رمزگشایی از لقب سِر و نشان شوالیه‏گری عبدالبهاء

بهائیان در توجیه عدم حمایت «بیت العدل» [شورای بین‏المللی فرقة بهائی و بالاترین مقام تصمیم‏گیری در این فرقه] از تمامیت ارضی «ایران» و عدم محکومیت تجاوز نظامی صدّام به ایران، تأکید می‏کنند که: بیت‏العدل یک نهاد غیر ایرانی است.

شوالیه‏گری عبدالبهاء اگر چنین است، چگونه یک نهاد غیر ایرانی، که کمترین تعلّقی به ایران و ایرانی بودن ندارد و در قبال تجزیة «خوزستان» و نابودی مردم ایران حدّاقل به کلّی بی‏تفاوت است، به خود اجازه می‏دهد برای مقدّرات ایران و ایرانیان تصمیم‏گیری کند و مثلاً به پیروان خود دستور دهد که با این حکومت [رژیم پهلوی] مماشات و تقیّه و دوستی کنید و با آن حکومت [جمهوری اسلامی] در ستیز قرار بگیرید و برای آشکارسازی و ایجاد ضوضاء و کیس حقوق بشر تلاش کنید؟

چگونه پیروان چنین بیت العدلی به خود اجازه می‏دهند از ایران‏دوستی و ایرانی بودن و تعلّق ایرانی سخن بگویند؟! در جنگی عادلانه و تدافعی که حتّی برخی گروه‏های مارکسیستی و آتئیست [ملحد، ناباورمند به خداوند]، با انگیزة دفاع از ایران نه جمهوری اسلامی، اعضای خود را به حضور در آن فراخواندند، چگونه و چرا بیت العدل کمترین تعلّقی به دفاع از ایران نشان نداد؟

اگر طبق ادّعای بهائیان، رهبران فرقة بهائی (بهاء و عبدالبهاء و شوقی) و هم‏اکنون بیت العدل، در قبال همة جنگ‏ها بی‏تفاوت هستند و اهل صلح و صفا، رویّة مرکزیت بهائیت در دوران جنگ اوّل جهانی را چگونه توجیه می‏کنند که عبّاس افندی به خدمات فراوان به سود «بریتانیا» مشغول بود و به این دلیل بعد از جنگ نشان شهسوار امپراتوری بریتانیا را دریافت کرد؟

آیا این درست است که در دوران جنگ اوّل جهانی که قحطی شدید و کمبود گندم بخش مهمّی از جمعیت ایران را نابود کرد، برخی خاندان‏های ثروتمند بهائی به تأمین خوار و بار و آذوقه برای ارتش بریتانیا اشتغال داشتند؟

آیا این درست است که در دوران جنگ اوّل جهانی، فرقة بهائی در سرزمین «فلسطین» به عنوان یکی از شبکه‏های جاسوسی استعمار بریتانیا و شرکای یهودی آن، علیه «روسیه» و «عثمانی»، عمل می‏کرد؟

و این اقدامات کار را بدان‏جا رسانید که در اواخر جنگ، جمال پاشا، فرماندة کلّ قشون عثمانی، تصمیم گرفت عبّاس افندی را اعدام کند و اماکن بهائیان در «حیفا» و «عکا» را منهدم نماید که به سبب شکست عثمانی در جنگ، این اقدامات عملی نشد.

به دلیل همین کمک‏ها بود که پس از پایان جنگ، نشان شهسوار امپراتوری بریتانیا به عبدالبهاء اعطا شد. به نوشتة شوقی افندی1 دولت انگلستان به حمایت جدّی از بهائیان برخاست و لرد بالفور، وزیر امور خارجة بریتانیا، طیّ تلگرافی به ژنرال النّبی، فرماندة ارتش بریتانیا در فلسطین، تأکید کرد: به جمیع قوا در حفظ و صیانت حضرت عبدالبهاء و عائله و دوستان آن حضرت بکوشند.

شوقی در همان کتاب2 می‏نویسد: سِر وینستون چرچیل، وزیر مستعمرات بریتانیا، به محض شنیدن خبر درگذشت عبّاس افندی به سِر هربرت ساموئل، کمیسر عالی بریتانیا در فلسطین که او را مندوب سامی می‏گفتند، تلگراف کرد و مراتب تسلیت دولت بریتانیا را به جامعة بهائی ابلاغ نمود.3

و به پاس این خدمات در جنگ اوّل جهانی بود که سِر هربرت ساموئل و سِر رونالد استورز، مأمور سیاسی بریتانیا در فلسطین، در تشییع جنازة عبدالبهاء شرکت کردند.4

در سال ۱۹۲۰م. سِر هربرت ساموئل به عنوان اوّلین کمیسر عالی فلسطین در این خطّه مستقر شد. او به عنوان اوّلین وزیر دولت بریتانیا شناخته می‏شود که رسماً یهودی بود. خاندان ساموئل مونتاگ (مونتیگو) از سران صهیونیسم به شمار می‏روند. در دوران حکومت ساموئل بر فلسطین بود که پایه‏های تأسیس دولت اسرائیل در پایان جنگ جهانی دوم استوار شد. تمامی منابع تاریخی متّفق هستند که

ساموئل رابطة ویژه با رهبران فرقة بهائی و شخص عبّاس افندی (عبدالبهاء) داشت.

بهائیان برای توجیه اعطای مقام شهسواری (شوالیه‏گری) به عبدالبهاء مکرّر به اعطای این نشان به علّامه اقبال لاهوری5 استناد می‏کنند. می‏دانیم اقبال در زمانی که «هند» هنوز استقلال نیافته و جزو امپراتوری بریتانیا بود، به پاس خدمات ادبی و اشعارش نشان شهسواری دریافت کرد.6

با وجود این، توجّه نمی‏شود که نشان‏های شهسواری تفاوت‏های اساسی دارد. برخی نشان‏هاست که به پاس خدمات سیاسی و اقتصادی به امپراتوری بریتانیا اعطا می‏شود و برخی نشان‏ها به پاس خدمات علمی و هنری؛ نشانی که به علّامه اقبال اعطا شد نایت بچلر (Knight Bachelor) بود که معادل فارسی مناسبی برای آن هنوز به ذهن نرسیده؛ مثل بچلر او آرت. علامت اختصاری این نشان KB است. دارندة نشان فوق هرچند عنوان سِر را به کار می‏برد؛ ولی عضو هیچ طریقت وابسته به دربار بریتانیا نیست.7

نشانی که به عبدالبهاء اعطا شد، شهسوار فرماندة امپراتوری بریتانیا بود که علامت اختصاری آن، KBE است. دارندة این نشان عضو طریقتی است به نام طریقت امپراتوری بریتانیا که پادشاه یا ملکة بریتانیا، عالی‏ترین مقام آن به شمار می‏رود و خود وی یا فرد منصوب از سوی او استاد اعظم آن است. طریقت امپراتوری بریتانیا تداوم طریقت‏های شهسواری (شوالیه‏گری) قرون وسطی است.8

عضو طریقت امپراتوری بریتانیا، طبق سنّت قدیمی طریقت‏های شهسواری که حتماً در فیلم‏ها دیده‏اید، مقیّد است به وفاداری به طریقت و اطاعت از رهبر و استاد اعظم طریقت. این همان نشانی است که در سال ۱۹۷۳م./ ۱۳۵۲ه‍.ش. به سِر شاپور ریپورتر اعطا شد؛ هم به پاس نقش مؤثّر وی در انعقاد قراردادهای کلان نظامی میان ایران و بریتانیا که اعلام شد و هم به پاس فعّالیت‏های طولانی اطّلاعاتی او در ایران که رسماً اعلام نشد.

در مقابل، بسیاری شخصیت‏های بزرگ فرهنگی و علمی را می‏شناسیم که نشان نایت بچلر دریافت کرده‏اند؛ بی آنکه عضو طریقت امپراتوری بریتانیا باشند.

به هر روی، علّامه اقبال لاهوری بیش از هر چیز، ادیب و شاعری بزرگ و پرشور بود؛ نه سیاستمداری برجسته. در رسالة «اقبال لاهوری، نریمان پارسی و صعود سلطنت پهلوی»9 شخصیت اقبال توصیف شده و بر اساس مکاتبات اقبال با غلام‏عبّاس آرام که در آن زمان کارمند سفارت ایران در هند بود و سپس وزیر خارجة نامدار حکومت پهلوی شد، سادگی اقبال در مسائل سیاسی را نشان داده است:

غلام‏عبّاس آرام که نام او نشان از ارادت عمیق خانوادگی به عبّاس افندی (عبدالبهاء) دارد (غلام + عبّاس)، بهائی بود. او پسر یک بهائی به نام ملّا علیرضا پسر استاد احمد عصار است که در شب پنجشنبه ۵ ذیحجه ۱۳۲۱ه‍.ق. در «یزد» کشته شد. تحصیلاتش را تحت کفالت انگلیسی‏ها در مدرسة میسیونرهای انگلیسی یزد آغاز کرد و سپس توسط انگلیسی‏ها به هند اعزام شد.

فریدون آدمیت (مورّخ نامدار که کارمند بلندپایة وزارت خارجه بود و به سبب مخالفت با جدایی «بحرین» و نامة تندی که در این زمینه به امیرعبّاس هویدا نوشت، از وزارت‏خارجه کنار گذاشته شد)، غلام‏عبّاس آرام را خوب می‏شناخت. آدمیت در روز یکشنبه ۸ بهمن ۱۳۷۴ه‍.ش. در خانه‏اش، واقع در اوایل «خیابان مستوفی یوسف‏آباد» گفت:

عبّاس آرام اصلاً یزدی بود. پدرش در جریان کشتار بهائی‏های یزد کشته شد؛ همان جریانی که طیّ آن میرزا رضا قنّاد، پدر بزرگ هویدا، فرار کرد و به فلسطین نزد عبّاس افندی رفت. مادرش نیز مرده بود و آرام یتیم بزرگ شد. مدّتی مستخدم قشون انگلیس در کرمان بود و چکمه‏های سِر پرسی کاکس را تمیز می‏کرد. مدّتی در بیمارستان انگلیسی‏ها نظافتچی بود. سپس به هند رفت و وارد سفارت ایران شد و به‏تدریج رشد کرد.

اقبال چنان ساده و البتّه شیفتة ایران و زبان فارسی بود که صرفاً به خاطر اینکه غلام‏عبّاس آرام ایرانی و کارمند سفارت ایران بود به او اعتماد کرد و نامة محرمانة گشتاسب شاه نریمان، اندیشمند بزرگ پارسی (زرتشتی) هند، را برای او فرستاد. به گمان من، این نامه عامل مرگ نابه‏هنگام نریمان بود؛ یعنی ارتباطات نریمان با اقبال و فعّالیت‏های نریمان چنان زرسالاران پارسی یا سرویس اطّلاعاتی بریتانیا را به هراس انداخت که بی سر و صدا کلک او را کندند.

در این مقاله خود نوشتم: نریمان در ۴ آوریل ۱۹۳۳م.، ۹ ماه پس از ارسال نامة فوق به اقبال، در ۶۰ سالگی درگذشت؛ در حالی که هنوز برای ادامة زندگی جوان و در اوج شکوفایی علمی و شهامت مدنی بود.

در نتیجه نشانی که به اقبال به عنوان یک متفکّر و ادیب بزرگ امپراتوری بریتانیا اعطا شد، مشابه نشان‏هایی است که امروزه در بریتانیا به کارگردانان و نویسندگان بزرگ اعطا می‏شود و فاقد بار سیاسی است و دارندة این نشان عضو هیچ طریقت و فرقة خاصّی نیست؛ یک نشان شهسواری اسمی و افتخاری است؛ و لاغیر.

امّا نشانی که به عبدالبهاء اعطا شد، وی را عضو یک فرقه یا طریقت شهسواری صلیبی می‏کند که تابع فرمانروای بریتانیا و استاد اعظم فرقه است. این است تفاوت این دو نشان.

در زمان اعطای مقام شهسواری به عبدالبهاء، فلسطین یکی از سرزمین‏های تحت اشغال ارتش بریتانیا بود و اعطای این مقام به فردی که تابعیت امپراتوری بریتانیا را نداشت، ناموجّه است.

در ۱۷ سپتامبر ۱۹۱۸م. ژنرال ادموند النّبی، فرماندة قشون بریتانیا و لرد النّبی بعدی،10 حملة نهایی خود را آغاز کرد و نیروهای عثمانی و «آلمان» را از فلسطین و «سوریه» بیرون راند. از این زمان فلسطین در اشغال ارتش بریتانیا قرار گرفت.

