حافظ و مهدويت

مگر به روي دلاراي يار ما...

محمدرضا دراني

نفس برآمد و كام از تو برنمي‌آيد

فغان كه بخت من از خواب درنمي‌آيد

صبا به چشم من انداخت خاكي از كويش

كه آب زندگي‌ام در نظر نمي‌آيد

قد بلند تو را به بر نمي‌گيرم

درخت كام و مرادم به بر نمي‌آيد

مگر به روي دلاراي يار ما ور ني

به هيچ وجه دگر كار برنمي‌آيد

مقيم زلف تو شد دل كه خوش سوادي ديد

وزان غريب بلاكش خبر نمي‌آيد

ز شست صدق گشادم هزار تير دعا

ولي چه سود يكي كارگر نمي‌آيد

كمينه شرط وفا ترك سر بود حافظ

برو برو ز تو اين كار برنمي‌آيد

گفتند خلايق كه تويي يوسف ثاني

چون نيك بديدم به حقيقت به از آني

حافظ خطاب به قبلة نيكان، يوسف آل محمد(ص) مي‌فرمايد:

خلايق تو را يوسف ثاني مي‌خوانند، ولي من از آن هنگام كه به دقت به رخسارت نگريستم، تو را در زيبايي و ملاحت بهتر از آن يافتم.

پيامبر اكرم(ص) در مورد سيماي ملكوتي حضرت مهدي(ع) مي‌فرمايد:

رخسار مهدي من همچون ستاره مي‌درخشيد، از زيبايي همچون طاووس بهشتي است، دندان‌هايش شمرده و قدّش معتدل است.(1)

خواجة شيراز نيز به ذكر ويژگي‌هاي حضرت مي‌پردازد. ويژگي‌هايي كه بنا به روايات در خصوص حضرت مهدي(ع) صادق است:

گرچه شيرين‌دهنان پادشهانند ولي

او سليمان زمانست كه خاتم با اوست

دهان تنگ شيرينش مگر ملك سليمان است

كه نقش خاتم لعلش جهان زير نگين دارد

سزد كز خاتم لعلش زنم لاف سليماني

چو اسم اعظمم باشد چه باك از اهرمن دارم

در قرآن مجيد هفده بار از سليمان به نام ياد شده و به علم و حكمت انگشتري يا خاتم سليمان نيز اشاره شده است.

كعب الاخبار مي‌گويد:

مهدي قائم(ع) از نسل علي(ع) است. خداوند به همة پيامبران هرچه داده، به او نيز داده با اضافاتي.(2)

و نيز از امام صادق(ع) است كه فرمود:

هيچ معجزه‌اي از معجزات انبيا و اوصيا نيست مگر اينكه خداوند تبارك و تعالي مثل آن را به دست قائم(ع) ظاهر مي‌گرداند تا بر دشمنان اتمام حجت كند.(3)

آنچه خوبان همه دارند، او به تنهايي دارد، حسن يوسف، صبر ايوب، سلطنت سليمان، معجزات انبيا...

نشان امامت در شعر حافظ

يكي از نشانه‌هاي امامت عصمت است. حضرت مهدي(ع) پس از وفات امام حسن عسكري(ع) تنها معصوم و تنها باقي‌ماندة الهي است، در قرآن كريم آمده است:

همانا خداوند مي‌خواهد از شما خاندان پيامبران پليدي را ببرد و شما را پاك كند، پاكي كامل.(4)

در حديثي از پيامبر(ص) نقل شده است:‌

خداوند نه امام را كه همگي پاك و معصوم‌اند از صلب حسين(ع) خارج مي‌سازد و مهدي اين امت از ماست.(5)

حافظ شيراز دربارة عصمت حضرت مهدي سروده است:

گر من آلوده دامنم چه زبان

همه عالم گواه عصمت اوست

امام زين‌العابدين دراين‌باره مي‌فرمايد:

جز معصوم احدي شايسته امامت و رهبري نيست و چون عصمت يك نشان ظاهري نيست كه همگان آن را باز شناسند بايد امام از طرف خدا تعيين و اعلام شده باشد.

لذا حافظ در اينجا از ميان اهل بيت(ع) به محبوب عصر خود حضرت مهدي(ع) نظر داشته است.

شباهت‌هاي باطني حضرت مهدي در شعر حافظ

خواجه شيراز در بيتي به حسن و خلق نگار خود اشاره مي‌كند:

به حسن و خلق و وفا كس به يار ما نرسد

تو را در اين سخن انكار كار ما نرسد

آن حضرت، صاحب تمام صفات و خلقيات حسنه كه در پيامبر اسلام موجود بود مي‌باشند و حفاظ در جاي ديگر به حكمت الهي حضرت اشاره مي‌كند:

اي در رخ تو پيدا انوار پادشاهي

در فكرت تو پنهان صد حكمت الهي

كلك تو بارك الله بر ملك و دين گشاده

صد چشمه آب حيوان از قطرة سياهي

خطاب حافظ به حضرت چنين است كه پرتو انوار پادشاهي در چهرة تو نمايان است و مذهب از پيام‌هاي دلنشين و روح‌افزاي تو، رونق مي‌يابد و جان دوباره مي‌گيرد و در آن هنگام همه از تو خشنودند.

پيامبر(ص) دربارة حكمت اهل بيت(ع) مي‌فرمايد:

نيكان عترت من، و پاكان بستگان من، در كودكي حكيم‌ترين مردمان و در بزرگي داناترين آنان هستند...(6)

و اميرالمؤمنين(ع) دربارة سيرت حضرت مي‌فرمايد:

جامه حكمت به تن كرده و آن را با جميع آداب و شرايطش، از توجه و شناخت و اتصال به حق و گسستن از غير او، فرا گرفته است... او يكتا بازمانده از حجت‌هاي پروردگار و واپسين جانشين از تبار پيامبران است.(7)

پي‌نوشت‌ها: