علل مغضوب شدن یهود، قسمت هفتم

سخنان گناه‏آلود و نسبت‏های ناروا

آیاتی چند از «قرآن کریم» به یکی دیگر از گناهان بزرگ یهود اشاره دارد و آن، سخنان گناه‏آلود و نسبت‏های ناروا و جسارت آنها به خداوند، رسولان و ملائکه می‏باشد. این گناه موجب سرزنش آنها و برانگیختن غضب و لعن خداوند نسبت به آنها شد.

نسبت ناروا به خداوند

در قرآن مصداق‏های مختلف نسبت‏های ناروای یهود به خداوند مطرح شده است. همة این نسبت‏ها ناشی از دید مادّی آنها نسبت به خداوند است. برخی از این جسارت‏ها و نسبت‏های ناروا عبارتند از:

خداوند فرزند دارد!

«وَقَالَتِ الْیَهُودُ عُزَیْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَی الْمَسِیحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِکَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ یُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّی یُؤْفَکُونَ؛1

یهود گفتند که عزیر پسر خداست و نصارا گفتند که عیسی پسر خداست. این سخن همانند گفتار کسانی که پیش از این کافر بودند. خدا بکشدشان! به کجا باز می‏گردند؟»

در آیة قبل از این آیه، خداوند از عدم ایمان یهود و نصارا به خداوند و روز جزا سخن گفته، جهاد مسلمانان با آنها را واجب دانسته است و در این آیه، عدم ایمان آنها به خداوند را تشریح می‏کند. کسانی که خداوند را دارای فرزند می‏دانند، در حقیقت منکر خداوند بوده و مشرکان می‏باشند؛ زیرا شرک یعنی انسان با خداوند معبودی دیگر قرار دهد. یهود و نصارا نیز عزیر و مسیح؟عهما؟ را فرزند خدا و معبودی همتای او می‏دانند، پس مشرک هستند.

برخی از مفسّران معتقدند این، اعتقاد گروهی از یهود بود و برخی دیگر بر این باورند که این عقیده در بین آنها رایج بود؛ ولی به مرور اعتقادشان به آن سست شد.2

امّا چرا عزیر را پسر خدا می‏دانستند؟ از ابن عبّاس نقل شده است که چون یهود به «تورات» عمل نمی‏کرد و نسبت به آن بی‏توجّهی می‏نمود، خداوند آن را از سینه‏هایشان محو کرد. عزیر که حافظ «تورات» بود، از این مسئله بسیار ناراحت بود و بسیار تضرّع نمود تا آنکه خداوند تورات را به یاد او آورد و عزیر به انذار قومش پرداخت. پس از آن برخی گفتند: خداوند این کار را برای عزیر ممکن کرد؛ چون او فرزند خداست.»3 خداوند این سخن یهود را با سخن مشرکان که ملائکه را دختران خدا می‏خواندند، مشابه شمرده است و می‏فرماید:

«یُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ قَبْلُ». یهود و نصارا در عدم ایمان به خداوند، مشابه مشرکان هستند.لذا چنین مورد عتاب خدا قرار می‏گیرند: «قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّی یُؤْفَکُونَ؛ خدا بکشدشان! به کجا باز می گردند؟»

خداوند خسته می‏شود

در فصل دوم از «سفر تکوین» آمده است که وقتی خداوند خلقت آسمان‏ها و زمین را در روز یکشنبه آغاز کرد، شش روز کار کرد تا خلقت به پایان رسید و روز هفتم دست از کار کشید و به استراحت پرداخت و این روز (یعنی شنبه) را مبارک گرداند و آن را مقدّس اعلام کرد. خداوند در آیة «وَلَقَدْ خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَمَا مَسَّنَا مِنْ لُغُوبٍ»،4 به این تفکّر غلط یهود اشاره و اعلام می‏کند که خداوند از آفرینش آسمان‏ها و زمین احساس تعب و خستگی ننموده و ذات او از این‏گونه نقص‏ها مبّرا است. علّت این سخن کفرآمیز نسبت به ذات باری تعالی، دید مادّی آنها نسبت به خداوند است.

آنها خداوند را همانند بشر می‏دانند. بنابراین تمامی احساسات و نقص‏های بشری را در مورد خداوند جایز می‏شمرند؛ چنان‏که در مزمور ۴۴ و ۷۸ از «مزامیر داوود(ع)»، او خدا را همانند انسانی تصوّر کرده که می‏خوابد و از خواب بیدار می‏شود. کدام گستاخی بالاتر از اینکه یهود چنین مطالبی را از زبان پیامبر به خداوند نسبت می‏دهد؟ خداوند در ردّ این نظر می‏فرماید:

«اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ...؛5

الله خدایی است که هیچ خدایی جز او نیست. زنده و پاینده است. نه خواب سبک او را فرامی‏گیرد و نه خواب سنگین...»

خداوند بخیل است

جسارت دیگر یهود نسبت به خداوند آن است که خداوند را بخیل و «مغلول الید» نامیدند. گرچه تنها برخی از یهود این جسارت را کردند، ولی چون دیگران نیز به آن راضی بودند یا مخالفتی نکردند، بنا به عرف عرب، این سخن به تمام آنها نسبت داده شده است.

«وَقَالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشَاءُ؛6

یهود گفتند که دست خدا بسته است. دست‏های خودشان بسته باد! و بدین سخن که گفته‏اند، ملعون گشتند. دست‏های خدا گشاده است؛ به هر سان که بخواهد روزی می‏دهد.»