در روزهای ۱۹ تا ۲۶ آوریل ۱۹۲۰م. در «سن رموی ایتالیا» کنفرانس سران قدرت‏های پیروزمند در جنگ برگزار شد. هدف از این کنفرانس تقسیم میراث عثمانی و به

اجرا درآوردن قرارهای سرّی زمان جنگ به منظور فروپاشی امپراتوری عثمانی بود. برخی مصوبات کنفرانس سن رمو این‏گونه است:

- سوریه تحت قیمومیت «فرانسه» قرار گیرد؛

- «عربستان» به خاندان آل‏سعود واگذار شود؛

- فلسطین و «بین النّهرین» تحت قیمومیت بریتانیا قرار گیرد؛

- «ارمنستان» مستقل شود؛

- ارتش عثمانی به حدّاکثر پنجاه هزار نفر کاهش یابد و خدمت اجباری سربازی در این کشور ملغی شود؛

- نیروهای دریایی و هوایی عثمانی منحل شود؛

- و...

تمهید برای تأسیس دولت یهود در فلسطین، یکی از مهم‏ترین نتایج این کنفرانس بود و به این دلیل، سِر هربرت ساموئل که به یک خاندان نامدار یهودی بریتانیا تعلّق داشت، به عنوان کمیسر عالی فلسطین به این خطّه اعزام شد.

این تصمیمات از سوی قدرت‏های پیروزمند در جنگ بود و طبعاً مورد قبول دولت عثمانی قرار نگرفت. سرانجام، پس از فشارهای فراوان، در ۱۰ اوت ۱۹۲۰م.. مصوّبات «کنفرانس سن رمو» به سلطان مسلوب‏الاختیار عثمانی تحمیل شد و به امضای او رسید.

از نظر حقوقی، قیمومیت بریتانیا بر فلسطین حدود دو سال بعد، در ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۲م.، با تصویب «جامعة ملل» (سازمان ملل متّحد امروز) شکل قانونی به خود گرفت و این امر در ۲۶ سپتامبر ۱۹۲۳م. به اجرا درآمد.

مقام شهسوار فرماندة امپراتوری بریتانیا یا KBE در ۲۷ آوریل ۱۹۲۰م. به عبدالبهاء اعطا شد و وی در ۲۸ نوامبر ۱۹۲۱م. درگذشت.11 به عبارت دیگر، درست یک روز پس از پایان کنفرانس سن رمو، عبّاس افندی شوالیه شد؛ در زمانی که دولت عثمانی مصوّبات کنفرانس سن رمو را تأیید نکرده و عبدالبهاء، مانند سایر مردم منطقة تحت اشغال بریتانیا در شرق «مدیترانه»، از نظر حقوقی تبعة عثمانی به شمار می‏رفت.

چرا دربار بریتانیا که می‏دانیم به شدّت مروّج سنن انضباطی انگلیسی است، خود را مجاز می‏داند به فردی که نه تنها تبعة امپراتوری بریتانیا نیست، بلکه تبعة دولت محارب با بریتانیاست (عثمانی)، مقام شهسواری اعطا کند؟

حتّی اگر در زمان اعطای مقام شهسواری امپراتوری بریتانیا به عبدالبهاء، فلسطین را تحت قیمومیت بریتانیا بدانیم، باز پرسش فوق قابل طرح است.

پس از تصویب جامعة ملل، فلسطین تحت قیمومیت بریتانیا بود؛ نه مستعمرة بریتانیا و جزو امپراتوری بریتانیا و سکنة فلسطین، اعمّ از مسلمان و مسیحی و یهودی، اتباع امپراتوری بریتانیا محسوب نمی‏شدند و از حقوق تابعیت برخوردار نبودند. چرا باید به فردی که تبعة امپراتوری بریتانیا نیست، مقام شهسواری اعطا شود؟

با توجّه به توضیحات فوق، این پرسش به جدّ مطرح است: آیا عبدالبهاء تبعة بریتانیا نبود؟

فردی مانند عبدالبهاء که خود را در مقام رهبر دینی قرار می‏دهد و دعاوی چنان بزرگی دارد، هرگز نباید عضو طریقتی شود که او را تابع رهبر و استاد اعظم آن طریقت کند. توجّه کنیم که حتّی لورنس عربستان، مأمور نامدار اطّلاعاتی بریتانیا در «حجاز»، حاضر به پذیرش نشان و مقام فوق نشد.

همان‏طور که گفتیم، به جز موارد خاص که تابع قواعد خاص است و نوع نشان نیز متفاوت است، کسانی نشان یا مقام شهسواری (شوالیه‏گری) دریافت می‏کنند، یعنی عضو طریقت امپراتوری بریتانیا می‏شوند که تبعة امپراتوری بریتانیا، یعنی بریتانیا و مستعمرات آن، باشند. عضویت در طریقت شهسواری فوق نیز مراتب مختلف دارد.

