهایی بخش و از این مردمان ستمکار نجات بده.»7

و یکی از آن زنان فاطمه؟عها؟ است. فاطمه زهرا؟عها؟ دختر پیامبر(ص)، زنی صبور، محتسب، متّقی، پرهیزگار و شاخه‏ای از درخت پاک نبوّت و مربّی جامعة بشری است.

و هرکس در نقش قدم مریم، آسیه، خدیجه و فاطمه رود نیز در پهلوی اینها در بهشت قرار خواهد گرفت.

صفات زنان نمونه و بهشتی در قرآن

الله تعالی در جاهای مختلفی از قرآن، نمونه‏های زنان بهشتی را ذکر می‏کند. اینک مختصراً آنان را ذکر خواهیم کرد:

1. «مسلمات»:8 زنان مسلمان، یعنی تسلیم فرمان الله؛

2. «مؤمنات»:9 زنان مؤمن به الله و روز جزا؛

3. «قانتات»:10 زنان مطیع الله؛

4. «الصّادقات»:11 زنان راستگو و راست‏کردار و راست‏پندار؛

5. «خاشعات»:12 زنان فروتن و فرمانبر الله؛

6. «متصدّقات»:13 زنان صدقه‏دهنده و بخشایشگر؛

7. «صائمات»:14 زنان روزه‏دار؛

8. «ذّاکرات»:15 زنانی که الله را زیاد یاد می‏کنند؛

9. «صّابرات»:16 زنان صابر شکیبا؛

10. «تائبات»:17 زنان توبه‏کننده؛

11. «عابدات»:18 زنان عبادت‏کننده؛

12. «سائحات»:19 زنان مهاجر به سوی الله؛

13. «ثیّبات»:20 زنان نیکوکار؛

14. «حافظات»:21 زنانی که پاسدار حیا و عفّتشان هستند.

با توجّه به صفاتی که ذکر شد، درمی‏یابیم که زن در کمالات و درک مدارج عالی اخلاق، هیچ تفاوتی با مرد ندارد؛ بلکه اسلام زن را مانند مرد از روح کامل انسانی و اراده و اختیار برخوردار کرده است. لذا هر دو را در یک صف قرار داده و در یک مسیر هدایت کرده است.

قرآن کریم گاه خطاب‏های «يا أَيُّهَا الَّذين» و «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا» (بدون در نظر گرفتن جنسیت) هر دو را به صورت یکسان مخاطب قرار داده است و برنامه‏های تربیتی و اجتماعی را برای هر دو لازم شمرده است. گاهی اوقات هم او را به صراحت در کنار مردان قرار داده است:

«هرکس که ایمان داشته باشد و عمل صالحی انجام دهد، مرد باشد یا زن، داخل بهشت می‏شود.»22

و نیز:

«هر مرد و زنی که ایمان داشته باشند و عمل صالح انجام دهند، به آنان زندگی پاکیزه می‏بخشیم و به آنان پاداشی بهتر از کردارشان عطا خواهیم کرد.»23

در اینجا تصریح شده است که هریک از زن و مرد می‏توانند با اجرای برنامه‏های اسلام، به تکامل معنوی و مادّی برسند و به حیاتی طیّبه که سراسر آرامش است، گام نهند. زن مانند مرد در برنامه‏های اسلامی به تمام معنا مستقل و آزاد است. قرآن می‏فرماید:

«هرکس (چه زن و چه مرد) در گرو کاری است که انجام داده است.»24

و نیز می‏فرماید:

«مردان از آنچه کسب کرده‏اند، بهره می‏برند و زنان نیز از آنچه کسب کرده‏اند، بهره‏مند می‏شوند.»25

بنابراین از نظر جنبه‏های انسانی و کمالات معنوی هیچ فرقی بین زن و مرد نیست و اگر در مسائل حقوقی تفاوت‏هایی بین زن و مرد دیده می‏شود، هرکدام دلیل خاصّی دارد که در جای خود باید طرح شود.26

تربیت زنان، تربیت امّت است

امام طاووس27 معتقد بود که اهتمام ورزیدن به خواهران از جهاد در راه خدا بهتر است؛28 چون هرگاه دختران را تربیت نمودی، آنان یک جامعه را تربیت می‏کنند. خیلی از علمای سلف و معاصر،29 عقیدة توحید را در قدم نخست برای زنان تعلیم دادند و وقت بیشتر را صرف تعلیم آنان کردند. پس در دعوت کامیاب شدند.

علّامه و مصلح الجزائری عبدالحمید بن بادیس؟ره؟30 می‏گوید:

اگر تو پسری را آموزش دهی فقط یک نفر را تعلیم دادی، امّا اگر دختری را آموزش دهی،‏در واقع یک امّت را تعلیم دادی.

علّامه مودودی می‏گوید:

اسلام نه تنها به زن اجازه داده تا علوم دینی و اجتماعی را بیاموزد، بلکه او را تشویق و تمجید نیز نموده است و تعلیم و تربیت زن را مانند تعلیم و تربیت

مرد حتمی و لازم می‏داند. در زمان حیات پیامبر(ص) زنان مسائل دینی و اخلاقی را مانند مردان از وی یاد می‏گرفتند و پیامبر اکرم(ص) برای زنان وقت معیّنی را تعیین کرده بودند که در آن ساعات، زنان برای تعلیم و آموختن حاضر می‏شدند. همسران مطهّر آن حضرت و به خصوص عایشه به منزلة معلّمانی بودند که نه تنها زنان، بلکه مردان نیز از آنان مسائل دینی را می‏آموختند و بزرگان صحابه و تابعین، از آنها تفسیر، حدیث و فقه یاد می‏گرفتند. این تعلیم تنها به زنان آزاد و اشراف منحصر نبود؛ بلکه پیامبر(ص) امر می‏کرد تا کنیزان را هم تعلیم دهند؛ چنانچه در حدیث شریف آمده است: «اگر کسی کنیزی داشته باشد و تعلیم و تربیت او را به خوبی انجام دهد و به بهترین علوم و آداب او را آراسته کند، سپس او را آزاد ساخته و با وی ازدواج کند، خداوند به او دو پاداش می‏دهد.»31

از اینجا معلوم می‏شود که اسلام در تعلیم و تربیت بین زن و مرد هیچ فرق و امتیازی قائل نیست؛ ولی بدون شک در نوع و چگونگی تربیت آنها فرق می‏گذارد و لذا تعلیم و تربیت زن در اسلام آن است که او را به عنوان یک زن الگو و نمونه، مربّی و مدیر خانه تربیت کند و در صورتی که محلّ تلاش و فعّالیت زن خانه باشد، پس بر او واجب است به خصوص علومی را بیاموزد که در محیط خانه مفید باشد. بعد از آن علومی را کسب کند که به وی انسانیت، تهذیب اخلاق و وسعت نظر را آموزش می‏دهد؛ لذا از جمله واجبات این است که هر مسلمان از چنین تعلیم و تربیت بهره‏مند گردد، بعد از آن اگر خداوند به زنی عقل بلند و فکر عالی و بالاتر از حدّ طبیعی اعطا کرده باشد و او بخواهد که غیر از علوم مذکور علوم و فنون دیگری را بیاموزد، پس اسلام مانع نمی‏شود؛ ولی به شرطی که حدودی را که شریعت وضع کرده، رعایت کند.32

پی‏نوشت‏ها