سلام بر ما

سیری در زیارت آل‏یاسین - قسمت چهارم

مرتضی مهدوی یگانه

سخن در مقدّمات «زیارت آل یاسین» بود. عرض شد که امام عصر؟عج؟ ابتدا هشدار و انذار دادند که شیعیان و دوستان اهل بیت؟عهم؟، باید اهل اندیشه باشید (لا لأمره تعقلون) یا از اولیای خدا بپذیرید (و لا من اولیائه تقبلون).

جملة بعدی امام عصر؟عج؟ این است: «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین؛ بر ما و بر بندگان صالح الهی سلام و درود باد!»

آیا این جمله (بعد از آن جمله) می‏تواند راز و رمزی داشته باشد؟ نمی‏دانیم؛ امّا تأمّل در آن، مطالبی را به ذهن القا می‏کند:

۱. اگر افراد صاحب اندیشه یا صاحب گوش شنوا از اولیاء باشند، مسیر صراط مستقیم و راه رشد و تعالی را با سلامت و درستی طی می‏کنند، از صلاح و شایستگی طرفی می‏بندند و مستحقّ درود و سلام می‏شوند؛

۲. القای دیگر آن است که این جمله شاید با جملات قبلی ارتباطی نداشته باشد؛ امّا با جملات بعد، یعنی ورود در متن زیارت مرتبط باشد؛ بدین معنا که برای آغاز زیارت و دخول در ساحت ادب، محبّت و ولایت امام عصر؟عج؟ در این زیارت، انسان باید با پاکی و سلامتی وارد شود؛ یعنی پاکی از گناه و سلامتی از رذایل؛ و الّا شایستگی این ورود را نخواهد داشت. پس امام عصر؟عج؟ لطف فرموده و قبل از آغاز زیارت، جلوه‏هایی از این پاکی و سلامتی را به دوستان زائر خود عطا می‏نماید تا آن صلاحیت برای آنان حاصل گردد؛

۳. وجه سوم شاید این باشد که انسان زائر، قبل از ورود به ساحت زیارت و عرض سلام بر امام؟عج؟، خود از طرف امام مورد عنایت قرار گرفته و گیرندة سلام می‏شود؛ چنان‏که در مورد توبه و ذکر همین‏گونه است. در مورد توبه، خداوند در آیة 118 سورة «توبه» می‏فرماید: «ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ لِیَتُوبُوا؛ خداوند بر آنان توجّه و توبه کرد تا آنان نیز توبه کنند.» بنابراین قبل از توبة عبد، توبه و توجّهی از سوی خداوند به آنان می‏شود و در مورد ذکر، در «دعای عرفة امام حسین(ع)» می‏خوانیم:

«الهی... اَنْتَ الذّاکِرُ قَبْلَ الذّاکِرینَ؛

بارالها! قبل از آنکه ذاکران تو را یاد کنند، این تویی که (آنان را) یاد می‏کنی.»

و چه بسا بتوان قاعده‏ای کلّی و سنّتی دائمی از این موارد استنباط کرد که اساساً قبل از هرگونه تعاملی از سوی بندگان با خداوند، خدای متعال است که به آنان عنایتی می‏فرماید تا آنها موفّق به آن تعامل گردند.

باری. از این منظر، شاید بتوان گفت پیش از آنکه در زیارت آل یاسین، زائر به

امام خود سلام کند، امام است که با گفتن جمله: «السلام علینا و علی عبادالله الصالحین» به آنان سلام می‏نماید.

البتّه این وجه، نکتة لطیف دیگری در خود نهفته دارد و آن، این است که کسانی مبادرت به خواندن زیارت آل یاسین کرده و متوجّه مولای خود امام عصر؟عج؟می‏شوند که در طیف عباد صالح خدا قرار دارند؛ زیرا امام؟عج؟ فرمودند: «سلام بر ما و بر عباد صالح خدا!»

به عبارت دیگر، توجّه به امام عصر؟عج؟ و خواندن زیارت آل یاسین، شایستگی و صلابت می‏طلبد؛ هرچند این توجّه و قرائت این زیارت، خود بر شایستگی و معنویت انسان می‏افزاید و این تعامل متقابل همچنان ادامه می‏یابد. هرچه باشد، سلام امام به زائر قبل از سلام زائر به امام، عنایتی از سوی ایشان به دوستان خویش است که زائر باید به عنوان معرفت حقایق و سپاسگزاری از امام خود، قدر آن را کاملاً بداند و قلباً بدان ارج نهد؛

۴. القای چهارمی هم می‏توان در نظر گرفت که: کسب هرگونه شایستگی و صلاحیتی، بدون توجّه به ساحت امامت و ولایت، امکان‏پذیر نیست. شاید امام؟عج؟ با ذکر «السلام علینا و علی عبادالله الصالحین» قبل از بیان متن روایت می‏خواهند بفرمایند: اگر می‏خواهید در زمرة بندگان صالح الهی قرار بگیرید، زیارت آل یاسین بخوانید، به امام خود توجّه کنید و به او سلام نمایید تا شایستة لطف الهی و نظر امام عصر؟عج؟ واقع شوید؛

۵. و سرانجام، وجه دیگر می‏تواند این باشد که سلام و صلوات الهی اوّلاً و مستقیماً مختصّ به امام معصوم (السلام علینا) و بندگان صالح الهی است (و علی عباد الله الصالحین)؛ امّا اگر کسانی مستقیماً در مسیر ولایت امام عصر؟عج؟ و اهل تسلیم شدن در مقابل او باشند، می‏توانند در مقام معیّت ایشان قرار گیرند؛ چنان‏که در آیة 69 سورة «نساء»، نعمت داده شده، به پیامبران، صدّیقان، شهدا و صالحان اختصاص یافته؛ امّا کسانی که خدا و رسول را اطاعت کنند، به مقام معیّت با آنان نایل می‏شوند.

بنابراین امام عصر؟عج؟ قبل از بیان متن زیارت می‏فرمایند: «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» تا اشاره بفرمایند سلام و صلوات اختصاص به ایشان دارد؛ امّا اگر کسی در مسیر سلام بر امام و تسلیم در برابر او باشد، قطعاً با امام خواهد بود و بی‏تردید هرکس تا آخر با امام باشد، سرانجامی نیکو، فرجامی خیر و عاقبتی خوش خواهد داشت.