در شأن نزول آیه مفسّران نظرات مختلفی اظهار کرده‏اند؛7 امّا علّامه طباطبایی تمامی این نظرات را با ذکر دلایل رد می‏کند8 و تنها یک نظر را با سیاق آیه متناسب می‏داند و آن اینکه وقتی آیاتی مثل «مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا...»9 و «... وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا...»10 به گوش یهود رسید، برخی از آن این آیات را بهانه‏ای برای مسخره کردن مسلمانان قرار دادند و گفتند: این چه خدایی است که برای ترویج دین خود و احیای آن، این قدر قدرت مالی ندارد که رفع حاجت خود کند و ناچار دست حاجت و استقراض به سوی بندگان دراز می‏نماید؟ علّامه طباطبایی در این‏باره می‏نویسد:

این با سیاق آیات سازگارتر است. علاوه بر آن مورد تأیید روایات شأن نزول نیز هست. به هر تقدیر، این حرف، یعنی نسبت دست بستگی به خداوند در مورد پاره‏ای از حوادث، از معتقدات دینی یهود که هم‏اکنون نیز در تورات موجود است، چندان دور نیست؛ زیرا تورات جایز می‏داند که در پاره‏ای از امور، خدای سبحان را به عجز در آورد و سدّ راه و مانع پیشرفت بعضی از مقاصدش شود.؛ کما اینکه از خلال داستان‏هایی که از انبیای سلف، مانند آدم(ع) و غیر او نقل می‏کند، این مطلب به خوبی استفاده می‏شود.11

استعمال «غل الید» در بخل و «بسط الید» در جود و سخا، معروف و شایع است؛ چنان‏که در آیة «وَلَا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلَی عُنُقِکَ وَلَا تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ...»12 مراد همین است. خداوند در مقام پاسخ به این گفتار ناروا و جسارت‏آمیز یهود می‏فرماید: «غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا». خداوند همان‏گونه که یهود به او نسبت بخل دادند، آنها را نفرین کرده، فرمود: «دست‏های خودشان را از بذل مال و انفاق در راه برّ و خیر باز بماند و جزای گفتن این سخن، طرد شدن از رحمت خداست.» اکنون می‏بینیم یهود از بخیل‏ترین ملّت‏هاست و مادام که سود زیادی را در بذل مال اندک نبینند، از انفاق مال خودداری می‏کنند.13

برخی از مفسّران معتقدند: «غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ»، یعنی، قدرت انجام خواستة خود از آنان سلب شود14 و گفته شده «غُلَّتْ أَیْدِیهِمْ» نفرین نیست، بلکه خبر غیبی به عذابی است که یهود در کیفر این گفتار ناروا به آن مبتلا خواهند شد.15

در ادامة آیه، خداوند در ردّ این گفتار ناروا می‏فرماید: «بَلْ یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ یُنْفِقُ کَیْفَ یَشَاءُ». «بل» برای اضراب و اعراض است و جملة «یَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ»، کنایه از کمال قدرت و بخشش کامل است. با آنکه یهود خدا را «مغلول الید» دانست و از کلمة مفرد «ید» استفاده کرد، خداوند در مقام پاسخ، «ید» را به صورت تثنیه آورد؛ زیرا در ادبیات عرب، دست کنایه از قدرت و دو دست، کنایه از کمال قدرت است. انسان با سخاوت وقتی عطای خود را به غایت می‏رساند، با دو دست، انفاق و بخشش می‏نماید. «کیف یشاء» اشاره به این نکته است که دادن رزق بر بندگان، مطابق حکمت و سنّت الهی در اجتماع است و اینکه به کسی بیشتر و به کس دیگر کمتر روزی می‏دهد، منافی وسعت جود و بخشش خداوند نیست.16

خداوند از گوشت و خون قربانی استفاده می‏کند

در «سفر لاویین» از تورات، جملات بسیاری به این مطلب اشاره دارند که خداوند از قربانی‏های سوختنی استفاده کرده و از بوی دود ناشی از سوختن آنها لذّت می‏برد و این دود، موجب شادی و سرور او می‏شود. مشرکان نیز معتقد بودند بت‏هایشان از خون و گوشت قربانی استفاده می‏کنند. خداوند این تصوّرات باطل را رد می‏کند و می‏فرماید:

«لَنْ یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَکِنْ یَنَالُهُ التَّقْوَی مِنْکُمْ کَذَلِکَ سَخَّرَهَا لَکُمْ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلَی مَا هَدَاکُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِینَ؛17

گوشت و خون این اشتران به خدا نمی‏رسد. آنچه به او می‏رسد، پرهیزگاری شماست. همچنین آنها را رام شما ساخت تا خدا را به شکرانة آنها که هدایتتان کرده است، به بزرگی یاد کنید و نیکوکاران را بشارت ده.»

اسائه ادب و نسبت ناروا به پیامبران و ملائکه

نسبت ناروا به موسی(ع)

بنی‏اسرائیل به رسولان خود اسائة ادب می‏نمودند و حرمت آنها را رعایت نمی‏کردند. نمونه‏هایی از بی‏ادبی آنها نسبت به موسی(ع) در داستان درخواست صنم از او و ماجرای ذبح گاو بیان شده است. آنها همواره موسی(ع) را تو خطاب می‏کردند

نسبت کفر به سلیمان(ع)

بهتان به مریم و نسبت ناروا به عیسی(ع)

جسارت نسبت به ملائکه

پی‏نوشت‏ها