شکر و فتنه

عوامل حفظ ایمان در فتنه‌های آخرالزّمان

علی مصباحی

یکی از تأمّل‌برانگیزترین عوامل ایمنی‌بخش از گمراهی و گرفتاری در فتنه‌ها

در روایات عوامل متعدّدی برای گمراه نشدن در فتنه‌ها بیان شده؛ عواملی نظیر تنظیم حبّ و بغض بر مبنای ایمان به دست آوردن مال حلال و خارج کردن حقوق مالی واجب از آن، کنترل زبان و... ؛ امّا یکی از عجیب‌ترین عوامل که شاید در بدایت امر، کمتر به ذهن آید که ایمنی‌بخش در فتنه‌هاست، در روایتی تأمّل‌برانگیز از مولا علی(ع) این‌گونه بیان شده است:

«شكرگزاری، ماية مصون ماندن از فتنه است.»1

ابلیسِ لعین که به خوبی به این معارف آگاهی دارد، می‌بینیم در این دورانِ پر فتنه، به صورت ویژه، روحیة ناشکری و نارضایتی را در بین مردم رواج می‌دهد! (امری که در روایات نیز به آن اشاره شده است) در آخرالزّمان اکثر مردم از وضعیت معیشتی خود ناراضی هستند و به اصطلاح (چه فقیر باشند و حتّی چه غنی) نِق می‌زنند و می‌گویند سودی نکردم و...

حجّت‌‌الاسلام علی‌محمّد برنا مرتبط با این بحث، چنین بیان می‌دارد:

یکی از کارهایی که شیطان - لعنت‌الله‌علیه - در دوران ما خیلی موفّق عمل کرده، این است که نوعاً مردم نعمتی را که دارند، نمی‌بینند. شیطان لعین، فقر را گرفته است جلوی چشمانشان؛ در (دعای «علقمه» بعد از) «زیارت عاشورا» می‌خوانیم:

«اللَهُمَّ اضْرِبْ بِالذُّلِّ نَصْبَ عَیْنَیْهِ، وَ أَدْخِلْ عَلَیْهِ الْفَقْرَ؛

خدایا! این دشمن من را (که به واسطة محبّت و ارادت من به اهل بیت(ع) با من دشمنی می‌کند) کاری کن که فقر، جلوی چشمش باشد و هیچ وقت، احساس بی‌نیازی نکند.»

هرچه به او بدهی، باز می‌نالد، باز نق می‌زند.

متأسّفانه الآن یک مقداری این حالت زیاد شده است! نعمت‌های موجود دیده نمی‌‌شود! خیلی در بین مردم این امر رایج شده؛ مؤمن نباید این‌طور باشد. مؤمن باید راضی به رضای خدا باشد، قدردان نعمت‌های خدا باشد. شخصی آمد خدمت امام صادق(ع) و گفت: آقا! من خیلی فقیر هستم.امام(ع) فرمودند: «نه؛ تو فقیر نیستی.» گفت: آقا! من هیچ چیزی ندارم، فقیرم. امام(ع) فرمودند: «نه؛ تو محبّت ما را داری؛ آیا حاضر هستی محبّت ما را بدهی، در ازایش همة دنیا را به تو بدهند؟» گفت: نه؛ حاضر نیستم. امام(ع) فرمودند: «کسی که چنین سرمایه‌ای دارد، چطور می‌گوید فقیر است؟»

خوب، حال باید دید، ریشة به وجود آمدن این روحیة ناشکری و خود را همیشه در ناداری حس کردن و راضی نبودن در کجاست؟

امام جعفر صادق(ع) ریشة ابتلا به این عارضه را چنین بیان می‌دارند:

«هر كه بامداد كند و روز را به شب برساند، در حالی‌که بزرگترين همّ و دغدغه‌اش دنيا باشد، خدای تعالی فقر را جلوی چشمش قرار می‌دهد (و همیشه احساس ناداری و نیاز می‌کند و هرگز راضی و شاکر و خشنود نمی‌شود.)»2

یعن در آخرالزّمان، چون همة همّت‌ها و دغدغة اصلی مردم (و متأسّفانه حتّی بسیاری از مؤمنان) دنیا می‌شود، لذا گرفتار این حسّ فقر و عدم رضایت و در نتیجه روحیة ناشکری می‌شوند (غیرمؤمنان ممکن است حلال و حرام دنیا برایشان فرق نکند)؛ امّا اکثر مؤمنانی هم که همّت اصلی‌شان دنیاست، فرقشان تنها در این است که دنبالِ دنیای حلال هستند: امّا چون دنیا (ولو حلالش) به دغدغة اصلی‌شان بدل شده است، آنها هم گرفتار این عارضه می‌شوند.

و در این هنگام است که با وجود داشتن این روحیة ناشکری، در فتنه‌ها مبتلا

به گمراهی می‌گردند.

پناه بر خدا... !

در پایان مناسب است که برخی از نشانه‌های مؤمنان (ضعیف‌الایمانِ) دنیاطلب را که در «حدیث معراج» بیان شده است، ذکر نماییم تا آزمون و سنجشی باشد برای ارزیابی خودمان:

در حدیث معراج، خدای متعال برخی از نشانه‌های کسانی را که همّت اصلی‌شان دنیاست، برای نبیّ‌اکرم(ص) چنین برمی‌شمرد:

«اهل دنیا کسانی هستند که:

زیاد می‌خورند؛ زیاد می‌خندند؛ زیاد عصبانی می‌شوند و با این‌حال خیلی کم راضی می‌شوند و همیشه خود را طلبکار می‌دانند؛ اگر در حقّ کسی ظلم کنند، از او عذرخواهی نمی‌کنند؛ عذرخواهی كسی را كه نسبت به ایشان مرتكب اشتباهی شده، نمی‌پذیرند؛ هنگام عبادت خسته و كسل هستند؛ امّا برای رسیدن به لذّت‌های دنیا بدون ترس و نگرانی به سراغ گناهان می‌روند؛ خداترسی کمی دارند و هنگام پهن شدنِ سفرة غذاهای لذیذ، بسیار شاد می‌شوند؛ حتّی هنگامی‌که از فراوانی برخوردارند، شاکر نیستند؛ بر مصیبت‌ها و سختی‌ها صبر نمی‌كنند و زود عجز نشان می‌دهند و جزع و فزع می‌کنند؛ مردم هر قدر هم که کار خیر کنند و در حقّشان لطف نمایند، آن را ناچیز می‌شمرند؛ در مقابل، خودستایی می‌کنند و حتّی مدّعی انجام کارهایی می‌شوند که آن را انجام نداده‌اند...»3

پی‌نوشت‌ها: