اسماعیل شفیعی سروستانی
قواعد و قوانین وضع‌شدة خداوند متعال برای تنظیم روابط و مناسبات مادّی و فرهنگی مسلمانان، دقیق، معیّن‌کنندة حدود و ثغور و مصونیت‌بخش است؛ از جملة آن قواعد، «قاعدة نفی سبیل» است؛ اخذشده از آیة مبارکة:
«و هرگز خداوند برای کافران راه تسلّطی بر مؤمنان قرار نخواهد داد.»1
همة معنی و مفهوم برتری و افضلیت مؤمنان بر کافران، در آیة مبارکه ملحوظ و مشهود و معنایش این است که مؤمنان به اذن الله، همواره تا آن زمان که ملزم به لوازم ایمان باشند، غالب و چیره خواهند بود و نمی‌بایست کافران بر آنان راهی برای سلطه داشته باشند.
این قاعده از سنّت‌های خداوند متعال است و چنان‌که مؤمنان، خود اسباب نفوذ و سلطة کافران را برخود فراهم نیاورند، این برتری دوام خواهد داشت.
خداوند عز ّو جلّ در آیة دیگری می‌فرماید:
«و سست نشوید و غمگین نگردید! و شما برترید اگر ایمان داشته باشید.»2
آیات، اگرچه در خود همة معنی امیدواری و وعدة تفوّق مؤمنان بر کافران را در آخرت دارد و آینده را از آن مؤمنان می‌شناسد، لیکن ناظر بر افضلیت و اولویّت مسلمانان و مؤمنان، به دلیل نسبت یافتن آنها با اسلام و خاندان عصمت و طهارت(ع) است؛ چنان‌که خداوند متعال می‌فرماید:
«عزّت از آنِ خدا و از آنِ پیامبر او و از آنِ مؤمنان است؛ لیکن این منافقان نمی‌دانند.»3
«قاعدة نفی سبیل» از قواعد ثانویّة فقهی است که هرگونه تسلّط کافر بر مسلمان را ممنوع می‌کند؛ یعنی هرگونه ارتباط بین مسلمانان و کافران که موجب نفوذ و سلطة کافران بر مسلمانان گردد، به حکم این قاعده بی‌اعتبار خواهد بود.
در فقه اسلامی، سلطة دشمن بر جامعة اسلامی و مسلمانان، ناروا و هرگونه ارتباطی که باعث افزایش و گسترش نفوذ غیرمسلمانان و بیگانگان در جامعة اسلامی گردد، به گونه‌ای که بتوانند در امور مسلمانان دخالت کنند، ممنوع تلقّی می‌شود.4
قاعدة نفی سبیل در روابط خارجی اسلام و مسلمانان حقّ وتو دارد. در هر عمل،
حاصل این بذل و بخشش نابه‌جا و ناحق چیست و تاکنون چه حاصل آورده‌ایم؟
پی‌نوشت‌ها:
پانویس‌های این مقاله
- •
قرارداد و تصمیمی در زمینه‌های مختلف اقتصادی، سیاسی، نظامی، فرهنگی و... در صورتی که مقدّمه و زمینه‌سازی تسلّط کفّار بر مسلمانان را فراهم آورد، قاعدة نفی سبیل پای در میان می‌گذارد و آن قرارداد را باطل می‌سازد.5
به عبارت دیگر، مفضول و دانی نمی‌بایست بر فاضل و عالی برتری بیابد و بر او مسلّط شود.
پیامبر مکرّم(ص) در بیان والایی، دربارة شأن اسلام و منزلتش فرمودند:
«شأن و منزلت اسلام بالاتر و والاتر است و چیزی با آن برابری نمی‌کند. ما از آنها ارث می‌بریم (باقی خواهیم ماند)؛ ولی آنها از ما ارث نمی‌برند. (از بین خواهند رفت.)»6
والایی و افضلیت ذاتی اسلام، لا جرم افضلیت والایی مؤمنان بر غیر مسلمانان و غیر مؤمنان را در همة مراتب بیان می‌کند و این همیشگی است؛ چه در دنیا و چه در آخرت.
قاعدة نفی سبیل از مستندات لازم‌الاجرا در حفظ و صیانت عزّت و سیادت مؤمنان و مسلمانان و نفی هرگونه سلطة مادّی و فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، نظامی و امنیتی بیگانگان است.
این قاعدة فقهی در جوامع اسلامی، تنها در پاره‌ای از مسائل و مناسبات فردی، در هیئت احکام خانوادگی، مانند ارث و گاه در امر قضا، ملاحظه و مرعی داشته می‌شود؛ امّا در مناسبات کلان سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی جامعة مسلمانان و شیعیان، به دلیل غلبه و سلطة روشنفکران غربگرا بر امور اجتماعی - سیاسی، به حاشیه رانده می‌شود و از این مسیر، مجاری نفوذ و سلطة بیگانگان بر مقدورات و مقدّرات مسلمانان و شیعیان باز و کفّار و منافقان بر امورات مستضعفان مؤمن، مبسوط‌الید می‌شوند.
یکی از مستندات این قاعدة فقهی، «حدیث اعتلا» است که از پیامبر اکرم(ص) روایت شده:
«اسلام (نسبت به سایر مکاتب و ملل) همیشه برتری دارد و هیچ چیزی بر آن برتری ندارد و کافران به منزلة مرده‌ها هستند؛ مانع از ارث دیگران نمی‌شوند و خودشان نیز ارث نمی‌برند.»7
خداوند متعال در آیة هشتم از سورة «منافقون»، عزّت مؤمنان را همسنگ عزّت خود و رسول خود قرار داده و لذا یک نفر مسلمان نمی‌تواند پای در میدانی گذارد و احکامی را تشریع و جاری سازد که موجب ذلّت و پستی مسلمانان شود؛ چنان‌که نمی‌توان احکامی را وضع و صادر نمود که عزّت کفّار و خواری مسلمانان را در پی داشته باشد.
جای پرسش است که چگونه صاحبان مناصب و امضا در ممالک اسلامی، این قاعدة فقهی نفی سبیل را در امور جزئی پذیرفته و مرعی می‌دارند و حتّی اعمال آن را در مناسبات میان مردم مسلمان واجب شرعی می‌شناسند؛ امّا در ساحت ملک‌داری و حکومت، با دخالت دادن ملاحظات سیاسی و اقتصادی ایدئولوژیک خود، از پذیرش و اعمال آن طفره رفته و سر باز زده و همة زمینه‌های لازم برای اعمال نفوذ کفّار و مشرکان در کیان فرهنگی و تمدّنی مسلمانان را وقیحانه فراهم می‌آورند.
از نظر اسلام، کافر، نجس و اسلام، مطهّر و طهارت‌دهنده است؛ لذا کافر نمی‌تواند و نمی‌بایست متولّی و سرپرست مدارس، دانشگاه‌ها و مؤسّسات عام‌المنفعة مسلمانان باشد؛ چنان‌که واگذاری مدیریت مراکز فرهنگی، تربیتی، درمانی و مالی مسلمانان به کفّار، ممنوع است؛ زیرا این عمل موجبات سلطه و نفوذ تدریجی کفّار بر امورات تعلیمی و تربیتی، بهداشتی، درمانی، اقتصادی و معیشتی را فراهم آورده و موجب ذلّت مؤمنان می‌شود.
ظهور علوّ و برتری ذاتی اسلام و بلندای شأن، طهارت و عزّت ذاتی خاندان وحی،8 در مراعات این قاعده در عرصة مناسبات و معاملات فردی و اجتماعی جامعة مسلمانان ظاهر می‌شود. به عبارت دیگر، متذکّر بودن، عالم بودن و عامل بودن صاحبان امضا و مدیران امور مسلمانان در عرصة حکومتی، موجبات ظهور این اعتلا و برتری را فراهم ساخته و به مسلمانان و مؤمنان این دین کامل، مصونیت می‌بخشد. در غیر این صورت، از مجاری و منافذ حادث‌شدة کفّار و اعوان و انصارشان وارد شده و سلطة همه‌جانبة خود را برقرار و مؤمنان را زیر یوغ ذلّت و خواری می‌کشند.
به این سبب و طبق این قاعده است که کافر از مسلمان ارث نمی‌برد؛ امّا مسلمان از کافر ارث می‌برد.
محمّد بن سنان از عبدالرّحمن بن اعین روایت کرده است که از امام ابوجعفر باقر(ع) دربارة مردی نصرانی که بمیرد و پسری مسلمان به جای گذارد، سؤال کردند. امام فرمودند:
«همانا خداوند عزّ وجلّ به وسیلة اسلام، جز عزّت بر ما نیفزوده است و از این‌رو، ما از ایشان ارث می‌بریم و ایشان از ما ارث نمی‌برند.»9
ائمّة هدی(ع) هیچ کافر، نصرانی و یهودی و غیر مسلمانی را بر امورات مسلمانان، مبسوط‌الید نمی‌شناسند. از امام محمّدباقر(ع) نقل است که فرمودند:
«یهودی و نصرانی از مسلمانان ارث نمی‌برند و مسلمانان از یهودی و نصرانی ارث می‌برند.»10
از آن زمان که همة امکان لازم برای اعمال ولایت و مقام خلافت بر زمین، از ائمّة هدی(ع) گرفته شد و خلفا و سلاطین غاصب، بر منصب امامت و امارت و مُلکداری تکیه زدند، احکام شرعی نیز همة حیثیّت اجتماعی و کارکردهای حکومتی خود را از دست داد و منحصر در مناسبات فردی گردید و به تدریج، کفّار، نصارا و یهود با نفوذ در لایه لایة مناسبات فردی و اجتماعی مسلمانان، بر همة امورات مؤمنان غالب آمده و میراث‌بر همة ذخایر خداداد مسلمانان شدند و از دیگر سو، با تفوّق فرهنگی و تمدّنی غرب بر شرق اسلامی و بروز ضعف و فتور در ارکان حیات فرهنگی و مادّی مسلمانان، آنان دست تکدّی به طرف یهود و نصارا دراز کرده و همة احکام آلوده و ملوّث دنیامدارانة آنها را سرلوحة حیات خود قرار دادند و چنان شد که در میان مسلمانان، دیگر نشانی از اسلامیت باقی نماند.
آنان مبدّل به یهودی‌زدگان و مسیحی‌زدگانی شدند که از اسلام، جز نامی بی‌مسمّا نداشتند.
با خروج حوزة فرهنگی و تمدّنی از شرق اسلامی (طیّ 200 سال اخیر) و انتقال این حوزه به ماورای «دریای مدیترانه»، یعنی اروپای غربی، همة آموزه‌ها و عناصر فرهنگی و تمدّنی سنّتی شرقی در محاق رفته و سایه‌نشین تمدّن غربی شد.
همة احکام اسلامی، وجهة تمدّنی و فرهنگی خود را از دست داده و در پایین‌ترین سطح خود، تنها دائرمدار و تنظیم‌کنندة مناسبات فردی و خانوادگی (ازدواج، طلاق، طهارت، معاملات خرد و...) شد.
در عصر جدید و با ورود استعمارگران به شرق اسلامی، از مسیر مجامع مخفی
فراماسونری، جماعتی از شاهزادگان و وابستگان به صاحبان قدرت و ثروت، راهی فرنگ شده و پس از جذب آموزه‌های الحادی، به عنوان روشنفکر و مستفرنگ به اوطان خود، «ترکیه»، «مصر»، «عراق» و «ایران» بازگشتند و با تصدّی همة مناصب کلان، ناشر و مبلّغ میراث یهود و نصارای عصر مدرن در میان مسلمانان، شدند.
امروزه قریب به دویست سال از این واقعه می‌گذرد و این وضع همچنان در حوزة وسیع شرق و غرب آسیا و میان همة کشورهای مسلمان‌نشین ادامه دارد. به عبارت دیگر، روشنفکران قاعده را معکوس کردند؛ یعنی به جای آنکه معابر نفوذ و رخنة بیگانگان، به ویژه استعمارگران غربی را به سرزمین‌های اسلامی مسدود کنند، تمهیدات لازم را برای حضور آنان در عرصه‌های مختلف مناسبات و معاملات مسلمانان فراهم آوردند.
به این ترتیب، غربیان همة میراث مطهّر مسلمانان را تاراج کردند؛ در حالی که حقّی بر آن نداشتند و میراث ملوّث خود را بر مسلمانان تحمیل کردند؛ در حالی که مسلمانان اذنی برای دریافتش نداشتند.
چنان‌که می‌دانید:
- در حال حاضر، تمامی حوزة علمی و دانشگاهی شرق «دریای مدیترانه»، آلوده به مبانی، مبادی، منابع و قواعد اومانیستی و علم سکولار غربی است؛
- همة استراتژی‌ها و تاکتیک‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی کشورهای مسلمان‌نشین، آلوده به مبادی، منابع و مبانی سکولاریسم و منبعث از تفکّر ملحدانة غربی است؛
- همة صورت‌های حیات مادّی مسلمانان، همچون شهرسازی، معماری، پوشش و... کپی‌برداری شده از دستاوردهای غیر توحیدی و غیر الهی غرب مدرن است؛
- مسلمانان چونان غربیان می‌اندیشند، چونان غربیان زندگی می‌کنند، چونان غربیان به عالم و آدم می‌نگرند؛ در حالی که اهل غرب نیستند و در مجموعه‌ای از مناسبات و معاملات مغشوش، بی‌نظم و آشفته‌احوال، روزگار می‌گذرانند. آنان غرب‌زدگان طاعون‌زدة عصر مدرنند.
درک قاعدة نفی سبیل و باور آوردن به افضلیت و اشرفیت اسلام و میراث اسلامی و برتر دانستن شأن مسلمانان و مؤمنان آل محمّد(ص) ، ضروری عمل و اندیشة همة مرزداران مؤمن است که خود را مکلّف به مرابطه با امام حیّ و حاضر خویش می‌شناسند.
عبدالرّحمن بن اعین از امام صادق(ع) روایت کرده است که فرمودند:
«اهل دو دین از یکدیگر ارث نمی‌برند. ما از ایشان ارث می‌بریم و ایشان از ما ارث نمی‌برند؛ زیرا خداوند عزّوجلّ به وسیلة اسلام، جز عزّت بر ما نیفزوده است.»11
مسلمانا، خلاف حکم خداوند متعال و حضرات معصومان(ع) ، پیشاپیش، همة دارایی مادّی و معنوی مؤمنان را به رایگان و با احترام، تقدیم دشمنان و منکران حقّانیت اسلام و مسلمانان می‌سازند.
همه‌ساله، با برگزاری المپیادهای سراسری، زبده‌ترین و نخبه‌ترین دانش‌آموزان همة رشته‌های تحصیلی را برگزیده و با نام و نشان و حلقه‌های گل بر گردن، به سرزمین‌های یهود و نصارا می‌فرستند تا غربیان هر گل را که خوش‌بوتر دانستند، برچیده و از آنِ خود سازند.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - •
در ماراتونی نفس‌گیر، میلیون‌ها جوان را در آزمون سراسری دانشگاه‌ها وارد کرده، با استعدادترین آنها را در عالی‌ترین دانشگاه این سرزمین اسلامی می‌پروریم و پس از کسب همة مهارت‌ها و تخصّص‌های لازم، کرور کرور، سوار بر هواپیما، به «کانادا»، «استرالیا»، «انگلستان» و... هدیه می‌کنیم. چگونه است که قادر به محاسبة خسارات وارده از این مسیر به اسلام و جامعة اسلامی نیستیم و این مهاجرت‌ها نزدمان علی‌السّویه است؟!
به موازات این‌همه، در ابتلایی سخت به بیماری روشنفکری، جمیع پروتکل‌های فرهنگی، اجتماعی دیکته شده (مانند سند ۲۰۳۰) توسّط بنیادهای الحادی ماسونی، همچون «یونسکو» و سایر سازمان‌های بین‌المللی را چونان وحی منزل پذیرفته و اجرایی کردن آنها را در همة مدارس، خواستار می‌شویم.
«دکترین و استراتژی‌های توسعه» و پذیرش قانون مالی FATF را شایسته‌ترین راه حلّ خروج از بحران‌ها و زمینه‌ساز و ضامن دست‌یابی به پیشرفت اقتصادی فرض کرده و با عقب‌نشینیِ مرحله‌ای از سنن دینی و حتّی ملّی، همة فضا و فرصت را برای جاری شدن آن استراتژی‌ها در ساحت‌های مادّی و فرهنگی این سرزمین فراهم می‌آوریم.
این‌همه معلوم می‌دارد که نوعی جداافتادگی عمل از نظر و وادادگی حاصل از روشنفکری غربی در میان مسلمانان صاحب‌منصب، جاری شده و به تمامی، آنها را از مبادی و مبانی دینی اسلامی دور ساخته است.
آنان در اعمال فردی، مذهبی و در ظاهر، مسلمان و حتّی گاه ملبّس به لباس روحانیّت هستند؛ امّا در رویکردهای کلان به مناسبات و معاملات مردم مسلمان،
متعهّد به عهد غربی و درس‌آموز آموزه‌های مکاتب الحادی غربی‌اند.
آنکه به حقیقت، همة معنی و مفهوم مرابطه (مرزبانی مؤمنانة منتظران) با امام زمان(عج) را دریافته و حراست از کیان و مرزهای خاکی، عقیدتی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی سرزمین اسلامی و شیعی را در وظیفة خود وارد آورده باشد، پی به ژرفای قاعدة نفی سبیل برده و خود را ضامن و حافظ و مراعات‌کنندة آن قاعده می‌شناسد.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. «وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرینَ عَلَی الْمُؤْمِنینَ سَبیلا»؛ سورة نساء، آیة 141.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. «وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنین»؛ سورة آل‌عمران، آیة 139.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. «وَ لِلَّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنینَ وَ لكِنَّ الْمُنافِقینَ لا یَعْلَمُون»؛ سورة منافقون، آیة 8.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. زارعی، بهادر و زینی‌وند، علی و محمّدی، کیمیا، «قاعدة نفی سبیل در اندیشة اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصل‌نامة پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال 1393، شمارة 36، ص 168.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. زنگنة شهرکی، جعفر، «قاعدة نفی سبیل و آرای فقهی و مواضع سیاسی صاحب عروه»، مجلّة فقه، سال نوزدهم، پاییز 1391، شمارة 3.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. قَالَ النَّبِیّ(ص) : «الْإِسْلَامُ یَعْلُو وَ لَا یُعْلَی عَلَیْهِ نَحْنُ نَرِثُهُمْ وَ لَا یَرِثُونَّا» (نوری، حسین بن محمّد تقی، «مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل»، قم، چاپ اوّل، 1408ه .ق.، ج 17، ص 142.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. قَالَ(ص) : «الْإِسْلَامُ یَعْلُو وَ لَا یُعْلَی عَلَیْهِ وَ الْكُفَّارُ بِمَنْزِلَة الْمَوْتَی لَا یَحْجُبُونَ وَ لَا یَرِثُونَ.» (حرّعاملی، محمّد بن حسن، «وسائل الشّیعه»، ج ۲۶، ص 125.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. «إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَكُمْ تَطْهیرا؛ خدا فقط می‌خواهد آلودگی را از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاک و پاكیزه گرداند.» (سورة احزاب، آیة 33.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَزِدْهُ بِالْإِسْلَامِ إِلَّا عِزّاً فَنَحْنُ نَرِثُهُمْ وَ لَا یَرِثُونَّا.» (كلینی، محمّد بن یعقوب، «الكافی»، ج 7، ص 143.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَر(ع) یَقُولُ: «لَا یَرِثُ الْیَهُودِیُ وَ لَا النَّصْرَانِیُ الْمُسْلِمَ وَ یَرِثُ الْمُسْلِمُ الْیَهُودِیَّ وَ النَّصْرَانِیَّ.» (كلینی، محمّد بن یعقوب، «الكافی»، ج 7، ص 143.)
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّه(ع) قَالَ: «لَا یَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَیْنِ نَحْنُ نَرِثُهُمْ وَ لَا یَرِثُونَّا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ یَزِدْنَا-بِالْإِسْلَامِ إِلَّا عِزّاً.» (ابن بابویه، محمّد بن علی، «من لا یحضره الفقیه»، قم، دفتر انتشارات اسلامی، وابسته به جامعة مدرّسین حوزة علمیّة قم، چاپ دوم، 1413ه .ق.، ج 4، ص 335.)
منبع: شفیعی سروستانی، اسماعیل، «کرب و بلای امام زمان(عج) و مرابطه مؤمنانه»، تهران، موعود عصر(عج) ، چاپ اوّل، 1395ه .ش.، صص 195-204.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