امروزه این اصل شامل کشورهای مشترک المنافع (commonwealth) می‏شود که سازمانی است از مستعمرات سابق بریتانیا به رهبری بریتانیا. در ساختار دولت بریتانیا امور مستعمرات را دو وزارتخانه اداره می‏کردند: «وزارت امور هندوستان» (ایندیا آفیس) و «وزارت امور مستعمرات» (کلنیال آفیس). با استقلال مستعمرات بریتانیا، وزارت امور هندوستان و وزارت امور مستعمرات به «وزارت امور کشورهای مشترک المنافع» تبدیل شدند. در سال ۱۹۶۸م. این وزارتخانه در وزارت امور خارجه ادغام شد و مجموعة جدید «وزارت امور خارجه و کشورهای مشترک المنافع» نام گرفت.12

در مورد عدم پذیرش مقام شهسواری از سوی لورنس عربستان ماجرا بسیار معروف است و حتّی در فیلم‏های سینمایی نشان داده شده.

سرهنگ توماس ادوارد لورنس، معروف به لورنس عربستان، افسر اطّلاعاتی بریتانیا در سرزمین‏های عربی «خاورمیانه»، در اعتراض به عدم تحقّق وعده‏های بریتانیا به خاندان هاشمی، وعده‏هایی که در زمان تحریک اعراب علیه عثمانی به ایشان داده بود، در اکتبر ۱۹۱۸مم. از پذیرش مقام شهسوار فرماندة امپراتوری بریتانیا استنکاف کرد. این همان عنوانی است که کمی بعد (۲۷ آوریل ۱۹۲۰م.) به عبدالبهاء اعطا شد و وی پذیرفت.

در سال‏های جنگ جهانی اوّل، سرهنگ لورنس و خانم گرترود بل، دو چهرة نامدار اطّلاعاتی بریتانیا در خاورمیانة عربی بودند و هر دو مدافع سرسخت سلطنت خاندان هاشمی و با حمایت ایشان بود که سرانجام خاندان هاشمی توانست در «عراق» و «اردن» به سلطنت دست یابد و ملک فیصل در عراق و امیر عبدالله در اردن حاکم شدند.

عبدالله، امیر اردن از خاندان هاشمی، در سال ۱۹۲۷م. مقام شهسواری را دریافت

کرد؛ ولی این گونه‏ای از شهسواری است که در ۷ ژوئن ۱۹۱۷م. برای اعطا به شخصیت‏هایی که تابع بریتانیا نیستند، وضع شد. این مقام GBE خوانده می‏شود و مخفّف Knight Grand Cross of the Order of the British Empire است و کسانی که این عنوان را دریافت می‏کنند، عضو افتخاری طریقت امپراتوری بریتانیا هستند و عضو کامل طریقت به‏شمار نمی‏روند.13 چرا این نشان به عبدالبهاء اعطا نشد؟

امروزه جلالة الملک السلطان حاجی حسن بولقیه، سلطان «برونئی» را می‏شناسیم که دارای عالی‏ترین رتبه‏ها در طریقت شهسواری امپراتوری بریتانیاست؛ رتبه‏هایی که هیچگاه به عبدالبهاء داده نشد. سِر حسن بولقیه به دلیل خدمات خود و پدرانش به کمپانی‏های بزرگ نفت و گاز، به ویژه مجتمع «رویال داچ شل»، دارای عناوین شامخ شهسوار حمام14 و شهسوار سن مایکل و سن جرج15 است. پرنس کریم آقاخان (آقاخان چهارم)، رهبر اسماعیلیه نیز از موقعیتی مشابه با سلطان برونئی برخوردار است. با وجود این، وضع این دو روشن است: برونئی مستعمرة سابق بریتانیا و عضو کنونی اتّحادیة کشورهای مشترک المنافع، به رهبری بریتانیا است. کریم آقاخان نیز تبعة بریتانیاست.16

به دلیل عضویت عبدالبهاء در طریقت امپراتوری بریتانیا، پس از مرگ روحیه ماکسول، همسر شوقی افندی، پرنس فیلیپ، شوهر ملکه الیزابت دوم، در مقام استاد اعظم طریقت فوق، شخصاً برای تسلیت در مراسم یادمان روحیه خانم حضور یافت.

پی‏نوشت‏ها